Plasticvervuiling

WWF waarschuwt: We ademen, eten en drinken plastic, tot wel een creditcard per week

Pastic afval in de rivier de Tisza in de Hongaarse plaats Vasarosnameny. Beeld via Reuters
Pastic afval in de rivier de Tisza in de Hongaarse plaats Vasarosnameny.Beeld via Reuters

De oceanen slibben dicht met plastic. Dat schaadt de natuur en uiteindelijk ook de mens, waarschuwt het Wereld Natuur Fonds, dat oproept tot een bindend VN-verdrag.

Onno Havermans

De schade door plasticvervuiling van de zee is aan het einde van deze eeuw onherstelbaar, waarschuwt het Wereld Natuur Fonds (WWF). Dat maakt zich allereerst zorgen om de biodiversiteit nu plankton, vissen, schildpadden en zeevogels steeds vaker stukjes plastic in hun lijf hebben of erin verstrikt raken en koraalriffen en mangrovebossen ermee verstopt raken. Maar uiteindelijk bereiken de minuscule plasticdeeltjes in de oceanen ook de mens.

Nu al worden de ecologische drempelwaarden voor microplastics overschreden in de Middellandse Zee, de Oost-Chinese en de Gele Zee en de Noordelijke IJszee. Jaarlijks komt 10 miljoen ton plastic in de oceaan terecht. Als we zo doorgaan is de plasticvervuiling in het jaar 2050 verviervoudigd, staat in het rapport Impacts of plastic pollution in the ocean on marine species, biodiversity and ecosystems, dat dinsdag verschijnt. Het Duitse Alfred Wegener Instituut heeft hiervoor 2592 onderzoeken geanalyseerd op de effecten van plasticvervuiling in de oceanen.

Er moeten snel maatregelen worden genomen, te beginnen met een bindend verdrag van de Verenigde Naties, stelt het WWF. Daarmee kan een begin worden gemaakt tijdens de top van het VN-Milieuprogramma die 28 februari begint in de Keniase hoofdstad Nairobi.

Satellieten gaan plastic opsporen

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA werkt aan satellieten die rond de aarde cirkelen om plastic in de wereldzeeën te detecteren. Vanuit de ruimte zou meer zicht op het plastic moeten zijn dan vanuit een boot op het water, is de gedachte. In de eerste fase van het onderzoek, die vorige week is afgerond, zijn in een groot bassin bij instituut Deltares in Delft golven van de Atlantische oceaan nagebootst, waarbij de meetapparatuur stukken plastic moest opsporen.

“Grote stukken plastic waren duidelijk te detecteren, dus zijn we steeds kleinere deeltjes plastic in het bassin gaan gooien”, vertelt Peter de Maagt van ESA. De deeltjes varieerden van plastic flessen, tot piepschuim en rietjes, en daar dan soms ook weer de helft of een kwart van. Hoe meer deeltjes bij elkaar in het bad, hoe makkelijker de meetapparatuur ze oppikte. Maar dat lukte ook bij kleine hoeveelheden. Er volgen meer testen bij Deltares, waarna de meetapparatuur met een drone of vliegtuig op een meer of de Noordzee zal worden getest.

‘1 procent van het plastic blijft drijven, de rest zakt omlaag’

“Plastic is een handig product, maar we gaan er net zo onvoorzichtig mee om als met het klimaat: we wachten met ingrijpen tot het te laat is”, zegt Oskar de Roos, plasticexpert van WWF Nederland. “We weten wat er aan de hand is, maar net als bij de opwarming van de aarde kijken we naar elkaar wie wat doet, en laten het gebeuren.”

Opruimacties in zee hebben maar heel beperkt effect, legt De Roos uit. “Slechts 1 procent van het plastic blijft drijven, 99 procent zakt omlaag, verbrokkelt tot nanodeeltjes die we niet meer kunnen zien. Zelfs op 10 kilometer diepte wordt inmiddels plastic gevonden en daar hebben bijna alle diersoorten last van. Maar ook de mens ademt, eet en drinkt plastic, tot wel een creditkaart per week.”

Het VN-verdrag moet allereerst zorgen voor een verbod op wegwerpplastic, plastic dat je maar een paar seconden gebruikt en daarna honderden jaren blijft zwerven, zegt De Roos. Ook moet het zorgen voor harmonisering van plastic, waardoor het kan worden hergebruikt. “Omdat al het plastic anders is, wordt nu maar 9 procent wereldwijd gerecycled, de rest kan hooguit worden omgesmolten tot bulkproduct, maar dat is geen hergebruik.”

De vierjarige Nina Gomes verzamelt plastic in de zee bij de Braziliaanse stad Rio de Janeiro. Ze doet dat samen met haar vader, die marien bioloog is.  Beeld Reuters
De vierjarige Nina Gomes verzamelt plastic in de zee bij de Braziliaanse stad Rio de Janeiro. Ze doet dat samen met haar vader, die marien bioloog is.Beeld Reuters

Peukenmoties in de Kamer

De Tweede Kamer stemt dinsdag over twee moties die tot doel hebben de hoeveelheid sigarettenpeuken in het zwerfafval drastisch te beperken. De Partij voor de Dieren vraagt om een verbod op het sigarettenfilter. GroenLinks wil vastleggen dat de hoeveelheid peuken in het milieu over vijf jaar met 70 procent moet zijn afgenomen.

Sigarettenfilters zijn gemaakt van celluloseacetaat, een soort plastic, waardoor de peuken niet afbreken in het milieu. Tijdens opruimacties zoals World Cleanup Day zijn sigarettenfilters steeds het meest gevonden item. Het Plastic Peuken Collectief, waarin diverse milieuorganisaties en bedrijven zitten, roept de overheid daarom op de filters zo snel mogelijk af te schaffen.

Dat een filter goed zou zijn voor de gezondheid is een mythe, zegt campagneleider Karl Beerenfenger. “Het is enkel een marketingtool om meer sigaretten te verkopen. Roken zonder filter is niet ongezonder,, bleek al in 2001 uit onderzoek.”

‘Producenten zijn verantwoordelijk, de overheid moet ingrijpen’

Ook kijken naar alternatieven, belasting op nieuw plastic en statiegeld horen in het verdrag. “Nieuw plastic is nu goedkoper dan gerecycled plastic, dat moet andersom zijn. Dat kun je bereiken door eisen te stellen aan verpakkingsmateriaal.” Daarnaast is het opzetten van afvalverwerking en bewustwording in ontwikkelingslanden nodig, legt hij uit. “Daar moeten onze westerse bedrijven aan mee werken. Veel van hun producten worden in armere landen in kleinere verpakkingen verkocht, omdat ze dan betaalbaar zijn. Daar komt dus meer plastic bij kijken en als je dan geen goed verwerkingssysteem hebt, wordt een deel zwerfafval. Bovendien zijn mensen daar veelal gewend aan eenmalig gebruik van bijvoorbeeld bananenblad. Nu dat steeds vaker wordt vervangen door plastic bordjes en bestek, krijg je heel veel wegwerpplastic.”

Het is te gemakkelijk om de verantwoordelijkheid voor de plasticvervuiling bij consumenten te leggen, vindt De Roos. “Producenten zijn verantwoordelijk voor wat ze op de markt brengen, zij moeten ook rekening houden met de inzameling van de verpakkingen. De overheid moet ingrijpen. Je ziet met statiegeld van kleine plastic flesjes hoe goed dat werkt. Ook het Europese verbod op rietjes, plastic wattenstaafjes, stokjes en straks bekertjes is een goede stap. Het plasticgebruik groeit nog steeds en de industrie moet daarin veranderen.”

Plastic is een relatief nieuw product, we weten daarom niet wat het lange termijneffect van de vervuiling zal zijn, zegt De Roos. “Maar het lijkt duidelijk dat het ook gevolgen heeft voor de gezondheid van mensen. Gezonde oceanen zijn ook van belang, zij zorgen immers voor 50 procent van de zuurstofproductie op aarde.”

Ruzie over inzameling blikjes

Staatssecretaris Vivianne Heijnen (CDA, infrastructuur en waterstaat) is niet van plan zich te mengen in de onenigheid tussen producenten van blikjes en de supermarkten, zo blijkt uit een brief van vorige week aan de Tweede Kamer. Die had haar gevraagd te reageren op een brief van brancheorganisatie Metalen Verpakkingen Nederland (MVN), die wil dat supermarkten en andere verkooppunten blikjes gaan inzamelen als daar vanaf 31 december statiegeld op zit. Het kabinet laat de inzameling aan het bedrijfsleven over.

De MVM is ontstemd over het plan van Stichting Afvalfonds Verpakkingen, het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel en de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie voor een inzamelsysteem buiten de supermarkten om. Dat plan ligt ook onder vuur van milieuorganisaties, die het consumentonvriendelijk vinden als klanten hun lege blikje niet kwijt kunnen waar ze het hebben gekocht en bang zijn dat het doel van 90 procent minder blik in het zwerfafval niet wordt gehaald. Recycling Netwerk laat het plan op die doelstelling toetsen door het onafhankelijke internationale onderzoeksbureau Eunomia.

Lees ook:

Statiegeld lijkt te helpen: 70 procent minder plastic flesjes op straat gevonden

Het aandeel plastic flesjes in het zwerfafval is met 70 procent afgenomen sinds de invoering van statiegeld hierop, halverwege 2021, zo blijkt uit een analyse van Zwerfinator Dirk Groot.

Wereld Natuur Fonds: De schade van plastic afval loopt in de biljoenen euro’s

Plastic afval is niet alleen schadelijk voor de natuur, maar ook voor de mens en de economie. Volgens het Wereld Natuur Fonds kost de schade tien keer zoveel als de productie ervan. In 2019 was dat 4 biljoen euro.

Zeegras blijkt effectieve vanger van plastic vervuiling

Een deel van de plastics, waarmee de mens haar belast, bezorgt de zee weer terug. Met haar gras.

Nederland is het afvoerputje van Europa, maar hoeveel vuil ligt er dan langs onze rivieroevers?

Vrijwilligers vonden afgelopen jaar gemiddeld 450 stuks afval per 100 meter oever van de Nederlandse rivieren. Grootste boosdoener is de recreërende mens.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden