Rapport SCP

Wie moet het initiatief nemen voor groene energie? Burgers en ambtenaren wijzen naar elkaar

In oktober 2011 voerde de Climate Miles (op weg naar de klimaattop in Glasgow) langs de  boerderij van boer Hordijk die een eigen windmolen heeft. Beeld Werry Crone
In oktober 2011 voerde de Climate Miles (op weg naar de klimaattop in Glasgow) langs de boerderij van boer Hordijk die een eigen windmolen heeft.Beeld Werry Crone

Wie het voortouw voor een plaatselijk zonneveld of windproject moeten nemen, is onduidelijk. Burgers en gemeenteambtenaren zien veel hindernissen op weg naar echte actie.

Esther Bijlo

De overheid gaat ervan uit dat burgers een grote rol gaan spelen in het opzetten van lokale duurzame energieprojecten, maar veel burgers zien zichzelf dat niet doen. Ze wijzen naar de overheid die de leiding zou moeten nemen. Ze zitten dus niet op één lijn, concludeert het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een woensdag gepubliceerd onderzoek.

De overheid verwacht wel veel van burgers voor de lokale overgang naar schone energie. In het Klimaatakkoord staat dat bij het opwekken van duurzame energie op land burgers voor minstens de helft moeten kunnen profiteren van het project. Dat kan bijvoorbeeld doordat omwonenden voor de helft eigenaar worden van een zonnepark of windmolen. Of doordat burgers zelf een initiatief beginnen.

Goedgebekte, assertieve buurtbewoners

Een belangrijke hindernis zien burgers in een gebrek aan kennis en vaardigheden, blijkt uit de gesprekken die SCP voerde voor het onderzoek. Mensen zijn bang dat ze te weinig weten van duurzame energie of dat een project een amateuristisch clubje wordt. Ze zien meer beren op de weg. Angst voor onderlinge conflicten leeft ook, naast vrees dat niet iedereen in gelijke mate van een project kan profiteren en gebrek aan tijd. Geïnterviewden zien voor zich dat enkele goedgebekte, assertieve buurtbewoners met een project aan de haal gaan.

Samenwerking met een bedrijf opzoeken, is niet per se een oplossing. Weliswaar kan een bedrijf voorzien in de nodige kennis en geld, geven burgers aan. In zee gaan met een commerciële partij roept echter weer andere problemen op. Zo is er wantrouwen over de intenties van een bedrijf: gaat het om de winst of om het belang van de burgers? Er is twijfel of de opbrengsten wel eerlijk verdeeld zullen worden en of bewoners wel genoeg zeggenschap krijgen. Iedereen moet mee kunnen doen, stellen ze, ook mensen met weinig inkomen.

Ontzorgen met een pot met geld

In plaats van zelf een project beginnen of dat samen met een bedrijf te doen, vinden burgers het logischer dat lokale overheden, meestal gemeenten, als eerste in actie komen. Gemeenten zijn er voor het collectief belang en vallen niet zomaar om, ze kunnen burgers daarnaast ontzorgen en hebben een pot met geld. Maar ook met zo’n opzet klinken enkele zorgen. Gemeenten zijn al overbelast, constateren burgers, en beleid kan grillig zijn doordat er elke vier jaar verkiezingen zijn.

Die beleidsmakers zelf vinden het op hun beurt niet voor de hand liggen dat zij het voortouw nemen voor een lokaal zonnepark of windproject. Dat zouden burgers beter kunnen doen, zeggen gemeenteambtenaren in het onderzoek. De ambtenaren zien juridische obstakels en wijzen op hun beurt naar de rijksoverheid voor meer ondersteuning met goede adviseurs en heldere criteria waar projecten aan moeten voldoen. Wel vinden ze het een goede zaak als lokale energieprojecten waar bewoners baat en inspraak bij hebben, van de grond komen. Ze zien zichzelf alleen niet als dé trekker daarvan.

Om de patstellingen tussen burgers en overheden te doorbreken, zou de overheid een realistischer kijk op de rol van de burger moeten hebben, stelt het SCP. Voor een lokaal zonne- of windproject zou eerst helder moeten zijn wat de maatschappelijke doelen zijn, adviseert het bureau. Daarna moet pas de vraag op tafel komen wat er van buurtbewoners, bedrijven of overheden verwacht wordt.

Lees ook:

Niet in mijn achtertuin! De regio worstelt met de uitvoering van klimaatambities. ‘We liggen er wakker van’

Of de landelijke klimaatdoelen slagen, hangt af van lokale actie. Komen gemeenten, bewoners en bedrijven er samen uit? De energietransitie piept en kraakt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden