Klimaatzaak

Milieudefensie legt ‘grote vervuilers’ vuur aan de schenen en dreigt met rechtszaken

Hans van den Berg (CEO van Tata Steel, links) en Donald Pols (directeur van Milieudefensie, colbertje) praten met elkaar nadat een delegatie van Tata Steel eerder een klimaatplan overhandigde aan Milieudefensie.  Beeld ANP /  ANP
Hans van den Berg (CEO van Tata Steel, links) en Donald Pols (directeur van Milieudefensie, colbertje) praten met elkaar nadat een delegatie van Tata Steel eerder een klimaatplan overhandigde aan Milieudefensie.Beeld ANP / ANP

Het klimaatbeleid van grote bedrijven schiet ernstig tekort, oordeelt Milieudefensie. De organisatie eist dat ze snel in lijn met de ‘Parijs-doelen’ gaan werken. Zo niet, dan dreigen rechtszaken.

Hans Nauta en Frank Straver

Doen bedrijven genoeg hun best voor de Parijse klimaatdoelen? Totaal niet, is de algemene conclusie van Milieudefensie. De milieuorganisatie presenteert dinsdag voor het eerst een ‘klimaatcrisisindex’, waarin 29 ‘grote vervuilers’ de maat wordt genomen. De toon is afkeurend. De bedrijven liggen “op ramkoers met het klimaat”, aldus directeur Donald Pols.

De 29 bedrijven, waaronder FrieslandCampina, ABN Amro, KLM en Tata Steel, zijn door Milieudefensie gesommeerd om een klimaatplan in te leveren. De milieuorganisatie, bekend van de gewonnen rechtszaak tegen Shell, voerde de druk hoog op. De bedrijven moesten aantonen hoe ze hun uitstoot van broeikasgas (CO2) in 2030 met 45 procent laten dalen. Dat is nodig om in 2050 een schoon en veilig klimaat te hebben, oordeelde de rechter ook in het Shell-vonnis. Gemiddeld genomen komen de ‘grote vervuilers’ die in de studie voor Milieudefensie in kaart zijn gebracht, op 19 procent daling van uitstoot.

FrieslandCampina ziet niets in kleinere veestapel

Kwaliteit klimaatplannen volgens onderzoek Milieudefensie: Laag

FrieslandCampina belooft klimaatneutraal te zijn in 2050. Maar wat betekent dat? Brengt het Nederlandse zuivelbedrijf de uitstoot van broeikasgassen terug naar nul? Volgens onderzoeker Silke Mooldijk van NewClimate Institute is dat niet mogelijk. “De technologie om intensieve veehouderij koolstofarm te maken, is (nog) niet voorhanden.”

Dat betekent dat FrieslandCampina de uitstoot deels wil compenseren, bijvoorbeeld door CO2 in de bodem op te slaan. Die route naar 2050 is volgens Milieudefensie discutabel en misleidend. De capaciteit van zulke compenserende maatregelen is bijvoorbeeld beperkt.

Consumenten moeten meer plantaardige producten en minder zuivel op het menu zetten, zegt Milieudefensie. Hoewel FrieslandCampina al wel plantaardige producten aanbiedt, ziet het concern niets in een kleinere veestapel.

Is dat ook niet logisch? FrieslandCampina had vorig jaar een omzet van 11,5 miljard euro. Dat verdienmodel gooi je niet zomaar om. “Verandering is lastig, maar niet onmogelijk. DSM begon bijvoorbeeld als mijnbouwbedrijf en is nu actief in gezondheid, voeding en biowetenschappen”, zegt Mooldijk.

FrieslandCampina erkent dat het onmogelijk is om de uitstoot in de zuivelsector naar nul te brengen. Maar het concern noemt een sterke reductie van de broeikasgasuitstoot zeer belangrijk. Het bedrijf wil daar dit decennium 1,5 miljard euro in steken. Minder produceren is geen optie, zegt een woordvoerder. “De vraag naar zuivel groeit wereldwijd nog altijd, net als de wereldbevolking.”

Geen goede score

De bedrijven vinden hun eigen inspanningen wel naar behoren. Zij hebben ambities om klimaatneutraal te worden, bijvoorbeeld in 2040 of 2050. Voor een deel willen ze dat doel bereiken door uitstoot van fabrieken en activiteiten te compenseren. Dat kan met bosaanplant, de handel in groene stroomcertificaten of CO2-opslag.

Deze plannen levert ze geen goede score in de Milieudefensie-studie op. De CO2-compensatie is te onzeker en omstreden, aldus onderzoeker Silke Mooldijk van het NewClimate instituut (NCI), dat de klimaatindex voor Milieudefensie na onderzoek opstelde. Dat ondernemingen met klimaatmaatregelen mikken op 2040 (of later) en minder op 2030, daar maken ze ook een slechte beurt mee in de NCI-doorrekening. Volgens Milieudefensie rekken bedrijven zo te veel tijd. “Het klimaat wacht niet.”

Geen van de 29 bedrijven krijgt een voldoende. Een handjevol (Akzo, Bam, DSM, Stellantis en Tata Steel) scoort het best, met een ‘matig’. Helemaal onderin bungelt beleggingsfonds Atradius, omdat die volgens de onderzoekers geen enkel klimaatplan heeft. Energiehandelaar Vitol heeft volgens de ranking geen CO2-doel, dus krijgt ook een dikke onvoldoende.

KLM en Schiphol negeren een groot deel van hun klimaateffect

Kwaliteit klimaatplannen volgens Milieudefensie: Laag

Zowel luchtvaartmaatschappij KLM als de Schiphol Groep wil in 2050 klimaatneutraal zijn. Beide bedrijven investeren daarom in schonere brandstoffen. Voor Schiphol is de uitstoot van vliegtuigmotoren goed voor 97 procent van de CO2-uitstoot. Voor schonere vliegtuigen rekent Schiphol voordelige luchthaventarieven, zegt een woordvoerder.

Opmerkelijk is wel dat Schiphol alleen de uitgaande vluchten meetelt, zegt Milieudefensie, en niet de binnenkomende vluchten. Volgens Schiphol doen ook andere luchthavens dit en voorkomt het dubbeltellingen.

Naast de verbrande kerosine is de condensvorming die de luchtvaart hoog in de lucht veroorzaakt schadelijk. Vliegtuigstrepen versterken het broeikaseffect, zegt het KNMI. Maar zowel KLM als Schiphol laten dat negatieve klimaateffect buiten beschouwing. Volgens Schiphol is er nog te weinig bekend over dit effect om erover te kunnen rapporteren. Wat het klimaatplan van KLM verder verzwakt, is de lobby voor meer vliegcapaciteit, zegt Milieudefensie.

KLM zegt dat het de punten waarop geleerd kan worden ter harte neemt. De luchtvaartmaatschappij zegt verder “het wetenschappelijk onderzoek over de luchtvaart te volgen en hierop het beleid te baseren”.

Uitstoot van toeleveranciers

Ook voor hun import- en afzetketen moeten bedrijven klimaatbeleid opstellen, aldus Milieudefensie. De organisatie baseert zich daarbij op de uitspraak van de rechter, die van Shell eist ook de uitstoot van toeleveranciers omlaag te brengen. Voor de uitstoot van eindklanten, in het geval van Shell automobilisten, geldt een ‘inspanningsverplichting’, aldus de rechter. Om die reden krijgen bedrijven die de uitstoot van klanten niet registreren of verlagen in de index minpunten.

Milieudefensie wil het bedrijfsleven het vuur aan de schenen leggen met de klimaatcrisisindex. In overleg moeten de bedrijven hun plan verbeteren, zo is de wens. En anders dreigt Milieudefensie weer naar de rechter te stappen. “Maar dat is geen doel op zich”, aldus een woordvoerder. Juridische stappen kosten geld. En tijd bovendien. Tijd die er niet meer is voor het klimaat, aldus Milieudefensie.

Boskalis helpt de fossiele energie-industrie

Kwaliteit klimaatplannen volgens Milieudefensie: zeer laag

Boskalis haalde het wereldnieuws toen containerschip Ever Given vorig jaar klem zat in het Suez-kanaal – een dochterbedrijf van Boskalis trok het los. Het baggerbedrijf wil dat de bedrijfsvoering in 2050 klimaatneutraal is, maar heeft geen concrete doelen gepubliceerd, zeggen de onderzoekers van Milieudefensie. “Het bedrijf negeert de urgente noodzaak van onmiddellijke klimaatactie”, schrijft NewClimate Institute vandaag in de Klimaatcrisisindex van Milieudefensie. Boskalis rapporteert bijvoorbeeld niet over de indirecte klimaatgevolgen van de werkzaamheden voor de olie-industrie.

Een ander voorbeeld is de aanleg van een groot vliegveld in de Filippijnen, waarbij Boskalis betrokken is. “Het is belangrijk dat zij benoemen hoeveel CO2, dat nu is opgeslagen in mangrovebossen bij Manilla, vrijkomt bij de aanleg van het vliegveld, en wat de klimaateffecten zijn wanneer het vliegveld in bedrijf is”, zegt onderzoeker Silke Mooldijk. Boskalis heeft niet op vragen gereageerd.

Lees ook:
Welke bedrijf heeft het beste klimaatplan? Binnenkort is daar een ranglijst voor

Na de gewonnen rechtszaak tegen Shell hebben andere bedrijven een klimaatplan ingeleverd. Milieudefensie liet de plannen doorrekenen – en stelde een ranglijst op.

Directeur van Milieudefensie Donald Pols blikt terug op de klimaatzaak tegen Shell: ‘Dit was mijn zwaarste jaar ooit’

2021 was voor Donald Pols niet het jaar waarin Milieudefensie van Shell won, maar van de zegetocht van klimaatrechtvaardigheid.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden