null Beeld
Beeld

ColumnEsther Bijlo

Alarmerend klimaatrapport concurreert om aandacht met de oorlog in Oekraïne

Esther Bijlo

Had Poetin niet de oorlog verklaard aan Oekraïne, dan had een ander onderwerp de afgelopen week waarschijnlijk het nieuws gedomineerd: het klimaat. Het wetenschappelijke klimaatpanel IPCC publiceerde maandag een rapport over de gevolgen van verhitting van de atmosfeer voor mens en planeet. De conclusies zijn – wederom – angstaanjagend. Nu al hebben miljoenen mensen een tekort aan voedsel en schoon drinkwater als gevolg van extreem weer. Ruim 3 miljard mensen leven op dit moment op plekken op aarde die zeer kwetsbaar zijn door klimaatverandering. Aan het eind van de eeuw kan 50 tot 75 procent van de wereldbevolking blootstaan aan levensbedreigende opwarming.

Zo is nog even door te gaan – over soortenverlies, ecosystemen die nu al onomkeerbaar beschadigd zijn – maar beter doorbladeren naar de kern van de boodschap. “Ieder verder uitstel van gezamenlijke mondiale actie maakt dat de wereld de kans misloopt om nog een leefbare toekomst veilig te stellen”, luidt de laatste zin van de wetenschappers. Die wereld is alleen deze week – begrijpelijk – met iets anders bezig. Sommige leden van de Oekraïense IPCC-delegatie konden de laatste besprekingen niet bijwonen omdat ze de schuilkelders in moesten. “We zullen ons in Oekraïne niet overgeven, en we hopen dat de wereld niet opgeeft om te bouwen aan een klimaatbestendige toekomst”, riep Svitlana Krakovska vlak daarvoor in een besloten overleg, volgens verschillende persbureaus.

Klimaatbeleid en veiligheid

Die noodkreet is niet aan iedereen besteed. Han ten Broeke van het strategisch instituut HCSS suggereerde op de radio dat geld uit klimaatfondsen nu beter voor defensie ingezet kan worden. Een kwestie van geopolitieke prioriteiten, legde hij uit. Waarop ex-staatssecretaris Stientje van Veldhoven, nu werkzaam bij het World Resources Institute, twitterde dat Ten Broeke de plank ‘totaal mis slaat’ over klimaatbeleid. ‘JUIST alternatieven voor gas gaan ons onafhankelijk maken van Rusland’, voegde Van Veldhoven in kapitalen toe.

Volgens Ten Broeke ging het om de volgorde der dingen, eerst buitenlandbeleid, dan klimaatbeleid. Maar de vraag is of het niet sowieso én-én moet zijn. Klimaatbeleid zou op zichzelf ook weer gericht moeten zijn op veiligheid, stelde ‘klimaatgeneraal’ Tom Middendorp onlangs in deze krant. Een van de redenen voor Rusland om Oekraïne te willen onderwerpen, zou juist ook de klimaatcrisis kunnen zijn, stelde Middendorp. Ruslands voedselzekerheid staat onder druk door droogte en het smelten van de permafrostgebieden. De Oekraïense graanschuur is dan een handig bezit.

Afhankelijkheid van fossiele brandstoffen

Of die wuivende graanhalmen ook door Poetins hoofd gaan, is onbekend. Ook zijn de verbanden tussen klimaat, veiligheid, mogelijke oorlogen en controle over grondstoffen en voedsel ingewikkeld. Eén ding staat echter voorop volgens Middendorp: “De klimaatcrisis is een urgent veiligheidsvraagstuk.” Voeg daarbij de waarschuwingen vanuit het IPCC en er is maar één conclusie mogelijk: de verhitting van de atmosfeer keren is noodzakelijker dan ooit.

“Door de mens veroorzaakte klimaatverandering en de oorlog tegen Oekraïne hebben dezelfde wortels: fossiele brandstoffen en onze afhankelijkheid daarvan”, voegde Krakovska, het schuilende Oekraïense IPCC-lid, nog toe aan haar statement. Het Russische delegatielid Oleg Anisimov verontschuldigde zich in dezelfde hang-out voor de inval in het buurland, “namens alle Russen die dit conflict niet hebben weten te voorkomen”. Een persoonlijke uiting, haastte hij zich te verklaren, geen officieel standpunt. Anisimov liet ook weten ‘grote bewondering’ te hebben voor de Oekraïense klimaatafvaardiging. Krakovska toonde zich vooral bedroefd. Dat na jaren van nauwgezet werk door vele wetenschappers, de bevindingen van het IPCC “nu moeten concurreren met oorlog voor aandacht in de media”.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden