null Beeld
Beeld

ColumnPatrick Jansen

Als kampioen creatief boekhouden rekent Nederland zich rijk aan natuur

Patrick Jansen

Een van de oudst bekende patronen in de ecologie is de zogenoemde soort-oppervlakterelatie. Grotere aaneengesloten natuurlijke gebieden huisvesten meer soorten, volgens een vast wiskundig verband. Dat komt doordat grotere gebieden een grotere variatie aan habitats omvatten, met elk hun eigen karakteristieke soorten. Ook huisvesten grotere gebieden grotere populaties die minder risico lopen uit te sterven.

Zo’n wiskundig verband is reuze handig. Je kunt er bijvoorbeeld mee uitrekenen dat je voor het behoud van 85 procent van alle soorten ongeveer de helft van het aardoppervlak voor natuur moet reserveren, zoals de eminente Amerikaanse bioloog Edward O. Wilson bepleit. De rest van de soorten zou op termijn uitsterven.

In de Biodiversiteitsconventie hebben 196 landen afgesproken om per 2020 alvast elk 17 procent van hun landoppervlak effectief te beschermen voor natuur. Dat is onvoldoende om massaal uitsterven te voorkomen. Maar door vooral ‘hotspots’ te reserveren – plekken waar de biodiversiteit relatief hoog en uniek is – kan je met 17 procent toch al een aardig eind komen.

Natura 2000-gebied Rijntakken heeft veel intensieve landbouw. Beeld Patrick Jansen
Natura 2000-gebied Rijntakken heeft veel intensieve landbouw.Beeld Patrick Jansen

Regelmatig rapporteren de landen hoever ze zijn. Sommige presenteren klinkende cijfers. Zo claimt het Verenigd Koninkrijk al 28 procent van zijn oppervlak te hebben beschermd. Doel glansrijk gehaald! Maar biologen die het checkten, vonden dat slechts 11 procent daadwerkelijk gereserveerd was voor natuurbescherming. De rest was gebruikslandschap waarin natuur ondergeschikt was.

De gemiddelde natuurkwaliteit van de gebieden was bovendien slecht, wegens gebrekkige bescherming. Allesbehalve ‘hotspots’. In werkelijkheid, concludeerden de biologen, was de natuur op slechts 5 procent van het landoppervlak effectief beschermd. De Britten hadden zich natuurrijk gerekend.

Medegebruik en multifunctionaliteit

Nederland, wereldkampioen creatief boekhouden, is geen haar beter. Ons land claimt ruim 26 procent te hebben beschermd. Maar ook dat oppervlak bestaat grotendeels uit gebruikslandschap. De bulk bestaat uit troebele meren vol plezierboten, zoals het Markermeer en IJsselmeer. De landnatuur staat stijf van medegebruik en multifunctionaliteit. De Veluwe bijvoorbeeld omvat veel productiebos en intensief gebruikte recreatiegebieden waar natuurbescherming de facto ondergeschikt is.

Zelfs onze Natura 2000-gebieden op land bestaan voor een vijfde uit landbouw, meldde de Rijksoverheid onlangs. Maisakkers en hardcore productiegrasland staan in de boeken als beschermde natuur omdat er ’s winters ganzen foerageren. Maar ganzen tolereren maakt van een maisakker nog geen natuurreservaat, laat staan een biodiversiteitshotspot.

Door al dit oppervlak mee te tellen lijkt Nederland te voldoen aan de Biodiversiteitsconventie. Maar passen we de afpelmethode van de Britse biologen toe, dan beschermt Nederland veel te weinig. Nog minder dan het VK.

Van 17 naar 30 procent

Het marchanderen met de definitie van ‘beschermde natuur’ door steenrijke landen is een teken van ernstige armoede. Armoede aan natuur, maar ook armoede aan politieke ambitie om te helpen het wereldwijde biodiversiteitsverlies te beperken, waarvoor 17 procent al veel te weinig is.

In mei komen de landen van de Biodiversiteitsconventie weer bijeen, deze keer in China. Het nieuwe doel wordt waarschijnlijk om 30 procent van de aardoppervlak te reserveren voor natuur, en aldus meer soorten voor uitsterven te behoeden.

De Europese Commissie heeft die 30 procent alvast overgenomen, en heeft bovendien bepaald dat minimaal een derde daarvan strikt beschermde natuur moet zijn. Echte natuurreservaten dus. Dan kan geen land meer wegkomen met beschermd natuuroppervlak dat alleen op papier bestaat.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden