ColumnEsther Bijlo

Alle ballen op de rijkste tien procent, dat zou effectief zijn

Koolstofongelijkheid is het woord. De grafiek ziet eruit als een champagneglas, type coupe. De dunne steel van het glas geeft de uitstoot weer van het armste deel van de wereldbevolking. Lang wordt de steel nauwelijks breder, tot plots de coupe zich ontvouwt. Ofwel, in getallen: de armste 50 procent van de mensen stoot 7 procent van de broeikasgassen uit, de rijkste 10 procent is goed voor 49 procent.

Het zijn cijfers uit een nieuwe studie van de ngo Oxfam en het Zweedse milieu-instituut SEI. De onderzoekers zetten uitstoot en inkomen tegen elkaar af, tussen 1990 en 2015, voor 117 landen.

De vorm van het glas is in die tijd nauwelijks veranderd. In 1990 stootte de minst bedeelde helft een procentje meer uit van alle emissies, de welvarendste 10 procent een procentje minder.

De uitstoot zelf is in die 25 jaar aanzienlijk gegroeid, met 60 procent. Kijkend naar hoe die toename over inkomensgroepen is verdeeld, valt op dat de bijdrage van de armste 50 procent verwaarloosbaar is en de middeninkomens ongeveer de helft voor hun rekening nemen. De rest van de groei, iets minder dan de helft, komt op het conto van de rijkste 10 procent, met een uitschieter voor de hoogste 5 procent die zich toont als een lange ‘dinosaurusnek’. Die groep alleen tekent voor 37 procent van de toename van de emissies tussen 1990 en 2015.

De champagneglazen en de dinosaurus laten zien dat ondanks de opkomst van middeninkomens in landen als China en India in 25 jaar tijd, de verdeling van CO2-uitstoot nauwelijks is veranderd. De inkomens en uitstoot van de rijkste huishoudens groeiden gewoon veel harder, door onder meer rondrijden in slurpende SUV’s en veel vliegreizen.

De kans is groot dat deze historisch gegroeide koolstofongelijkheid zich voortzet naar de volgende generaties, concluderen Oxfam en SEI, na doorrekening van scenario’s voor de toekomst. Veel zorgen zijn er over de toenemende welvaart van middeninkomens in zich ontwikkelende landen, met de bijbehorende uitstoot. Maar het zou een stuk effectiever kunnen zijn alle ballen om de rijkste 10 procent burgers te richten, waar ze dan ook op de wereld wonen.

Het koolstofbudget, de hoeveelheid emissies die nog de lucht in mogen wil de opwarming tot onder de 2 graden beperkt blijven, zou veel eerlijker over de wereld verdeeld moeten worden, stelt Oxfam. Dat gaat over arm versus rijk, maar ook over nu tegenover toekomstige generaties. Jongeren hebben dat in de gaten. Portugese kinderen en jongeren zijn eerder deze maand een zaak begonnen bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Zij eisen dat 33 rijke landen hun emissies veel forser omlaag brengen, voor hun toekomstige fysieke en mentale welzijn. Ze maken zich ernstig zorgen over de wereld waarin zij en hun kinderen moeten leven.

Vandaag is weer een eerste actiedag sinds de lockdowns van klimaatjongeren over de hele wereld, deels op straat. De protesten zijn deze keer gericht op ‘mapa’, ofwel ‘most affected people and area’s’. Dat vinden ze een betere term dan het aloude Noorden en Zuiden, waarmee arm en rijk in de wereld ook wel aangeduid worden. Ze gaan het mapa-gebaar maken, twee in elkaar gesloten vuisten met de duimen omhoog. Het staat volgens de actievoerders voor kracht, solidariteit en hoop.

De coronacrisis zal vast niet ontbreken in de leuzen. Verwijzend naar de kritiek op het gedrag van jongeren in de anderhalvemetersamenleving klonk al eerder: als jullie nou de klimaatcrisis oplossen, helpen wij mee de coronapandemie onder controle te krijgen. Het klinkt als een jij-bak, maar er zit wel wat in.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden