Jelle's weekdierChinese lepelsteur

Alweer een dier uitgestorven. Daar hebben wij toch geen last van?

De Chinese lepelsteur, ten onder gegaan aan overbevissing en stuwdammen.

Zomaar een greep uit de bak met dode dieren. De dodo (Raphus cucullatus) verdween rond 1680, door de introductie van ratten, honden en katten op Mauritius. De solitaire van Réunion (Pezohaps solitarius) stierf een eeuw na de dodo uit om vergelijkbare redenen. De carolinaparkiet (Conuropsis carolinensis) was uitgestorven rond 1910, als gevolg van overbejaging. Van de reuzenalk (Alca impennis) werd het laatste dier omstreeks 1844 geschoten. De trekduif (Ectopistes migratorius) was exit toen de laatste op 1 september 1914 stierf in de dierentuin van Cincinnati – zelden werd een extinctie tot op de dag nauwkeurig gedocumenteerd. De stellerzeekoe (Hydrodamalis gigas) leefde tussen zijn ontdekking en zijn extinctie in 1767 slechts 27 jaar; de enorme zeekoeien werden in vaten tot olie gekookt tot ze op waren. En zo verder, bijna ad infinitum.

Al deze diersoorten en tientallen andere stierven niet uit doordat een meteoriet omlaag kwam of hun leefgebied in zee verdween. Ze zijn alle uitgeroeid door een andere diersoort, de invasieve exoot Homo sapiens.

De bak met dode dieren is rijk gevuld en veel andere soorten staan op de rand ervan, op het punt ook omlaag te tuimelen in deze zoölogische Hades. De mensheid heeft een lopende band richting uitgang in werking gesteld en zet er de ene na de andere diersoort op. De panda, de Sumatraanse neushoorn, de orang oetan, om nog maar te zwijgen over anonieme kikkertjes, kevertjes, vlinders en wormen. Diverse organisaties maken zich er druk over, van Wereldnatuurfonds tot actiegroepen, maar ze lijken vaak even onmachtig als de verliefde Orpheus die zijn Eurydice zag wegglijden in de vergetelheid.

Levende fossielen die al tweehonderd miljoen jaar op onze aarde vertoefden

Deze week werd bekend gemaakt dat de Chinese lepelsteur (Psephurus gladius) er niet meer is. Uitgestorven. Lepelsteuren waren kolossale vissen, ze konden wel zeven meter lang worden, maar vooral waren het levende fossielen die al tweehonderd miljoen jaar op onze aarde vertoefden. Tot nu. Ze leefden in de grote Chinese rivieren en gingen ten onder aan overbevissing en de bouw van stuwdammen. Ergens tussen 2000 en 2007 werd de laatste gevangen. Sindsdien is het voorbij.

Het ergste is wellicht dat we er zo weinig last van hebben. Juist dat feit was voor filosoof Bas Haring aanleiding om de retorische vraag te stellen of het nou erg is als de panda uitsterft. Het antwoord is ja en nee. Ja, omdat de panda, net als alle miljoenen andere nog levende soorten, inclusief de mens zelf, het resultaat is van meer dan drieënhalf miljard jaar evolutie. Elke nu levende soort heeft even veel intrinsiek recht op bestaan als elke andere, de pissebed is niet minder belangrijk dan die panda. Maar tegelijkertijd hebben we er geen last van. Als na de Chinese lepelsteur ook de witte neushoorn, de orang oetan en zelfs de schattige koala uitsterven, eten we hier geen boterham minder, blijft de pont over het IJ in Amsterdam varen en krijgt u ’s morgens gewoon de krant in de bus. Het is wat je de maatschappelijke extinctieparadox zou kunnen noemen. Het blijft evengoed een godgeklaagd schandaal dat de lepelsteur er niet meer is.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden