Amsterdam krijgt de 'Tesla onder de hotels', boordevol snufjes

Het door bureau Tank ontworpen interieur van het hotel. Beeld -

Het moet een van de duurzaamste hotels in Europa worden: QO Amsterdam opent binnenkort zijn deuren.

Het is koud in de lobby van het QO Amsterdam, de verwarming doet het nog niet. Er klinken boorgeluiden, er liggen her en der opgerolde tapijten, bedrading hangt uit het plafond en er lopen werklieden rond. Ja, dit duurzaamheidproject is nog niet gereed. Toch zal de zelfverklaarde 'Tesla van de hotelindustrie', vlakbij de voormalige Bijlmerbajes, op 8 april zijn deuren openen.

Tien jaar geleden werd het concept gelanceerd met als doel een van de duurzaamste hotels van Europa te worden. Nu is het bijna zo ver: een hotel voorzien van de hoogste certificering van Leed, (Leadership in Energy and Environmental Design), een Amerikaans keurmerk voor duurzaam bouwen. Het hotel is weliswaar nog niet officieel gecertificeerd, maar de vooraf geformuleerde doelstellingen worden ruimschoots behaald, is de claim van de bouwer en eigenaar.

Duurzaam bouwen betekent zo veel mogelijk bouwen met zo weinig mogelijk bouwmateriaal. De kunst is verder, het milieu zo min mogelijk te belasten. Zo ging bij het QO 22 procent van de materiaalkosten op aan hergebruikt materiaal. Ook is zoveel mogelijk bouwmateriaal betrokken uit de nabije omgeving: de helft van de bouwkosten ging op aan materiaal dat betrokken is binnen een straal van 800 kilometer rond QO. Zo is in de betonconstructie van het duurzame hotel de gevel van de voormalige Shelltoren aan het IJ verwerkt.

Tekst loopt verder onder de foto

Beeld TRBEELD

Daglicht

Slimme keuzes bij het ontwerpen, dat draagt ook bij aan minder energieverbruik. Op de verlichting wordt bijvoorbeeld fiks bespaard door de indeling van het hotel. "Alle installaties van het gebouw zijn in het midden geplaatst, zodat alle verblijfsruimtes eromheen, zoveel mogelijk daglicht krijgen", zegt Bart van de Kamp, directeur en oprichter van de Borealis Hotel Groep, eigenaar van het hotel. "Samen met de raampartijen van vloer tot plafond, zorgt dit ervoor dat er met name overdag minimale elektrische verlichting nodig is."

Futuristisch is verder de dynamische gevel van het gebouw. Een samenwerkingsproduct van in duurzaamheid gespecialiseerde ontwerpers en architecten als Paul de Ruiter, de nummer 20 uit Trouws Duurzame 100 vorig jaar. Daarbij schuiven in totaal 1638 'intelligente panelen' automatisch heen en weer langs de ramen, om de temperatuur van de hotelkamers op peil te houden. Als het daar te koud is en de zon schijnt, laten de panelen de warmte binnen; als de buitentemperatuur daalt, sluiten de panelen zich weer automatisch om de binnenwarmte te bewaren. Dit systeem drukt het energieverbruik aanzienlijk. De besparing op verwarming is 65 procent, die voor koeling zelfs 90 procent, is de claim.

Wanneer een hotelgast met zijn sleutelkaart de lift oproept, gaat er een signaaltje naar de desbetreffende hotelkamer, die zich dan 'voorbereidt' op de komst van de gast. De temperatuur en lichtinval die voordien door de hotelgast via een iPad (elke kamer heeft er standaard eentje) zijn ingesteld, worden dan bijvoorbeeld geactiveerd. Er staat ook een Apple televisie met Netflix ter ontspanning. Als dat nog niet genoeg afleiding biedt, kan de gast de kamer ook 'bewieroken' met een aantal geurlijnen. Luxe dus, waarvoor ook betaald moet worden. Een standaardkamer kost als snel 200 euro per nacht.

Geen plastic

Verder gebruikt het QO alleen goederen die lokaal geproduceerd zijn en moet het weinig hebben van wegwerpartikelen. In hotels zijn plastic flesjes met water populair bij de gasten, maar in alle 288 hotelkamers in het Amstelkwartier staan er glazen flessen met lokaal gefilterd water. Ook de koffie op de hotelkamers is lokaal gebrand, de thee is er standaard vers.

Het hoteldak biedt plek aan een mini-ecosysteem, een pareltje van circulaire ambitie. Daar staat een kas waarin het QO zijn groenten teelt, maar ook vruchten, kruiden en eetbare bloemen. Er wordt zelfs vis geweekt. "De vissen scheiden voedingsstoffen uit die een biologische voedselbron vormen voor de planten. En de planten zuiveren op hun beurt dan weer het water voor de vissen", zegt projectleider Xander Bueno de Mesquita. Hij is ook de baas van Amstelside, het bedrijf dat de opdracht gaf tot de bouw van het hotel.

Op de hoogste etage is de cocktailbar met bijbehorend uitzicht te vinden. En waar zich normaal de hotelreceptie bevindt, op de begane grond, is er plaats voor een restaurant dat zich heeft gespecialiseerd in 'Dutch Cuisine', een 'duurzaam en gevarieerde keuken'. Die keuze is bewust gemaakt, want de begane grond is natuurlijk een prima plek om in contact te komen met de 'gewone bewoners' van het Amstelkwartier, waar de komende jaren steeds meer woningen worden opgeleverd. De receptie bevindt zich tussen de begane grond en de eerste etage.

Het QO Amsterdam gebruikt het Amerikaanse keurmerk Leed als maatstaf voor duurzaamheid. Leed heeft verschillende gradaties en houdt rekening met een ruime waaier van criteria. Voor Leed zijn bijvoorbeeld het energiegebruik van belang maar ook de bouwtechniek (materiaalgebruik), innovatie, CO2-uitstoot en circulariteit. Deze criteria stemmen overeen met andere keurmerken, waarvan er tegenwoordig veel bestaan.

Tekst loopt verder onder de foto

Beeld -

Ander keurmerk

In de praktijk valt QO daarom goed te vergelijken met een ander duurzaam hotel in Amsterdam: hotel Jakarta, dat nu gebouwd wordt op het Java-eiland. Dit hotel hanteert het keurmerk Breeam. Beide hotels laten zoveel mogelijk daglicht binnen om op kunstlicht te besparen. Beide gebruiken duurzame, op voorhand gefabriceerde materialen waardoor er op de werkplaats amper sprake is van afval. Hotel Jakarta gebruikt hout, QO hergebruikt beton. Beide hotels slaan ook ondergronds water op dat tijdens de zomer gebruikt wordt om het gebouw te koelen, en tijdens de winter om te verwarmen.

Maar de keurmerken bieden geen garantie op een echt duurzame praktijk, zegt Leo Van Broeck. Hij is kenner van de bouwlabels en Vlaams Bouwmeester, een functie vergelijkbaar met die van Rijksbouwmeester in Nederland. Van Broeck: "Die ecolabels zijn weliswaar ontstaan met goede bedoelingen, maar er zijn veel beperkingen. Wanneer een gebouw de certificering eenmaal verworven heeft, wordt er later niet meer op gecontroleerd. Zo hebben de ondernemingen carte blanche om erna te doen en laten wat ze willen met de duurzaamheidcriteria." Soms is daarbij zelfs gewoon sprake van ordinaire greenwashing, vindt Van Broeck. "Vorig jaar bezocht ik een kantoorgebouw in België dat moest voldoen aan de Leed- of Breeam-standaard. Ik zag dat er eten werd geserveerd en vroeg waar de keuken zich bevond. Die energieverslindende keukentoestellen bleken in een ander complex te staan, anders had het gebouw zijn label niet gekregen. Dat kan toch de bedoeling niet zijn?"

Naleving

De Vlaming pleit daarom voor een jaarlijkse controle met een bonus-malussysteem. Bedrijven die slecht presteren, moeten dan meer belasting gaan betalen. Wie goed presteert, krijgt juist een fiscaal voordeel. "Maar geen enkel label dat zich nu met naleving bezighoudt." Het stemt Van Broeck somber, dat de keurmerken op zulke cruciale punten aan hun doel voorbijschieten. "We bevinden ons op de Titanic en vragen ons af of de vezels van onze avondkledij wel van biologisch afbreekbare vezels gemaakt is", vat hij de situatie samen.

John Bergs, die door QO als Leed-adviseur is ingeschakeld, beaamt de kritiek. "Het klopt dat er geen controle is door dit soort keurmerken. Het hotel moet wel de duurzaamheidgegevens doorseinen aan Leed wanneer hiernaar gevraagd wordt, maar die gegevens worden louter gebruikt voor onderzoek, niet om de bedrijfsvoering te controleren." Maar Bergs weet zeker dat initiatieven als het QO de behaalde duurzame waarden in de toekomst niet overboord zullen gooien: "Ik heb nog niet vaak iemand zo enthousiast gezien over duurzaamheid als de projectleider Xander Bueno de Mesquita. Hij heeft er dan ook enorm veel tijd en geld ingestoken."

Lees ook over de verborgen waarde van slooppanden en (bouw)materialen die duurzaam hergebruikt kunnen worden: 'De waarde van slooppanden'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden