null Beeld
Beeld

ColumnPatrick Jansen

Als je wilt weten hoe gaaf een land is, moet je kijken hoe het met zijn natuurgebieden omgaat

Tot 2000 was Nederland een voorloper op het gebied van de natuurbescherming. We pionierden met het Plan Ooievaar, waarin hoogwaterveiligheid werd gecombineerd met natuurontwikkeling en recreatie. Hiermee begon het kolossale, revolutionaire programma ‘Ruimte voor de Rivier’.

In ons land ontstond het idee voor natuurtechnisch bosbeheer, waarmee saaie productiebossen werden omgevormd tot biodiverse bossen door windworp na te bootsen. Het was ons land dat zestig bosreservaten instelde om te kijken wat er gebeurt als je stopt met beheren. Hier startten de experimenten met begrazing door halfwilde runderen en paarden, ter vervanging van uitgestorven grote grazers.

Ons land is ook een bakermat van actieve natuurontwikkeling en beekherstel. En hier werd het idee van de Ecologische Hoofdstructuur geboren, waarin natuurgebieden werden verbonden om uitwisseling mogelijk te maken en zo het verlies van soorten te voorkomen.

Een gaaf land.

Vandaag de dag is van die voorlopersrol weinig over. Aanhoudende vervuiling, vermesting, verdroging en verstoring trekken een zware wissel op onze natuur. Bodems en watersystemen binnen en buiten veel natuurreservaten zijn ernstig beschadigd, talloze dier- en plantensoorten gaan keihard achteruit. Qua natuurkwaliteit bungelt Nederland al jaren onderaan de Europese ranglijst. Nederland is zelfs bijna wereldkampioen biodiversiteitsverlies, zei hoogleraar Koos Bies­meijer gisteren in Trouw.

Nieuwe grote aanslagen op de Waddenzee

En het houdt maar niet op. Met een wereldconferentie over de biodiversiteitscrisis aanstaande, slaat de overheid onbekommerd nog wat nagels in haar eigen schandpaal, met nieuwe grote aanslagen op de Waddenzee.

Nergens wegen natuurbelangen en natuurbescherming zo zwaar als in dit gebied. De Waddenzee is Unesco Werelderfgoed, ons grootste Natura2000-gebied, ons wildste en puurste natuurgebied, het volgens Nederlanders mooiste natuurgebied, en bovenal internationaal belangrijk voor miljoenen trekvogels en als kraamkamer van de Noordzee.

En toch komt er wat onze regering betreft dwars door de Waddenzee en Schiermonnikoog een stroomkabel om windstroom aan land te krijgen. En mag de Nam – dat zijn Shell en ExxonMobil – een gasveld onder de Waddenzee exploiteren, ondanks het risico van bodemdaling en vervuiling. Mag Frisia zout winnen onder de Waddenzee met eveneens bodemdaling tot gevolg. Natuurbeschermingsorganisaties wereldwijd spraken er schande van.

Wetenschappers waarschuwen in duidelijke bewoordingen voor grote schade en risico’s. Ook hekelen ze het gebrek aan aandacht voor natuurbescherming. Je zou bijna denken dat de tekenaars hebben geprobeerd om de rijkste stukken van dit deel van de Waddenzee te doorkruisen, zei hoogleraar Tjisse van der Heide over de geplande stroomkabel.

We kunnen niet anders, zei de demissionaire – maar niettemin volop actieve – minister Blok in reactie op de protesten. Hij refereerde aan de regels die zijn neoliberale voorgangers zelf hadden opgesteld. Maar natuurlijk kan het wel anders als we dat echt willen. Verzin een list, maar doe het deze keer vóór de natuur.

Deze week bleek dat de landsadvocaat wel wettelijke mogelijkheden wist om natuurvergunningen van veehouders in te nemen omwille van de natuur. Die kun je vast ook gebruiken om mijnbouw en stroomkabels weg te houden uit de Waddenzee.

Als je wilt weten hoe gaaf een land is, moet je kijken hoe het met zijn natuurgebieden omgaat.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden