null Beeld
Beeld

ColumnVincent wil zon

Tijd voor een ‘oorlogswet’: laat bedrijven versneld warmtepompen maken

Vincent Dekker

De energieprijzen rijzen de pan uit. Gas gaat vier tot vijf keer zo veel kosten als een jaar geleden, stroom drie keer. Allemaal dankzij Poetins oorlog. Tijd voor een gepast antwoord: een ‘oorlogswet’ moet bedrijven verplichten versneld warmtepompen te produceren.

Het kan u niet zijn ontgaan: alle energiemaatschappijen rekenen voor een min of meer standaard hoeveelheid stroom en gas de komende tijd 6000 euro of meer per jaar, waar dat tot voor kort iets van 1500 euro was. En aangezien bij heel veel huishoudens de contracten met vaste prijzen recent zijn afgelopen of dat binnenkort doen, zullen bij miljoenen Nederlanders de energiekosten onbetaalbaar worden.

Niets doen is geen optie

Als dat nou eenmalig voor een paar maanden zou zijn, zou je nog kunnen denken dat de ramp te overzien is. Maar de prijzen stegen de afgelopen winter al naar recordhoogten en deskundigen verwachten niet dat de energiekosten volgend jaar drastisch zullen dalen. Dat ze ooit nog terugkeren naar het niveau van 2020 of 2021 valt zeer te betwijfelen.

Kortom: we moeten er iets mee, en wel zo snel mogelijk. Want de zaak op zijn beloop laten is onverantwoord voor iedereen met een minimum- tot een modaal inkomen. En dus ook een recept voor grote sociale onrust.

Een nieuwbouwwijk zonder gas in Hoogezand. De huizen hebben een dak bestaande uit zonnepanelen en voor iedere woning een warmtepomp erop. Beeld Vincent Dekker
Een nieuwbouwwijk zonder gas in Hoogezand. De huizen hebben een dak bestaande uit zonnepanelen en voor iedere woning een warmtepomp erop.Beeld Vincent Dekker

Dus zouden we wat mij betreft eens moeten gaan denken aan wat je in tijden van oorlog aan maatregelen kunt nemen. Laten we het gewoon maar nuchter vaststellen: Poetin sleurt ons allen mee in zijn energie-oorlog. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werden industrieën verplicht om van de productie van auto's over te schakelen op het maken van tanks en vliegtuigen, en scheepswerven moesten oorlogsschepen gaan maken. Daar denk ik nu niet aan. Maar om onze gasverslaving met bijbehorende kosten - en het spekken van Poetins oorlogskas - zo snel mogelijk af te bouwen, zou het volgens mij goed zijn als er een verplichting zou komen om versneld, heel erg versneld, warmtepompen te gaan produceren.

Ik zie u al denken: Is die Dekker gek geworden? Misschien een beetje. Maar liever een beetje gek dan met open ogen de helft van Nederland in armoede storten. Terwijl dus tegelijkertijd Poetin en andere oliebaronnen en -bedrijven zwemmen in het geld.

Laagste inkomens eerst

Er zitten natuurlijk een paar enorme kanttekeningen aan dit idee. We hebben nu al niet genoeg installateurs om warmtepompen in huizen in te bouwen. Dus ja: er moeten ook versneld veel technische handen bijkomen, dus moeten er mensen worden opgeleid. En zelfs als dit lukt en de productie komt ook goed op gang, dan nog zie je daar pas begin volgend jaar de eerste resultaten van.

Hoe dan ook zullen we komende winter met behulp van warmtepompen de energiekosten slechts bij een zeer beperkt aantal huishoudens kunnen verlagen. Dus zal er veel subsidie nodig zijn om alleen al de laagste inkomens voor een faillissement te behoeden. Tegelijkertijd moeten we de woningen van die laagste inkomensgroepen als eersten zo goed mogelijk isoleren. Zodat warmtepompen daar vervolgens een maximaal rendement kunnen halen.

En we zullen, het is niet anders, iedereen ervan moeten overtuigen dat een graad minder in huis geen ramp is. En dat een warme woonkamer belangrijk is, maar dat een warme slaapkamer vaak echt niet nodig is. We gaan niet terug naar de kolenkachel in de woonkamer en ijsbloemen op de slaapkamerramen, want het wordt geen min 15 meer in Nederland en met HR++-glas zijn die ijsbloemen hoe dan ook verleden tijd. Maar een behaaglijke woonkamer en verder een koel huis mag in deze oorlogstijd best gevraagd worden.

Einde gasfornuis

We hebben in Nederland al enkele fabrikanten van warmtepompen, en idem dito in productieland bij uitstek Duitsland. Maar we hebben hier ook nog fabrikanten van gasgestookte cv-installaties. En die moeten we dus als eersten overtuigen dat ze wat anders moeten gaan maken. Ook andere fabrikanten zouden echter ‘omgeschakeld’ kunnen worden. Denk aan fabrieken voor gasfornuizen, of roltrappen, of fietsen wat mij betreft. Die keuze laat ik aan deskundigen...

Kun je bedrijven verplichten om andere producten te gaan maken? Ja, in oorlogstijd kon het en kan het. Maar wellicht is het slimmer om die bedrijven eerst te verleiden. Want laten we wel wezen: we moeten hoe dan ook over op warmtepompen, niet alleen in Nederland, maar wereldwijd. Dus wie nu goede pompen weet te maken, wacht een wereldmarkt. En als de overheid financieel helpt bij de omschakeling, zal menig bedrijfsdirecteur wellicht geheel vrijwillig aan de omwenteling mee willen helpen.

Geld altijd goed besteed

Daarnaast moet de overheid zekerheid gaan bieden. We besluiten hier en nu dat Nederland zo snel mogelijk van het gas af gaat en de overheid zal de eerstkomende vijf tot tien jaar een afname van warmtepompen moeten garanderen. Welke pompen dat worden is nog niet duidelijk. Laat de industrie vooral blijven innoveren. Door dat nu met elkaar vast te leggen, zullen installatiebedrijven ook uit zichzelf personeel gaan werven en opleiden. Ze zijn immers voor jaren verzekerd van een snel groeiende omzet.

De kans is natuurlijk levensgroot dat we over drie jaar tot de conclusie komen dat we de warmtepompen die we in 2023 met overheidssubsidie hebben geïnstalleerd, in 2025 zonder subsidie hadden kunnen plaatsen. Maar dat heb je met alles dat je wilt stimuleren. De eerste windmolens in de Noordzee draaiden op subsidie, zo werd smalend geroepen. Dankzij de ontwikkeling die daarmee in gang werd gezet, is nu het eerste subsidieloze windpark in de Noordzee stroom gaan leveren. Ik kocht in 2010 zonnepanelen die ik drie jaar later voor de helft van de prijs had kunnen krijgen. Zo gaan die dingen. Valt over twee jaar de gasprijs toch weer heel laag uit? Geen nood: we moeten voor het klimaat hoe dan ook dat spul in de grond laten zitten. Warmtepompen blijven nodig, ook dan...

Politiek Den Haag zet je schouders eronder

En ja, vraag je ook af wat het alternatief is. Wat kunnen we doen om te voorkomen dat de minder welgestelde helft van ons land in energie-armoede moet leven en dan over één of twee jaar alsnog failliet gaat aan de onbetaalbare kubieke meters?

Ik zou zeggen: politiek Den Haag zet je schouders eronder en regel het. Niet in drie jaar, maar in drie maanden, en liever nog in drie weken. De energieoorlog mag niet door de oligarchen gewonnen worden.

In zijn weblog ‘Vincent wil zon’ belicht Vincent Dekker innovaties en ontwikkelingen op het gebied van groene energie, dichtbij en ver van huis. Lees meer afleveringen op trouw.nl/vincentwilzon. Vincent Dekker heeft ook podcast, onder meer over warmtepompen - beluister die via deze link of zoek hem op via de bekende kanalen.

Lees ook:

Een airco in de woonkamer en hoppa: duizend kubieke meter gas minder

Mijn project ‘Vincent van het gas af’ kwam de afgelopen weken in een stroomversnelling. Er staat inmiddels een airco in mijn woonkamer die net zo goed als warmtepomp dienst kan doen. Mijn gasverbruik over de eerste week is meer dan gehalveerd.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden