ReportageBosinventarisatie

Ontbossing in Nederland remt af en er is steeds meer variatie

Een stam van een omgezaagde boom in een bos bij Ootmarsum in Twente. Beeld ANP / Olaf Kraak Fotografie
Een stam van een omgezaagde boom in een bos bij Ootmarsum in Twente.Beeld ANP / Olaf Kraak Fotografie

De oppervlakte bos in Nederland neemt nog steeds af, maar de daling stagneert. Er zijn zorgen over de vitaliteit, maar de bossen worden wel ouder en er zijn inmiddels meer loof- dan naaldbomen.

Onno Havermans

Naast een statige beukenlaan in Hooge Vuursche schieten jonge frisgroene beukjes op tussen de lariksen. Even verderop doen tientallen grove dennetjes hetzelfde op een open plek. Ook een kleine fijnspar zoekt het licht, terwijl een volwassen soortgenoot juist bruin en somber tussen het groen staat. In de nog overeind staande stam van een geknakte oude beuk hebben spechten en insecten tientallen gaatjes geboord.

Hier in de werkschuur van Staatsbosbeheer geeft hoofdauteur Mart-Jan Schelhaas een toelichting op de zevende bosinventarisatie, uitgevoerd tussen 2017 en 2021. Hieruit blijkt dat de afname van het bosareaal in Nederland nog niet is gestopt. “Maar de krimp stagneert”, zegt Schelhaas. Uit de metingen blijkt eveneens dat het bos steeds meer gemengd is en ouder wordt, zoals ook in Hooge Vuursche is te zien.

3197 steekproefpunten

Nederland telde vorig jaar 363.801 hectare bos. Volgens de bossenstrategie uit 2020 moet er 10 procent bos bijkomen, maar het effect daarvan is in deze inventarisatie nog niet te vinden, legt Schelhaas uit. “Dat duurt wel een jaar of vijf, want eerst moet je grond aankopen, dan moet je bomen planten en die jonge bomen zie je niet meteen terug.”

Of er voldoende nieuw bos wordt aangeplant, zal dus blijken uit de volgende inventarisatie, die onderzoekers van de universiteit in Wageningen uitvoeren in opdracht van het ministerie van LNV. Daarbij meten ze op 3197 steekproefpunten in het hele land wat er in het bos staat. Bomen tellen mee als de stam minstens 5 centimeter dik is. De eerste meting was in 1938, de vorige inventarisatie was in 2012-2013.

Staatsbosbeheer terughoudender

De afname in de afgelopen vijf jaar kwam vooral door het kappen van tijdelijke bossen die tussen 1980 en 1990 zijn aangelegd en boskap in Natura 2000-gebieden om heide en stuifzand te stimuleren. “We zijn inmiddels veel terughoudender met die omvormingen”, zegt woordvoerder Imke Boerma van Staatsbosbeheer. “In de Schoorlse Duinen bijvoorbeeld, hebben we een stukje bos gekapt dat de meeste wind ving. Als het verstuivingseffect daarvan voldoende is, blijft de rest van de bomen staan. Daarnaast planten we op heel veel plekken nieuw bos aan.”

Voor het eerst keken de onderzoekers de afgelopen vijf jaar ook naar de vitaliteit van de bossen. Zorgen zijn er vooral over de es, die last heeft van de essentaksterfte, een schimmelinfectie, en de fijnspar, die lijdt onder de letterzetter, een kever die zich nestelt onder de bast van de stam van verzwakte bomen. “Die essen rotten weg waar je bijstaat”, zegt Boerma. “Droge zomers maken het voor de fijnspar alleen maar erger”, weet Schelhaas.

Toekomstbestendig bos

De kwetsbaarheid van beide boomsoorten maakt de noodzaak van een gevarieerde beplanting duidelijk. “De bossen die honderd jaar geleden zijn aangeplant waren saai en monotoon”, zegt Schelhaas. Maar inmiddels zijn er volgens de inventarisatie voor het eerst meer loofbomen dan naaldbomen. Variatie is goed voor een toekomstbestendig bos, vult Boerma aan. “Dat is goed voor het klimaat maar ook voor biodiversiteit en brandveiligheid.”

Ook de eik heeft het moeilijk, weet Boerma, vooral door te veel stikstof. Maar daarvan is in de inventarisatie nog weinig te merken, zegt Schelhaas. “Daarvoor meten we niet gedetailleerd genoeg, want alleen per bosdeel en nog niet per boom.”

Lees ook:

Er wordt wel flink gekapt, maar weinig jong bos aangeplant

Er wordt te weinig nieuw bos aangeplant. De controle op het compenseren van verloren natuur voor wegen en woningen schiet tekort, zegt wetenschapper Eric Arets.

Volgens de bosman kan er af en toe best gekapt worden

Opnieuw brengen plannen om bomen te kappen in Amelisweerd, voor een verbreding van de snelweg A27, veel boze burgers op de been. ‘Kappen van bomen is hét recept voor protest’, schrijft ‘bosman’ Simon Klingen in zijn jongste boek over bos en klimaat.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden