null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnPatrick Jansen

Alsof je een eeuwenoud meesterwerk afbijt en overschildert

Patrick Jansen

Mijn hobby om de tuin grondig te inventariseren is deze zomer danig uit de hand gelopen. Ik krijg er geen genoeg van om mijn omgeving uit te kammen – ook ver buiten de tuin – op zoek naar onbekende planten en dieren.

Met een macrolens probeer ik gedetailleerde foto’s te maken, waarmee ik de vondsten op naam kan brengen. Vaak lukt dat, dankzij veldgidsen en apps met automatische beeldherkenning. Alle waarnemingen geef ik door aan waarneming.nl.

Zelfs schijnbaar onooglijke planten en dieren blijken schitterend als je ze van heel dichtbij bekijkt. Prachtige kleuren, bizarre vormen, ingewikkelde patronen. Je kunt jezelf compleet verliezen in de details en in het gepruts om een beestje goed voor de lens te krijgen. Dan vergeet je het verkeerslawaai en andere ergernissen.

Iets nieuws ontdekken

Het is vooral leuk om iets nieuws te ontdekken. Daarom deed ik graag mee aan de 1000-soortendag op de Marker Wadden, de eilanden van opgespoten zand en baggerslib die de afgelopen jaren zijn aangelegd om de natuur in het Markermeer een impuls te geven.

Honderd biologen met uiteenlopende interesses trokken het hoofdeiland over om te zien welke soorten zich hadden weten te vestigen, vliegend of gedragen door water, wind of vogels. Dat het toeval hierbij een grote rol speelt, maakt het zoeken extra leuk. Naast prachtige vogels, zoals reuzensterns en een ijseend, vonden we allerlei insecten en planten die gedijen in moerassen.

Een afknapper was dat sommige plantensoorten niet vanzelf waren gekomen. Tegen het beleid van Natuurmonumenten in had de projectontwikkelaar niet alleen een gras gezaaid om de zanddijk vast te leggen, maar ook felroze anjers en andere opvallend bloeiende, maar zeldzame soorten. Voor de floristen was de lol er onmiddellijk af.

Ik vertel u dit verhaal om te illustreren dat het uitmaakt of een plant ergens spontaan groeit, of door mensen wordt neergezet, ook al zie je misschien het verschil niet. Op de Marker Wadden was het een ongeluk, maar helaas worden op dit moment in Nederland ook expres op grote schaal bermen, graslanden en dijken ingezaaid, met de goede bedoeling bloemenpracht te scheppen en insecten te helpen.

Het probleem is dat oorspronkelijke, spontane vegetaties en lokale populaties hierdoor worden verdrongen. Zonder schroom worden oude bodems overhoop gehaald, grond versleept en ladingen gebiedsvreemde zaden uitgestrooid. Dit is tuinieren.

Cultuurbarbaar

Onbedoeld wordt de natuur op deze plekken juist overgeschreven. Dat is alsof je een eeuwenoud schilderij afbijt en overschildert, telkens opnieuw. Wie zoiets bij schilderijen doet zouden we een cultuurbarbaar noemen.

Floristenorganisatie Floron maakt zich ernstige zorgen over het ongebreideld inzaaien van planten in het buitengebied en wijdde haar tijdschrift aan het probleem. Het is een belangrijk pleidooi om voorzichtig om te gaan met oude bodems en met de natuurlijke plantenrijkdom die in de zaadbank en in de omgeving aanwezig is.

Natuurlijke rijkdom vergroten is kunst, inzaaien een paardenmiddel. Je moet altijd eerst proberen de oorspronkelijke vegetatie tot bloei te brengen. Dat kan door zorgvuldig, deskundig beheer en door het herstel van natuurlijke processen waardoor plantenzaden worden verspreid.

Het enthousiasme van floristen is een perfecte graadmeter voor succes.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden