ReportageUitklapmolen

Op de Marker Wadden staat een windmolen die je alleen ziet als je hem nodig hebt

De onzichtbare windmolen op Marker Wadden, een kunstmatig aangelegde, onbewoonde eilandengroep op zo'n negen kilometer van Lelystad in het Markermeer. Er ligt geen stroomkabel naar de eilanden. Beeld Rob Buiter
De onzichtbare windmolen op Marker Wadden, een kunstmatig aangelegde, onbewoonde eilandengroep op zo'n negen kilometer van Lelystad in het Markermeer. Er ligt geen stroomkabel naar de eilanden.Beeld Rob Buiter

Een onzichtbare windmolen helpt de Marker Wadden ‘offgrid’; vrij van aansluitingen op het elektriciteitsnet of het gasnetwerk.

Rob Buiter

Zonder de horizon te vervuilen zorgt een windmolen ervoor dat groepjes woningen in het buitengebied zelfvoorzienend worden wat energie betreft. Hoe dat kan? Bij de vakantiehuisjes op de nieuwe, onbewoonde eilanden van Marker Wadden – die tussen 2016 en 2021 kunstmatig zijn aangelegd in het Markermeer, op ongeveer negen kilometer afstand van Lelystad – pioniert Natuurmonumenten met een ‘inklapbare windmolen’.

Zo zie je alleen maar een klein, houten schuurtje aan de havenmond van het natuurgebied Marker Wadden, het volgende moment staat er ineens een complete windturbine bovenop. Het hele proces duurt een paar minuten; het enige dat ervoor nodig is, is een telefoontje naar de bedenker in zijn kantoor in Nijkerkerveen.

“Je wilt hem even zien?”, vraagt Derk Buiskool-Leeuwma van het bedrijf Live Free. “Dat kan.” Met een tik op zijn app zet hij het uitklapmechanisme, hemelsbreed een dikke dertig kilometer verderop, in werking. Waarna de molen heel langzaam boven het schuurtje van drie meter hoog uit piept.

Stekeblinde vogel

De turbine die tevoorschijn komt, is niet het klassieke model windmolen met twee of drie enorme wieken op een hoge paal. De rotor lijkt eerder op de straalmotor van een vliegtuig, waar in een koker enkele grote schoepen zitten. De rotor met een doorsnede van een goede twee meter oogt vrij massief. Een vogel moet dan ook wel stekeblind zijn, wil die nog een klap van deze molen krijgen.

“Het aanvaringsrisico voor vogels was, zelfs in dit natuurgebied, ook niet onze grootste zorg”, vertelt Buiskool-Leeuwma. “Het ging vooral om het visuele aspect. Veel mensen vinden windmolens niet mooi. Zeker niet in het open landschap. Het idee was om een windmolen neer te zetten die je alleen ziet op het moment dat je hem echt nodig hebt en die uit het zicht verdwijnt als hij niet werkt.”

De ‘uitklap-turbine’ heeft een vermogen van maximaal 8 kilowatt. Ter vergelijking: de nieuwste windturbines die op zee worden geplaatst, hebben een vermogen dat meer dan duizend keer zo groot is, tegenwoordig tot wel 10 megawatt. Maar die staan dan ook op een voet van meer dan honderd meter hoog en hebben wieken van meer dan vijftig meter lengte.

null Beeld Rob Buiter
Beeld Rob Buiter

Een goede testcase voor de uitklapmolen

“Er wordt al heel lang geëxperimenteerd met kleine windturbines die hun stroom direct aan woningen kunnen leveren”, weet Buiskool-Leeuwma. “De meeste van die systemen redden het uiteindelijk niet, omdat ze op het openbare stroomnet gewoon niet kunnen concurreren met grote turbines. De stroom wordt dan simpelweg veel te duur.”

Buiskool-Leeuwma bedacht zijn uitklapmolen dan ook niet voor het openbare net, maar voor projecten die niet op het stroomnet kunnen of willen worden aangesloten. Naar de eilanden van het natuurgebied Marker Wadden loopt bijvoorbeeld geen stroomkabel, dus dat was een goede testcase. Bij windkracht 5 levert de molen ongeveer 3,5 kilowatt.

Met slechts zes winderige weken per jaar zou één molen dus het stroomverbruik van een gemiddeld Nederlands gezin, 3500 kilowattuur, kunnen leveren. “Maar deze molen hoeft het werk niet alleen te doen”, rekent hij voor. “Op Marker Wadden liggen ook de nodige zonnepanelen. Alleen als de accu’s te leeg dreigen te raken, moet het molentje bijspringen. De rest van de tijd zit-ie onzichtbaar in zijn schuurtje.”

Speciale stoplichtjes bij de gebouwen

Barbara Halverhout, exploitatiemanager voor Marker Wadden bij Natuurmonumenten, is tevreden over de ‘onzichtbare windmolen’. “Op de vakantiehuisjes en de andere gebouwen op Marker Wadden liggen in totaal 588 zonnepanelen die het grootste deel van het jaar de accu’s op spanning kunnen houden. Op bewolkte dagen kan de windmolen bijspringen en voor écht uitzonderlijke gevallen hebben we nog een generator achter de hand.”

Maar die heeft het afgelopen jaar maar twee uur hoeven draaien, vertelt Halverhout. “Dan heb je het over een mistige, winterse dag met weinig licht en ook geen wind. Op dat soort momenten springen speciale stoplichtjes bij de gebouwen even letterlijk op oranje of rood. De horeca serveert dan tijdelijk geen hete chocolademelk en in de vakantiehuisjes kan de oven dan even niet worden gebruikt.”

Van de huurders van de vakantiehuisjes heeft Halverhout wat dat betreft nog geen klachten gehoord, niet over de beperkingen in stroom en ook niet over de windmolen. “Marker Wadden is een natuurgebied en in de natuur zijn windmolens doorgaans niet populair. Maar de mensen hebben er wel begrip voor dat we op sommige momenten de stroom op peil moeten houden met een windmolentje dat even later weer kan worden opgeborgen.”

null Beeld Rob Buiter
Beeld Rob Buiter

Water uit het Markermeer tot drinkwaterkwaliteit filteren

“We hadden natuurlijk ook een stroomkabel naar Lelystad kunnen trekken. Los van de investering die dan waarschijnlijk een stuk forser was geworden dan nu met accu’s, zonnepanelen, een windmolen en een noodgenerator, past de gedachte van offgrid ook veel beter bij een natuurgebied”, vindt Halverhout. “Energie is iets waardevols en dan past het, zeker tegenwoordig, om daar heel bewust en zorgvuldig mee om te gaan.”

Uiteindelijk wil Natuurmonumenten de eilanden van Marker Wadden helemaal zelfvoorzienend maken. “Nu halen we nog drinkwater in grote tanks naar het eiland, maar op termijn willen we een filter installeren, waarmee we water uit het Markermeer tot drinkwaterkwaliteit kunnen filteren. En ook daar is natuurlijk voldoende energie voor nodig.”

Over de kosten van de ‘onzichtbare windmolen’ wil bedenker Buiskool-Leeuwma zich nog niet precies uitlaten. ‘We leren nog zoveel van dit systeem. Een volgende versie gaan we bijvoorbeeld een stuk lichter uitvoeren. We hadden hem gedimensioneerd om stevige stormen te kunnen doorstaan. Maar dat is natuurlijk helemaal niet nodig. Bij zware storm klap je de molen gewoon veilig in.”

Uiteindelijk hoopt hij de molen te kunnen produceren tegen de kosten van een jaar of dertig stroomverbruik. “Met de huidige energieprijzen wordt dat steeds beter haalbaar!”

De 'onzichtbare' windmolen op de Marker Wadden is tevoorschijn gekomen.  Beeld Rob Buiter
De 'onzichtbare' windmolen op de Marker Wadden is tevoorschijn gekomen.Beeld Rob Buiter

Lees ook:

Leven zonder aansluiting op riolering of het stroomnetwerk kan, maar het is een hele toer

Het wonen in een tiny house lijkt aantrekkelijk. Maar echt duurzaam leven, zonder aansluiting op riolering of stroomnetwerk, is niet zo makkelijk door regelgeving en oplopende kosten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden