null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnPatrick Jansen

Afval rapen blijft nog wel dweilen met de kraan open

Patrick Jansen

Wanneer mijn vrouw en ik op pad gaan, duikt zij meestal al snel naar de grond. Niet om een bijzondere plant of een mooi insect te bekijken, maar omdat er zwerfafval blinkt.

Altijd heeft ze een zak bij zich waarin de ongewenste vondsten worden verzameld voor de vuilnisbak. Soms gaan ze zelfs mee naar huis om geduldig te worden verdeeld over de PMD-bak, de glasbak, de batterijbak, de statiegeldtas en de restafvalbak.

De bulk van haar vondsten zijn drankverpakkingen. Vooral energiedrankblikjes. Die drankjes geven sommigen vleugels en de rest zwerfafval. Mijn vrouw heeft ook vaak aangekondigd de Red Bull blikjes in een grote doos op te sturen naar het gratis antwoordnummer 42128, 1020 WB Amsterdam, maar dit nog nooit gedaan.

Zij heeft een speciale collectie van bijzonder zwerfafval. Bijvoorbeeld een Croky chipszakje met houdbaarheidsdatum 1984, dat onder de sleedoorns bij de sportvelden vandaan kwam. De puber die het weggooide is nu 50. Ook heeft ze verpakkingen die dateren van voor de invoering van de houdbaarheidsdatumvermelding. Zakjes van lang verdwenen merken, zoals Brillant doppinda’s van rond 1970. Plastic verpakkingen overleven decennia.

Afval trekt nieuw afval aan

Zwerfafval opruimen is nuttig, want afval trekt nieuw afval aan. Als er ergens toch al afval ligt, vinden mensen het kennelijk acceptabeler om het hunne eraan toe te voegen. Uiteindelijk eindigt het niet-opgeruimde afval in de bodem, in het water en zelfs in ons voedsel. En het doodt tamme en wilde dieren op diverse manieren.

Minstens zo belangrijk is het effect dat het opruimen zelf heeft op mensen die het zien gebeuren. Goed bezig mevrouw, zeggen sommigen. Die mensen gooien vervolgens minder snel iets in de berm.

Zwerfafval rapen is bovendien aanstekelijk. Het begint ermee dat meewandelaars zoals ik haar wijzen op zwerfafval: kijk, hier ligt nog iets. Van daar is het een kleine stap om het zelf op te rapen en in haar zak te doen. Voor je het weet heb je een eigen zak. En ooit komt de dag dat je zwerfafval raapt terwijl ze er niet eens bij is.

De zwerfafvalraper delft aangespoeld plastic uit het strand. Beeld Patrick Jansen
De zwerfafvalraper delft aangespoeld plastic uit het strand.Beeld Patrick Jansen

Het leger burgerhelden groeit

Langzaam groeit zo het leger burgerhelden die wandel- en fietspaden schoonhouden. Wat overblijft zijn de autowegen en andere plekken waar je niet mag komen en waar de rommel zich blijft ophopen.

Vanaf volgende week wordt haar werk leuker. Dan komt er 15 cent statiegeld op kleine plastic flesjes. En per 2023 volgt statiegeld op blikjes. Het is een klinkende overwinning van onvermoeibare activisten zoals Dirk Groot alias Zwerfinator en Merijn Tinga alias de Plastic Soup Surfer.

Toch knaagt het. Er blijven talloze andere eenmalige verpakkingen over die in het milieu zullen blijven belanden. Zolang die van plastic of ander onverteerbaar materiaal zijn, en zolang mensen afval straffeloos kunnen dumpen, blijft rapen dweilen met de kraan open.

Ik ben ervan overtuigd dat ooit alle verpakkingen statiegeld zullen hebben of afbreekbaar zullen zijn. Het wachten is slechts op de overheid die regels stelt. Tot die tijd zijn er niet alleen zwerfafvalrapers nodig, maar óók voldoende voorlichting op scholen en in de openbare ruimte, voldoende afvalbakken en strenge handhaving.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden