InterviewEarth Overshoot Day

Vanaf nu gebruiken we meer dan de aarde dit jaar kan aanvullen. ‘Wacht niet, het is in je eigen belang om te handelen.’

"Het is alsof je sneller geld uitgeeft dan dat je het verdient”, zegt Mathis Wackernagel, de man achter de Earth Overshoot Day.Beeld AP

Earth Overshoot Day is alweer geweest: de dag waarop mensen meer gebruikt hebben dan de aarde in een jaar kan aanvullen. Elk jaar komt die dag eerder, ziet de Zwitserse initiatiefnemer Mathis Wackernagel.

Maarten van Gestel

Als een jaar naast feestdagen ook doemdagen zou kennen, dan is donderdag wellicht de grootste doemdag van het jaar. 28 juli 2022: ‘Earth Overhsoot Day’, de dag waarop mensen meer hebben gebruikt en geconsumeerd dan de aarde in een heel jaar kan hernieuwen, aldus berekeningen van de ngo Global Footprint Network. Waar Earth Overshoot Day in 1971 terugblikkend nog rond kerst lag en bij de ‘eerste editie’ in 2006 nog ver in augustus, komt die dag sindsdien elk jaar benauwend dichterbij.

“Vergelijk het met geld”, zegt de in Zwitserland geboren Mathis Wackernagel, baas van het Global Footprint Network en de man achter de Earth Overshoot Day, vanuit zijn huis in Californië. “Het is alsof je sneller geld uitgeeft dan dat je het verdient.” Ecologisch gezien, zegt hij, hebben mensen hun hele jaarinkomen er tot aan vandaag doorheen gejast.

Mathis Wackernagel. Beeld Global Footprint Network
Mathis Wackernagel.Beeld Global Footprint Network

Vandaag hebben we in 2022 meer gebruikt dan de aarde kan hernieuwen, zegt u. Wat bedoelt u daar precies mee?

“Wij kijken naar de aarde alsof het een boerderij is, en rekenen uit: hoeveel concurreren we als mensheid met wat de aarde te bieden heeft? We kijken naar de wereldwijde vraag naar bijvoorbeeld voedsel, vezels, hout, gebieden die we gebruiken voor steden, of gebieden die nodig zijn om CO2 op te slaan dat wordt uitgestoten door het gebruik van fossiele brandstof. Dan vragen we: hoeveel hebben we nodig voor alles wat we gebruiken? En dan kijken we: hoe groot is die boerderij? Het is eigenlijk een vrij simpele balans.”

Ons gebruik is groter dan de aarde aankan, is uw boodschap. Hoe ontstond het idee om daar jaarlijks een dag aan te koppelen?

“We begonnen dertig jaar geleden al met het idee om onze voetafdruk uit te rekenen, via een soort boekhoudsysteem. We hebben het nooit puur over klimaatverandering, maar over ‘overshoot’ (Nederlands: overschrijding). Want dat we meer gebruiken dan fysiek mogelijk is op de lange termijn, is het onderliggende probleem van meerdere dingen. Het mondiale biodiversiteitsverlies, klimaatverandering, voedselschaarste, het energieprobleem.”

“We zagen dat dit idee best moeilijk was om uit te leggen, ook al is het zo’n simpel concept. Onze vriend Andrew Sims (van de Britse danktank New Economics Foundation, red.) gaf ons het idee: waarom vertalen we het niet in het tellen van dagen, zodat mensen het sneller begrijpen? Dat is de essentie van de dag. Het is een hele simpele manier om een van de grootste uitdagingen van de 21ste eeuw te communiceren.”

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Uw doel was zestien jaar geleden waarschijnlijk om mensen te prikkelen minder te consumeren. Als ik om me heen kijk, gebeurt dat nauwelijks. Heeft het idee van Earth Overshoot Day gefaald?

“Het idee heeft niet gefaald, maar de mensheid heeft gefaald, tot nu toe tenminste. Maar ons doel met deze dag is niet om mensen bang te maken, integendeel. Sinds 1995 zeggen we niet meer tegen mensen: verklein je voetafdruk. Dat is hetzelfde als zeggen tegen mensen die willen afvallen: wees hongerig en voel je ellendig! Nee, je verkoopt afvallen door te zeggen: je krijgt vitaliteit, en gezondheid, en welzijn. We moeten een verlangen creëren.”

“Zelf zeg ik ook niet dat ik mijn voetafdruk verklein. Nee, ik vergroot mijn verzekerdheid op nodige middelen in de toekomst. Dat is een cruciaal verschil in hoe je ernaar kijkt. Ik wek mijn eigen stroom op, fiets overal naartoe, en kook met simpele ingrediënten. Als ik langs een benzinestation fiets en de hoge brandstofprijzen zie, dan lach en zwaai ik.”

Voor veel mensen zal stoppen of minderen met vlees eten en vliegen niet snel het gevoel geven dat ze iets verkrijgen, eerder dat ze iets inleveren. Hoe verander je die gedachte?

“De meeste mensen denken inderdaad dat ze met duurzaamheid, en aandacht voor klimaatverandering, iets van zichzelf moeten opgeven, zonder daar iets voor terug te krijgen. Dat is een grote misvatting, want het is precies andersom. Hoe minder actie andere landen en bedrijven nemen, hoe meer het juist jouw eigen drijfveer moet zijn om je voor te bereiden op de toekomst. Je zit in een boot, er komt een storm aan, dus bereid je boot goed voor. Dat is goed voor de wereld en goed voor jou.”

“Datzelfde geldt voor bedrijven. Als je kan uitbreiden, en die uitbreiding zorgt voor een vermindering van de overshoot, dan is de kans groot dat je diensten in de toekomst nodig blijven. Veel groter dan bij bedrijven die juist afhankelijk zijn van een alsmaar groeiende ecologische voetafdruk van mensen.”

Wat zouden landen direct anders moeten doen om Overshoot Day niet steeds eerder in het jaar te laten komen, volgens u?

“Het grootste probleem is nu dat landen de oplossing nog niet belangrijk vinden. De manier van praten bij VN-toppen is contraproductief. ‘Welk land wil heroïsch zijn en zichzelf opofferen voor het standhouden van de mensheid?’ Grote speeches, maar er wordt weinig geleverd. Het narratief moet veranderen. Het gaat niet om nobel zijn. Als je boot niet klaar is, dan is je boot niet klaar.”

“Voor landen die het probleem wel serieus nemen, hebben we een hele website met oplossingen. Als bijvoorbeeld de hele wereld de infrastructuur voor fietsen van Nederland zou hebben, zou dat Earth Overshoot Day met tien dagen kunnen vertragen.”

Wat is dan uw belangrijkste boodschap aan Nederlanders?

Drie dingen. Eén: slaap meer. Je hebt een uitgerust brein nodig om goede beslissingen te kunnen nemen. Twee: versimpel het. Overshoot helpt je om de wereld makkelijker te begrijpen. Want het verlies aan biodiversiteit, het klimaatprobleem, voedselschaarste en energie hangen samen. Drie: wacht niet. Als je naar dat idee van overshoot kijkt, wordt duidelijk dat het in je eigen belang is om actief te handelen. Juist als anderen niets doen, is het belangrijker dat jij iets doet. Wachten brengt je namelijk geen enkel voordeel.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden