ReportageCirculair bouwen

Op de Floriade zoeken boeren én ambtenaren samen naar nieuwe, duurzame bouwmethodes

Boeren en ondernemers uit de Achterhoek zijn op inspiratierondleiding op de Floriade in Almere, hier bij het centrale plein. Beeld Herman Engbers
Boeren en ondernemers uit de Achterhoek zijn op inspiratierondleiding op de Floriade in Almere, hier bij het centrale plein.Beeld Herman Engbers

Bouwen met meer natuurlijke grondstoffen: het kan al lang. Maar dan moeten we wel uit onze groef schieten. Twee bussen vol boeren, ondernemers, ambtenaren en woningcorporaties uit de Achterhoek togen naar de Floriade om inspiratie op te doen voor nieuwe vormen van bouwen en samenwerken.

Annelies Roon

“We deden al zaken en we wonen drie kilometer van elkaar vandaan, blijkt nu, maar we hebben elkaar pas in de bus leren kennen”, glimmen twee ondernemers uit het oosten. “Dat maakt de lijntjes wel een stuk korter.” En precies dat is het doel van dit bezoek aan Almere. ‘Samen Biobased Bouwen’, een initiatief van wooncorporatie Wonion uit Enschede, wil vooral mensen bij elkaar brengen om de circulaire keten te sluiten, zoals dat heet. Want een dag als deze kan niet zonder een dosis jargon: SDG’s (Sustainable Development Goals), ketensamenwerking, opschaling, versnelling, commitment.

“Er zijn al ontzettend veel plannen en initiatieven om met materialen te bouwen die het milieu veel minder belasten dan bijvoorbeeld cement, ijzer en beton”, zegt ondernemer en mede-organisator Arne Eindhoven uit buurtschap Heelweg, ten noorden van Varsseveld. “Het probleem is alleen dat de bestaande belangen, processen en wet- en regelgeving vaak in de weg zitten.”

“We weten ook vaak niet van elkaar wat er precies speelt, wie wat aan het doen is”, vult Gerrolt Ooijman van Wonion aan. “Vandaag leren we elkaar beter kennen en zien we samen wat er allemaal al mogelijk is op het vlak van circulair bouwen. We vragen iedereen om zich te committeren aan verdere samenwerking. We wonen en werken allemaal in de Achterhoek; het helpt als we samen optrekken door vaker bij elkaar te komen, in workshops en dergelijke. Dat gaan we organiseren.”

Heel andere manier van landbouw

Maar eerst worden de kleine honderd aanwezigen inhoudelijk nog even bijgepraat, met koffie in recyclebare bekers en appeltaart op bamboe bordjes voor de neus. “Waarom willen we, waarom móéten we biobased gaan bouwen?”, opent Nico Wissing, medeoprichter van NL Greenlabel. “Om de aarde te sparen. Ik roep al 25 jaar dat we moeten gaan redeneren vanuit de natuur, dat we heel andere manieren van landbouw moeten gaan bedrijven en in balans met de natuur moeten bouwen. Maar nu eindelijk, nu het aan alle kanten crisis is, zie ik dat de kanteling is begonnen.”

Wat ze doen is inderdaad niet nieuw, benadrukt ook Ooijman. “We zijn al jaren bezig, maar we willen niet blijven hangen in plannen en proefprojecten. We willen nu echt doorpakken. Van inspiratie naar realisatie.”

“Dat is het precies”, beaamt een André Mulder van DOIJ kozijnonderhoud uit Terborg. “Ik kom vaak ondernemers tegen die dezelfde kant op willen als wij, maar daar blijft het dan bij. Ik ben hier vandaag om te luisteren en om nieuwe contacten te leggen. Wij denken op kozijnniveau, terwijl we op gebouwniveau zouden moeten denken. Elkaar versterken en aanvullen, daar gaat het om. Af en toe heb je gewoon even een schop onder je reet nodig.”

Het stigma van bamboe

Aan dezelfde tafel is Brian Wennersten van de Dutch Bamboo Foundation vooral verrast over het aantal deelnemers, zegt hij in het Engels. Voor de liefde kwam hij vanuit de Verenigde Staten naar Aalten. “Ik ben ecoloog en werkte jarenlang als duurzaamheidsadviseur in New York. Maar ik had steeds het gevoel: ik doe niet genoeg. Nu verbouw ik bamboe. Dat is een geweldig bouwmateriaal dat veel sneller groeit dan hout en veel CO2 vastlegt.”

Europa is de grootste importeur van bamboe ter wereld, maar er is nog veel te weinig lokale productie, vindt Wennersten. “Daar zouden we graag verandering in brengen, maar hier loop je tegen allerlei regels aan. Bamboe heeft een stigma, vanwege het krachtige wortelstelsel.” Wennersten kan er straks in zijn subgroepje tijdens de ‘inspiratiewandeling’ meteen een balletje over opgooien bij ‘8RHK-ambassadeur’ – samen voor een sterke Achterhoek – Aleid Diepeveen. Misschien kan zij aan wat touwtjes trekken.

“Achterhoekers hebben de kop vooruit”, stelt Ellen de Lange in datzelfde subgroepje, wandelend naar het Natural Pavilion, het eerste circulaire gebouw van de rondwandeling. “Dat wil zeggen: het zijn doeners. En ze werken veel samen.” Zelf komt ze uit Salland, dus een echte Achterhoeker mag ze zich niet noemen, weet ze, maar ze heeft in elk geval de Achterhoekse boeren goed leren kennen door haar werk voor De Innovatie Coöperatie, een ‘vernieuwersnetwerk’ voor agrariërs in de regio. “Zelf ben ik ook boer. Ik verbouw vezelhennep. Ik heb er nog geen geweldige omzet van, maar het is een mooie grondstof. Voor textiel, papier, veevoer, voor heel veel dingen. En ook voor de bouw.”

Slechts twee oogstmachines voor hennep

In het paviljoen Exploded View Beyond Building, waarbij de bouwmaterialen volgens gids Gerben Tuin te zien zijn alsof een explosie het gebouw binnenstebuiten keerde, komen we hennep dan ook verschillende keren tegen. Buiten, als plant (“Dat is gewoon wiet”, fluistert iemand enthousiast), binnen in verschillende verschijningsvormen: verwerkt in wandbekleding, textiel, serviesgoed.

“Er is berekend dat boeren heel goed hennep kunnen gaan verbouwen als CO2 beprijsd wordt”, zegt Gerrolt Ooijman tegen de groep. “Hennep is een prachtig product”, geeft deelnemer Pim Hondeveld toe, oprichter van Straw Blocks Systems. “Maar er zijn in Nederland nog maar twee oogstmachines voor hennep en die staan in Groningen.”

“Je kan je sowieso afvragen of hennep wel een goede grondstof is voor de Achterhoek, qua bodem”, brengt een ander in. “Er is anders wel een doelgroep voor in de Achterhoek, hoor”, zegt een derde en hij beweegt met een ondeugende grijns zijn wijs- en middelvinger heen en weer naar zijn getuite lippen.

Bestaan reststromen wel?

“De natuur kent het begrip afval niet”, zegt gids Gerben Tuin even later in De Voedselkamer. “Dat hebben wij als mensen bedacht. Het probleem is alleen: hoe krijg je die reststromen vrij gewerkt? Hoe zorg je dat ze bij degene terechtkomen die er wat nuttigs mee kan doen?” Hij leidde al vele groepen rond en voerde vaak het gesprek over de vraag of reststromen überhaupt wel bestaan, vertelt hij.

“Als een boer een restproduct van een gewas in zijn grond verwerkt, is dat net zo goed een grondstof. Namelijk voeding voor een gezonde bodem.” Terwijl Tuin voorbeelden van praktische problemen schetst die hij in eerdere groepen langs hoorde komen, staat organisator Ooijman te glimmen. “Over dit soort dingen moet discussie komen”, roept hij uit. “Het vraagt ook organisatiekracht”, weet boerin De Lange. “Je moet dan kunnen samenwerken over regeldeals en provinciegrenzen heen.”

De boeren en ondernemers uit de Achterhoek in het Growing Pavillion van de Floriade, gemaakt van levend mycelium, met gids Gerben Tuin.  Beeld Herman Engbers
De boeren en ondernemers uit de Achterhoek in het Growing Pavillion van de Floriade, gemaakt van levend mycelium, met gids Gerben Tuin.Beeld Herman Engbers

De praktijk mag dan nog obstakels opwerpen, aan nieuwe (of juist herontdekte) materialen en mogelijkheden ontbreekt het in elk geval niet. Tuin leidt de groep over vloeren van verlijmde groentezaden, langs muurtjes van bezinksel uit waterzuiveringsinstallaties, baggertegels, ijzersterk verlijmd hout.

Levend mycelium als isolatiemateriaal

Op naar het Growing Pavilion, gemaakt van levend mycelium: een netwerk van schimmeldraden meestal onder de grond. “Eersteklas isolatiemateriaal”, volgens Tuin. “Voldoet dit allemaal aan het Bouwbesluit?”, willen de deelnemers weten. “Ja”, antwoordt Tuin, “maar veel zit nog in de opschalingsfase. Het ligt nog niet bij de groothandel, zeg maar.”

De onderlinge gesprekken komen tijdens de wandeling steeds meer op gang. Bram Bevers van Koopmans Bouwgroep gaat met stroblokbouwer Hondeveld in discussie over de constructie en toepasbaarheid van diens stro-elementen; boer Emiel Stuyt, die ‘zich wil gaan toeleggen op educatie’, zoekt inspiratie bij collega-boer De Lange. Tuin kan de aandacht soms maar moeilijk weer centraal krijgen.

“Wat gaaf, man”, horen we een bouwondernemer nog zeggen tegen een architect, terwijl Tuin wacht op stilte voor zijn volgende verhaal. “Kom anders volgende week even bij ons langs.” Dan, verschrikt, als hij de blikken op zich gevestigd ziet: “Oh, sorry”. Geeft niks, vindt Tuin. “Je kan je afvragen: wat is belangrijker: dat ik alles heb gezegd wat ik van plan was, of dat jullie elkaar na vandaag weten te vinden? Ik denk dat laatste.”

Lees ook:

Hennepboeren dreigen hun subsidie kwijt te raken. ‘Mensen zijn ontzettend zenuwachtig’

Van hennep naar geluiddempende panelen, isolatieplaten, voering en textiel. De sector die zich bezighoudt met die verwerking vreest om te vallen door nieuw landbouwbeleid.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden