null Beeld

Jelles WeekdierVeelpoot

Miljoenpoot, duizendpoot. Hoe zit dat nu met die aantallen pootjes?

Jelle Reumer

‘Eerste echte duizendpoot ontdekt met meer dan duizend pootjes’, zo meldden veel kranten en nieuwssites eind december naar aanleiding van een wetenschappelijk artikel in het tijdschrift Scientific Reports. Onder de intrigerende titel ‘The first true millipede – 1306 legs long’ beschreef een zevental Australische biologen de vondst van een wel heel bijzonder diertje; bijzonder wat betreft het uiterlijk maar zeker ook bijzonder wat betreft de vindplaats van het beestje. De veelpoot werd gevonden op 60 meter diepte in een boorgat, dat was gemaakt ten behoeve van de exploratie naar mineralen. Bij toeval ontdekte men toen een draadvormig diertje van 10 centimeter lang en minder dan 1 millimeter breed, dat een miljoenpoot bleek. En geen duizendpoot. Het was ook een mooi voorbeeld van serendipiteit, het doen van een vondst waarnaar je niet op zoek bent maar die je toch vindt.

Miljoenpoot, duizendpoot: hoe zit dat nu met die aantallen pootjes? De verwarring ontstond toen dat ‘first true millipede’ in de Nederlandse berichtgeving letterlijk werd vertaald tot ‘eerste echte duizendpoot’. Taalkundig klopt dat: het Engelse ‘millipede’ komt van de Latijnse woorden mille (duizend) en pes (poot of voet). Duizendpoot dus. Maar in het Nederlands noemen we zo’n diertje een miljoenpoot. Onze duizendpoot heet in het Engels ‘centipede’, wat letterlijk honderdpoot betekent. Dit alles betekent niet alleen dat Engelsen beter dan Nederlanders getallen kunnen schatten, maar ook dat je voor de vertaling niet rücksichtslos gebruik moet maken van een dom vertaalprogramma.

Op grote diepte

Hoe dan ook, de nieuw ontdekte miljoenpoot heeft van de onderzoekers de naam Eumillipes persephone gekregen. Eu is Grieks voor goed of waar, het is dus ‘de ware duizendpoot’; de naam refereert aan het feit dat het diertje inderdaad (ruim) duizend poten heeft. Persophone is de Griekse godin van het dodenrijk die door Hades naar de onderwereld was ontvoerd; de soortnaam refereert aan het feit dat het diertje op grote diepte was gevonden.

Maar wat is nu het verschil tussen een duizendpoot (‘centipede’) en een miljoenpoot (‘millipede’)? De dieren bestaan uit een groot aantal geledingen of segmenten; zoals een regenworm uit ettelijke ringetjes bestaat, zo vertoont de veelpoot een aaneenschakeling van segmenten. Ieder segment heeft pootjes: per segment één paar bij duizendpoten en twee paar bij miljoenpoten. In principe zou een miljoenpoot dus vier keer zoveel pootjes als segmenten moeten hebben. In de praktijk zijn het er een paar minder, omdat de begin- en eindsegmenten pootjes ontberen en dus niet meedoen in de berekening.

In het geval van Eumillipes persephone zijn er daardoor 14 minder pootjes dan de segmenten suggereren. De Australiërs hebben vier volwassen exemplaren gevonden, nadat ze 56 boorgaten hadden gemaakt met een diepte tussen 4 en 81 meter. Die vier exemplaren hebben respectievelijk 198, 208, 253 en 330 segmenten en 778, 818, 998 en 1306 pootjes, telkens dus het aantal segmenten maal 4 minus 14. Wat is de natuur toch fijn voorspelbaar.

Wat mij nog wel intrigeert, is de vraag hoe zo’n bespottelijk lang en draadvormig dier zich op 60 meter diepte een beetje gerieflijk kan voortbewegen. En wat-ie daar eet.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden