Demissionair minister Stef Blok van Economische Zaken in gesprek met bestuurders en inwoners van Ternaard over gasboringen op de Wadden bij het dorp.

AnalyseFossiele brandstof

Terwijl de IEA waarschuwt fossiele brandstoffen onaangeroerd te laten, gaat Nederland boren in de Waddenzee

Demissionair minister Stef Blok van Economische Zaken in gesprek met bestuurders en inwoners van Ternaard over gasboringen op de Wadden bij het dorp.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

De Nam mag gas gaan winnen onder de Waddenzee, bleek deze week in de Tweede Kamer. Nieuw onderzoek toont echter aan dat heel veel fossiele brandstof beter onder de grond kan blijven.

Esther Bijlo

Meer dan 46.000 ondertekeningen in twee weken. De petitie tegen nieuwe gaswinning in het Waddengebied brengt de toetsenborden in beweging. Organisator de Waddenvereniging wil het plan om naar gas te gaan boren bij het Friese dorp Ternaard, ter hoogte van Ameland, van tafel. “Gaswinning zorgt voor verstoring en bodemdaling”, legt de vereniging uit. “Dit is desastreus voor een natuurgebied dat ook al te maken heeft met een stijgende zeespiegel en alle andere gevolgen van klimaatverandering. De natuur kan dit niet meer bijbenen.”

Aanleiding voor de actie is het groene licht dat demissionair minister Stef Blok (VVD) heeft gegeven aan gasbedrijf Nam om de komende vijftien jaar tussen de 4 en 7,5 miljard kubieke meter aardgas op te pompen uit een nieuw veld. Het winningsplan van het bedrijf krijgt van Blok goedkeuring, de vergunning om op die plek naar gas te gaan boren was al eerder verleend. Die is niet zo maar in te trekken, volgens de minister. Er zijn volgens Blok geen aanwijzingen dat het Waddengebied onherstelbare schade gaat oplopen van de gasactiviteiten. Aangezien het winningsplan aan de eisen voldoet, kan hij naar eigen zeggen niet anders dan de Nam vrij baan geven.

Natuurschade

Hij wil ook niet anders, blijkt uit het debat in de Tweede Kamer over de kwestie afgelopen woensdag. Nederland heeft nog jaren aardgas nodig, redeneert hij, en Nederlands aardgas heeft een minder hoge CO2-voetafdruk dan geïmporteerd gas. Alles is al geregeld en onderzocht, liet Blok woensdag de Kamer nog eens weten: “Dit is geen politiek besluit”. Over mogelijke natuurschade is hij optimistisch. “Onderzoeken geven aan dat beperkte bodemdaling te verwachten is, die op natuurlijke wijze gecompenseerd zal worden, waardoor geen schade aan de natuur te verwachten is.”

Daar denkt de Waddenvereniging anders over, maar het gaat de club niet alleen om de natuur in het Unesco Werelderfgoedgebied, ook om het klimaat. De vereniging wijst naar het laatste rapport van klimaatpanel IPCC dat een luide en duidelijke boodschap heeft: om de opwarming van de atmosfeer onder de 2 graden te houden, moet het gebruik van fossiele brandstoffen onmiddellijk drastisch naar beneden. Het is dan niet logisch nog nieuwe bronnen voor olie of gas aan te gaan boren, stelt de vereniging.

Onaangeroerd

De Waddenclub vindt het Internationaal Energieagentschap (IEA) aan de zijde. Eerder dit jaar liet het agentschap de energiewereld weten dat er per direct een rode streep moet door nieuwe winning van olie en gas. Dat komt uit een eerste eigen doorrekening van het IEA van het 1,5-gradenscenario. Een opvallende vaststelling, maar het advies – meer een dringende waarschuwing – biedt vooralsnog geen juridische basis om de vergunning voor de Nam in te trekken. Het in gebruik nemen van nieuwe winningslocaties voor olie en gas mag gewoon.

Er moet dus heel veel fossiele brandstof in de grond blijven, ook van bestaande bronnen, zegt het IEA. Hoeveel dat is staat in een onderzoek, vorige week gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature. De komende dertig jaar moet bijna 60 procent van olie en gas en 90 procent van de kolen onaangeroerd blijven, hebben onderzoekers van University College London uitgerekend. Het gaat om nu bekende winbare reserves, de stand van 2018. Wereldwijd moet de productie van olie en gas gemiddeld 3 procent per jaar naar beneden tot 2050.

Een streep door de gekoesterde voorraden

De onderzoekers denken dat hun cijfers nog aan de voorzichtige kant zijn. Ze zijn uitgegaan van een kans van 50 procent om de opwarming te beperken tot 1,5 graad. Wil de wereld meer zekerheid, dan zal er meer fossiele brandstof ongebruikt moeten blijven. De uitkomsten zijn hoger dan die van een soortgelijke studie zes jaar geleden. Toen kwamen de percentages uit op 33, 50 en 80 voor respectievelijk olie, kolen en gas. Het uitgangspunt was met die studie nog een verhitting van hooguit 2 graden. Maar in Parijs in 2015 hebben landen afgesproken te streven naar ruim minder dan 2 graden, bij voorkeur 1,5 graad.

Voor de producenten en de financiële sector kunnen de nieuwe schattingen grote gevolgen hebben, constateren de wetenschappers. Als landen het pad naar 1,5 graad gaan volgen, zal een groot deel van de reserves die nu wel als economisch winstgevend te boek staan, nooit uit de grond komen. Er zou een streep moeten gaan door vele bestaande plannen voor winning. Investeerders lopen zo het risico op ‘stranded assets’, belangen in fossiele bedrijven die hard in waarde dalen en aan de straatstenen niet meer zijn kwijt te raken.

De club van stoppers

Een club van landen die geen nieuwe vergunningen meer afgeven voor de winning van fossiele brandstoffen, die bestaat sinds kort. Costa Rica en Denemarken zijn de oprichters en eerste leden van de Beyond Oil and Gas Alliance (Boga). Deze landen willen andere overheden ertoe bewegen om harde doelen te stellen voor het verminderen van olie- en gasproductie, zodat de maximaal 1,5 graad opwarming gehaald kan worden.

Niet alleen moeten nieuwe winningslocaties achterwege blijven, er zijn ook harde deadlines nodig om van fossiele brandstoffen af te komen, staat in een oprichtingsdocument dat persbureau Reuters inzag. Op de klimaattop in november in Glasgow moet de Boga officieel het licht zien en meer landen over de streep trekken. Landen kunnen ook een soort aspirantlid worden als ze al stappen nemen om de winning van olie, kolen of gas te verminderen en bijvoorbeeld de publieke financiering of de subsidies stop zetten.

De uitkomsten zijn gemiddelden, per regio kan verschillen wat er onder de grond zou moeten blijven, volgens de studie. Zo gaat de winning uit Canadees oliezand gepaard met relatief veel uitstoot van broeikasgassen. Van die bewezen oliereserves moet 84 procent onder de grond blijven. Russische olie komt relatief goedkoop en makkelijk naar boven, daarvan zou 38 procent onbenut moeten blijven. De grote fossiele staten in het Midden-Oosten zitten op of net boven het gemiddelde. Omdat die landen voor een groot deel drijven op fossiele inkomsten, hebben ze volgens de onderzoekers hulp nodig om hun economieën snel te veranderen en andere inkomstenbronnen aan te boren.

De sector is nog niet wakker geschud

Het IEA-scenario van 1,5 graad heeft voor bedrijven zoals Shell en Exxon enorme gevolgen, blijkt uit ook vorige week gepubliceerd onderzoek van Carbon Tracker. Dat is een organisatie van financiële experts die als eersten het probleem van de stranded assets zijn gaan onderzoeken. Als Shell de IEA-aansporingen om ‘nieuwe’ olie en gas te laten zitten serieus zou nemen en daadwerkelijk de koers op maximaal 1,5 graad zou afstemmen, dan zou de productie van Shell binnen tien jaar met 44 procent teruglopen. BP en Exxon zouden twee derde van de productie kunnen vergeten.

Vooralsnog hebben deze en andere bedrijven juist plannen om de winning uit te breiden. De toekomst die de bedrijven zelf schetsen om in 2050 op ‘netto nul uitstoot’ uit te komen, zijn niet geloofwaardig, concludeert Carbon Tracker in een waarschuwing aan investeerders die hun geld hebben gestoken in olie, gas en kolen. De ‘aardverschuivende gevolgen’ van het dringende advies van het IEA om per direct te stoppen met nieuwe olie- en gaswinning heeft de fossiele bedrijven nog niet wakker geschud, constateert Carbon Tracker.

Lees ook:

Nederland lijkt het Urgenda-doel tóch te halen, maar de vlag hoeft niet uit

Nederland slaagde er in 2020 mogelijk in om 25 procent minder CO2 uit te stoten, aldus nieuwe RIVM-sommen. Als dat is gelukt, hoeft de vlag niet uit. Meer klimaatbeleid is hard nodig.

Weersextremen kunnen mobiliteit langdurig ontwrichten, zeggen experts

Extreem weer kan de mobiliteit ontregelen, waarschuwt een studie. Aanpassingen zijn nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden