Bosbranden in de Amazone in Brazilië in 2020.

InterviewEcoloog Imma Oliveras

VN-rapport: De wereld doet te weinig om verwoestende bosbranden te voorkomen

Bosbranden in de Amazone in Brazilië in 2020.Beeld AFP

Van de VS tot Bolivia: de landen met de meest verwoestende bosbranden doen te weinig om ze te voorkomen. Dat moet anders, pleiten ecoloog Imma Oliveras en andere internationale wetenschappers woensdag in een nieuw VN-rapport.

Maarten Van Gestel

Ecoloog Imma Oliveras wordt nog steeds emotioneel als ze terugdenkt aan de bosbranden in de Amazone. “Dat zijn beelden die ik nooit meer uit mijn hoofd kan krijgen”, zegt ze met een trilling in haar stem, vanachter het videobelscherm op haar computer thuis in Oxford. Ze denkt terug aan de hoeveelheid biodiversiteit die er jaarlijks verloren gaat – van de uitstervende dierenrassen tot de uitgestrekte kale vlaktes. Ze denkt aan de smog-achtige wolk en stank die na zo’n verwoestende brand nog twee of drie maanden in de dorpen hangt. Ze denkt aan mensen die er hun huis en inkomstenbronnen kwijtraken. “Elke keer als ik in de Amazone moet werken, is dat zeer emotioneel voor me.”

Woensdag publiceert de United Nations Enviromental Programme (UNEP) volgens Oliveras ‘het meest complete rapport tot toe’ over de wereldwijde bosbranden, die mede door klimaatverandering steeds vaker voorkomen. Oliveras, één van de ruim vijftig internationale wetenschappers die meewerkte, ziet in haar werk regelmatig hoe er bij enorme bosbranden eventjes veel aandacht is vanuit de media en de bevolking. “Maar zodra de brand geblust is, vervaagt die aandacht weer.” Dit rapport moet laten zien dat al die branden ‘geen geïsoleerde gebeurtenissen zijn’.

Of het nu om allesverwoestende jaarlijkse branden in Californië gaat, of branden in Zuid-Amerika die worden aangestoken en hooguit indirect gevolg zijn van klimaatverandering: het VN-rapport wijst vooral op de gebreken bij de preventie van bosbranden. Oliveras: “Bijna alle investeringen gaan naar de bestrijding van bosbranden. Het onderliggende probleem van de meeste bosbrandproblemen is het gebrek aan investeringen in het voorkomen van branden.”

De Spaanse ecoloog (44) promoveerde in haar thuisland op de gevolgen van mediterraanse bosbranden op mens en natuur. Ze deed veldwerk in Brazilië en Peru, en onderzocht vanuit de Wageningen Universiteit bosbranden in tropische gebieden. Nu werkt ze als senioronderzoeker aan het Environmental Change Institute van de Universiteit van Oxford en als onderzoeksdirecteur voor het Franse Instituut van Onderzoek voor Ontwikkeling.

De opwarming van de aarde verandert landschappen in luciferdoosjes

Het milieuprogramma van de VN publiceert woensdag een groot rapport over catastrofale wereldwijde bosbranden. Wetenschappers roepen erin vooral op tot bosbrandpreventie, waar nu vaak nog nauwelijks geld naartoe gaat.

Bosbranden zijn vaak gevolg van onverwachts heftige weersomstandigheden. Hoe voorkom je een bosbrand?

“We doen een hele reeks aanbevelingen in ons rapport. Eén ding is bijvoorbeeld het op orde hebben van brandstof in hoge risicogebieden, en van de hoeveelheid vegetatie daar. Daarnaast kan het verstandig zijn om veilige stroken te creëren rond stedelijke gebieden, bijvoorbeeld met boomsoorten die niet snel verbranden, zodat mensen beter beschermd zijn.”

Er zijn nog steeds mensen die zeggen: bosbranden zijn er door de eeuwen heen, dat heeft niets met klimaatverandering te maken.

Twintig jaar geleden kwamen het type megabranden dat we nu zien niet vaak voor. Nu komen ze elk jaar wel ergens in de wereld voor. Mede door ontbossing zoals in de Amazone, maar vooral ook door klimaatverandering. Er is in toenemende mate bewijs voor het feit dat de mens hier een belangrijke rol in speelt. Eén onderzoek brengt bijvoorbeeld de heftige bosbranden in Australië van 2020 in kaart, die precies samenvallen met de extreme hittegolf daar. Zelf onderzocht ik met collega’s aan Oxford het vuurseizoen in de Braziliaanse Savannah. We hebben vastgesteld dat die periode – waarin veel bosbranden voorkomen – elk jaar langer duurt. Dat is te wijten aan door mensen veroorzaakte klimaatverandering.”

Jaarlijks halen de bosbranden in California het nieuws, ook voor Brazilië is veel aandacht. Zijn er ook regio’s met bosbranden waar we te weinig over horen?

“Ja. Het verbaast me soms wat wel of niet het nieuws haalt. In de Amazone komen al heel lang bosbranden door ontbossing voor, maar we horen er pas sinds 2019 over. En er zijn veel zwaar getroffen plekken waar we nauwelijks over horen, met name in Zuid-Amerika. Chili heeft een enorm probleem met bosbranden, Peru en Bolivia ook. Die landen hebben net een van hun ergste bosbrandseizoenen geleden. En Indonesië. Daar was rond 2002 veel aandacht voor de bosbranden, maar de laatste jaren niet meer, terwijl het land heel erge bosbrandseizoenen heeft gehad.”

Er is meer geld nodig om wereldwijde bosbranden te bestrijden en vooral te voorkomen, schrijven jullie in het rapport. Hoeveel geld dan, en wie moet dat betalen?

“Landen moeten altijd zelf investeren in het beperken van risico’s. Neem Nederland, dat is een goed voorbeeld. Jullie hebben een groot deel van jullie overheidsbudget geïnvesteerd in het voorkomen van overstromingen. Waarom is bosbrandpreventie dan zo vaak niet opgenomen in overheidsbudgetten? Tuurlijk zou het ook mooi zijn als er internationaal dingen gebeuren. Het zou prachtig zijn als er een EU Fire Prevention Policy Directive zou komen. Maar uiteindelijk moeten ook landen hier zelf in gaan investeren. Op dezelfde manier waarop ze geld vrijmaken voor rampen, moeten ze ook geld vrijmaken voor bosbrandpreventie.”

Een opvallende oproep van jullie aan landen is niet alleen om internationaal samen te gaan werken, maar nadrukkelijk ook met inheemse volkeren samen te werken. Wat voor samenwerkingen ziet u voor zich?

“De manieren waarop we met onze landschappen omgaan zijn in de afgelopen honderd jaar veranderd. Onderzoeken zien dat sommige gebieden daardoor erg in kwaliteit afgenomen zijn. In de Braziliaanse Savannah bijvoorbeeld, stichtten inheemse volkeren vroeger branden om de graslanden open te houden. Er was een ecosysteem waarbij ze passages maakten, open stroken. Dat gebeurde ook in Afrika en Australië. Nu dat niet meer gebeurd, zijn die ecosystemen ook veranderd. Door het gebrek aan zulke open gebieden, zijn de bossen kwetsbaarder voor sterk verspreidende natuurlijke bosbranden. Bij die inheemse volkeren zit honderden jaren kennis over de omgang met vuur. Het zou zonde zijn als die kennis voorgoed verloren gaat.”

Wat vindt u de meest belangrijke conclusie van jullie rapport?

“Vooral het feit dat bosbranden frequenter gaan voorkomen en ook op meer plekken in de wereld. Die toename komt door klimaatverandering, en door de branden zelf gaat ook weer meer CO2 vrijkomen. We moeten leren leven met die branden, en we zullen daarom meer moeten investeren in brandbestrijding en preventie. Vooral in dichtbevolkte gebieden zoals Californië. Als je niet investeert in vuurpreventie, en in een internationaal samenwerkingsverband, gaan de gevolgen van al die megavuren veel desastreuzer worden. Bij dit alles geldt: preventie is de sleutel.”

Imma Oliveras Beeld Imma Olivares
Imma OliverasBeeld Imma Olivares

Lees ook:
De opwarming van de aarde verandert landschappen in luciferdoosjes
Het milieuprogramma van de VN publiceert een groot rapport over catastrofale wereldwijde bosbranden. Wetenschappers roepen erin vooral op tot bosbrandpreventie, waar nu vaak nog nauwelijks geld naartoe gaat.

Aardwetenschapper: Nederland ontbeert kennis over bosbranden
Het aantal natuurbranden in Nederland zal de komende jaren door klimaatverandering stijgen. Om met het vuur te leren leven, moet er volgens Cathelijne Stoof nog veel gebeuren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden