Ecologie

‘Aardappelmatjes’ helpen de biobouwer de kust te beschermen

Proefopstelling met slijkgras en zeekraal in een afbreekbare mat op Texel.Beeld Ralph Temmink

De kust is gebaat bij planten die er wortelen en dieren die er groeien. Maar die ecosystemen verdwijnen in hoog tempo. Het loont om het herstel van de natuur een handje te helpen.

Biobouwers worden ze genoemd, soorten die het milieu waarin ze voorkomen sterk kunnen veranderen. Oesters, mossels, zee- en kweldergrassen zijn belangrijk voor kustecosystemen, waar ze wortelen of zich hechten en zo de kwelders en zeegrasvelden vormen. Die ecosystemen zijn een natuurlijke aanvulling op de zeewering en daarmee op de bescherming van het land tegen de golven. Maar ze zijn kwetsbaar. De zee spoelt planten en dieren makkelijk weg als gevolg van erosie, soms door de natuur zelf, vaak door toedoen van mensen, door bijvoorbeeld golven van grote en snel varende boten.

Overal ter wereld verdwijnen kustecosystemen. Herstel is vaak duur en zelden succesvol. Nederlandse onderzoekers denken nu een praktische oplossing te hebben gevonden: matten gemaakt van onder meer aardappelafval helpen tere plantjes te wortelen en verdwijnen vanzelf als die sterk genoeg zijn, doordat het materiaal biologisch afbreekbaar is. Deze week verscheen hun artikel hierover in Nature Communications.

“We zijn begonnen met te kijken naar hoe ze dat doen in de bosbouw”, legt aquatisch ecoloog Ralph Temmink uit. “Voor herstel van een bos plant je nieuwe bomen op grote afstand, zodat ze elkaar niet in de weg staan. Maar in de kwelder werkt dat niet, daar spoelen grote golven een eenzaam plantje weg. De biobouwers overleven juist door dicht tegen elkaar aan te kruipen en elkaar te helpen.”

Samenwerken in stressvolle omstandigheden

Die zogeheten emergente eigenschappen van kustecosystemen kun je stimuleren door planten in een grote dichtheid aan te planten om herstel te bespoedigen. Maar dan moet je ofwel zee- en kweldergrassen gaan kweken, wat duur is, ofwel ze elders weghalen, waarmee je het probleem verplaatst, zegt Temmink. Hij richtte zijn promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit Nijmegen op het nabootsen van de eigenschappen die soorten helpen overleven in stressvolle milieuomstandigheden.

Matten, begraven of geplaatst op de bodem van de zee of de kwelder, die alleen bij hoogwater onderloopt, bootsen de worstelstructuur of stengels van een dichtbegroeid veld na. Zo geven ze een jonge plant genoeg bescherming tegen de golven, blijkt uit experimenten op Texel en Bonaire, in Zweden en de Verenigde Staten, verschillende ecosystemen in zowel gematigde als tropische gebieden. “Het mechanisme werkt niet overal hetzelfde, voor zeegrassen moet je de wortelstructuur nabootsen, voor kweldergrassen de bovengrondse structuur. Maar het principe is hetzelfde: door samen te werken overleven de planten in stressvolle omstandigheden.”

Kokostouw voor oesters en mossels

In het onderzoek werkten specialisten op het gebied van zeegras en kwelderecologie van de universiteiten in Nijmegen, Wageningen, Groningen en enkele in het buitenland samen met het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee en de ecologisch adviseurs van Bureau Waardenburg. Ook deed een fabrikant mee, die gewoonlijk plastic matten maakt voor koeltorens en de afbreekbare matjes perste.

“We hebben de studie uitgevoerd op de vierkante meter. Nu is het de vraag hoe je dit kunt opschalen”, vertelt Temmink, die zich wil toeleggen op het herstellen van ecosystemen. “Vervolgonderzoek moet uitwijzen of deze aanpak toepasbaar is op kwelderschaal. Intussen kijken we ook of het idee toepasbaar is in mangrovebossen, bij oesterbanken en mosselriffen. In een parallelstudie hebben we al gezien dat kokostouw op een vergelijkbare manier werkt voor oesters en mossels, maar die is nog niet gepubliceerd.”

Lees ook:

Hoe een natuurgebied door massale CO2-opslag meehelpt in de strijd tegen klimaatverandering

Ooit zorgde de doorgestoken zeedijk bij het Friese Hallem voor meer biodiversiteit. Maar in het kwelderlandschap gebeurt nog veel meer: massale opslag van CO2.

De mossel moet de redding worden van dit vogeleiland

Het afkalvende Waddeneilandje Griend dreigde te vergaan. Door zand en schelpen aan te laten rukken, is de vogelhotspot vorig jaar gered, voorlopig. Mosselen kunnen Griend er structureel bovenop helpen, denken onderzoekers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden