Beeld Trouw

Column Patrick Jansen

Al dat gezaag leidt nooit tot echt natuurlijk bos

Toen onlangs bekend werd gemaakt dat biodiversiteit wereldwijd afneemt, zo erg zelfs dat wetenschappers spreken van een uitstervingsgolf, verklaarde minister Schouten dat wij in Nederland ‘niet stil staan’ als het gaat om de verbetering van biodiversiteit.

Ik vond deze woorden treffend gekozen. In Europa behoort ons land qua natuurbescherming namelijk tot de achterhoede. Niet stil staan als eufemisme voor schoorvoeten.

Nederland probeert al jaren met minimale inzet te voldoen aan internationale afspraken over biodiversiteit. Niet alleen is te weinig oppervlak aangewezen voor natuurbescherming, veel daarvan is ook maar beperkt beschikbaar voor wilde planten en dieren. Beschermde natuurgebieden hebben allerlei ‘nevenfuncties’ die soms regelrecht ten koste gaan van natuurwaarden. Als ik het natuurbeleid van het afgelopen decennium met twee woorden mag karakteriseren kies ik dan ook voor ‘halfhartig’ en ‘berekenend’.

Een mooi voorbeeld zijn onze bossen. Een onderscheidend kenmerk van natuurlijke bossen is dat bomen er niet alleen oud kunnen worden, maar er ook aftakelen, instorten en verrotten. In de holten, molm, spleten en scheuren in het dode hout leven talloze organismen die in het bos thuishoren. Sterker, meer dan de helft van de bossoorten is voor het voltooien van hun levenscyclus afhankelijk van aftakelende bomen en dood hout. Dood hout draagt biodiversiteit.

Bomen moeten niet alleen oud kunnen worden, maar ook aftakelen en verrotten. Beeld Patrick Jansen

Kaprijp

Tóch, hoewel bijna alle bossen zijn aangewezen als beschermd natuurgebied, is er in de Nederland nauwelijks natuurlijk bos te vinden. Veelal worden bomen al ruim vóór ze kunnen aftakelen gekapt en afgevoerd. Dan zijn ze ‘kaprijp’. Het streven is ‘bos verjongen’ en zorgen voor ‘gezonde bomen’. Géén oude bomen dus, en al helemaal geen dode. Als rukwinden dan per ongeluk tóch wat dikke takken losrukken en bomen omverblazen verschijnen mannen met motorzagen die de ‘stormschade’ opruimen en het stookhok vullen.

Laat zonneklaar zijn, bosbeheerders mógen dit ook doen. Want deze bossen – ook al zijn ze aangewezen als beschermd natuurgebied – hebben houtproductie als officiële nevenfunctie. En het hout is ook echt nodig. Dat is meteen ook het probleem. Het continue gezaag en geoogst zorgt er namelijk voor dat hier nooit natuurlijk bos komt, compleet met alle bossoorten die er thuishoren.

Het is goed om hout te produceren – hout is een prachtige hernieuwbare grondstof. Maar ik vind dat de regering vals speelt door productiebos mee te tellen als beschermd natuurgebied. Door beschermde natuurgebieden te belasten met zware nevenfuncties die ten koste gaan van natuurlijke rijkdom ontwijkt Nederland zijn verantwoordelijkheid en internationale verplichtingen. Als je gebied aanwijst als beschermde natuur, moet natuurbescherming daar daadwerkelijk voorop staan. Lukt dat ergens niet, dan moet je zo eerlijk zijn om een alternatief gebied kiezen.

Deze week liet minister Schouten weten dat ze een bossenstrategie ontwikkelt, met extra aandacht voor biodiversiteit. Een perfecte gelegenheid om een flink deel van de bossen in beschermde natuurgebieden aan te wijzen als toekomstig natuurbos, waarin bossoorten de levensruimte krijgen die hun toekomt. Om dat mogelijk te maken zal er een fors oppervlak multifunctioneel bos moeten bijkomen, waarin houtproductie, recreatie en andere mensenwensen wel de ruimte krijgen. Echte natuurbescherming vraagt om meer dan ‘niet stil staan’.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw een column

Lees ook:

Wereldleiders zijn aan zet, maar ook de achtertuin doet ertoe

De wereld verliest massaal dier- en plantsoorten, waarschuwde VN-panel Ipbes deze week. Waar ligt de oplossing? Een nieuw, wereldwijd natuurakkoord kan helpen. En lokaal kan iedereen nú iets doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden