ReportageMar Menor

Langzaam sterft de grootste binnenzee van Europa

Wetenschapper Rocío Garcia in het slijk van de Mar Menor. Beeld Eline van Nes
Wetenschapper Rocío Garcia in het slijk van de Mar Menor.Beeld Eline van Nes

Overvloedig groeiende waterplanten, grootschalige vissterfte en steeds minder vogels: de beroemde Spaanse Mar Menor sterft langzaam. Is er redding voor de grootste binnenzee van Europa?

Jurriaan van Eerten

Rocío Garcia heeft een schepje meegenomen. Wanneer zij met haar laarzen in de modder stapt, zakt ze een stuk erin weg. Nog voor ze met haar schepje in de modder heeft gewoeld, stijgt er al een geur van verrotting op. “Dit is wat ik bedoel”, zegt de 35-jarige wetenschapper, de geur diep opsnuivend. Ze wijst op slierten dode waterplanten langs het water. “Verderop aan de boulevard hebben ze dit weggeschept, maar als ze niets doen ziet het er daar binnen een paar maanden ook weer zo uit.”

Ze kijkt uit over het water van de lagune. Het is spiegelglad op deze warme novembermiddag, aan de horizon is de dunne strip met hotels en appartementengebouwen zichtbaar die deze zoutwaterlagune – de grootste van Europa – scheidt van de Middellandse Zee. “Als kind ging ik veel met een bootje eropuit, op het water”, vertelt Garcia, terwijl ze uit de zuigende modder stapt. Ze wijst naar een eenzame witte flamingo die met één poot in het water staat, en schudt haar hoofd. “Het was hier vol vis en vogels, vol leven. Nu is het dood, het meer.”

De lagune verstikt zichzelf

Afgelopen zomer spoelden op een warme augustusdag duizenden dode vissen aan op de oevers van de Mar Menor. Het was niet voor het eerst, twee jaar eerder zagen bewoners ook al zo’n vissterfte. Volgens wetenschapster Garcia, die promoveert op onderzoek naar het water van Mar Menor, gaat de problematiek decennia terug en heeft het te maken met ophoping van nitraten en fosfaten in het water. Daardoor groeien waterplanten en algen overvloedig, wat leidt tot zogeheten eutrofiëring: de lagune verstikt zichzelf.

Uit bezorgdheid sloot Garcia zich aan bij SOS Mar Menor, een samenraapsel van omwonenden en wetenschappers die willen dat de overheid de lagune beter beschermt. Dit jaar hielden zij een handtekeningenactie voor een wetsvoorstel om Mar Menor tot juridisch persoon te verklaren. Het voorstel komt er kort gezegd op neer dat de lagune in een rechtszaak gezien wordt als een mens of een bedrijf. Deze toekenning geeft natuurbeschermers veel meer mogelijkheden vervuilers aan te klagen. In Europa zou dit een unicum zijn, maar het gebeurde wel eerder met onder andere rivieren in Nieuw-Zeeland en Colombia.

SOS Mar Menor haalde meer dan zeshonderdduizend handtekeningen op, waardoor het Spaanse parlement zich nu verplicht over het wetsvoorstel moet buigen. Maar als de lagune legaal gezien een stem krijgt, blijft het de vraag of daarnaar geluisterd wordt – in Nieuw-Zeeland werden alle problemen bijvoorbeeld ook niet meteen opgelost. Lang niet iedereen is het er namelijk over eens wie de werkelijke boosdoener is.

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Het lokale links-socialistische Podemos filmde stiekem land van varkensboeren rondom Mar Menor, waarna zij stelden dat die nitraatrijk afvalwater lozen. De leider van Podemos in Murcia, Ángel Luis Hernández, zegt dat “de regionale regering toestaat dat de Mar Menor het privériool is van de agro-industriële multinationals.” De partij plaatste de video op sociale media, waarna deze viraal ging.

“Het ligt natuurlijk allemaal stukken complexer”, stelt de 64-jarige Vicente Carrión. Deze rondbuikige voorzitter van de lokale boerenbond COAG, tevens varkenshouder, vertelt trots dat zijn familie al generaties in de regio boert. Hij toont zijn varkensstallen, pittoresk gelegen in een heuvelachtig gebied.

Varkenshouder Vincente Carrion (rechts) wordt bezocht door een verkoopster van een bedrijf dat een product aanbiedt met bacteriën waarmee varkensafval minder nitraatrijk wordt. Beeld Eline van Nes
Varkenshouder Vincente Carrion (rechts) wordt bezocht door een verkoopster van een bedrijf dat een product aanbiedt met bacteriën waarmee varkensafval minder nitraatrijk wordt.Beeld Eline van Nes

Carrión is het intussen spuugzat dat de boeren altijd maar de schuld krijgen. In een uitgebreid college, waarbij hij video’s en landschapskaarten toont, legt hij de visie van de boerenbond uit. Ten eerste heeft hij met onderzoekers van de universiteit aangetoond dat wat uit de putten met varkensafval komt, tot ongeveer vier meter in de grond zakt, wat ver boven het niveau van het grondwater is. Hij stelt dat de lagune niet meer goed verschoont met water uit de Middellandse Zee, waarmee het altijd via een smalle opening verbonden was, na bouwwerkzaamheden. Daarnaast is de grondwaterstand gestegen doordat er minder weggepompt wordt, waardoor de inhoud van oude septic tanks onder dorpswoningen nu in de lagune terechtkomt.

“Maar goed, ook wij zijn schuldig”, geeft Carrión toe. Het water waarmee boerenakkers worden bevloeid, zakt namelijk wel door tot in het grondwater – inclusief nitraatrijke bemesting. Boerenorganisatie COAG heeft dan ook een voorstel gestuurd naar de overheid in Murcia, voor een overkoepelend systeem dat dit water opvangt, zuivert, en terugleidt naar de velden.

Rocío Garcia kijkt naar het vervuilde water dat van de rivieren naar Mar Menor stroomt. Graffiti op de kade meldt dat de Mar Menor stervende is. Beeld Fotografie	Eline van Nes
Rocío Garcia kijkt naar het vervuilde water dat van de rivieren naar Mar Menor stroomt. Graffiti op de kade meldt dat de Mar Menor stervende is.Beeld Fotografie Eline van Nes

“Vervolgens horen we niets meer. Het blijven wel politici, hé”, zegt Carrión grinnikend. Hij verzucht dat in de regio Murcia de rechtse Volkspartij aan de macht is, terwijl in Madrid juist het links-socialistische PSOE regeert. En de partijen communiceren volgens hem slecht. Daarnaast zijn er belangen in de verschillende gemeentes rondom de lagune en de verschillende autonome regio’s, Valencia en Murcia, die allemaal een eigen plan trekken. “Wij boeren willen ook dat dit probleem wordt opgelost. Wij geven om het milieu, dat is namelijk waarmee wij werken.”

Recent keurde de Spaanse overheid een pakket van driehonderd miljoen euro goed, waarvan een deel bedoeld is om het lagunewater te verschonen van slib en te voorkomen dat nitraatrijk water in de lagune terechtkomt. Rocío Garcia van SOS Mar Menor vreest dat het allemaal slechts een tijdelijke oplossing is. De sleutel ligt volgens haar ook in een opvangsysteem voor afvalwater, maar dat wordt veel duurder. “En er moeten strengere regels komen, waarmee niemand blij zal zijn. Of het nu om boeren gaat, om gemeentes, of om bijvoorbeeld om de bedrijven die verdienen aan watersport op het meer.”

Santiago Gonzalez hengelt in de Mar Menor. De vissen die hij vangt, eet hij op. Beeld Fotografie	Eline van Nes
Santiago Gonzalez hengelt in de Mar Menor. De vissen die hij vangt, eet hij op.Beeld Fotografie Eline van Nes

Langs de boulevard van Los Alcázares gaat het leven intussen vrolijk verder. Een groep Britse toeristen bestelt nog een rondje bier op het terras, op het strand gooit de 60-jarige Santiago Gonzalez een hengeltje uit voor lokale zeebaars. Recent verhuisde Gonzalez vanuit de stad Murcia naar dit kustplaatsje, om van de rust te genieten. Zijn vrouw kijkt vanaf het balkon met een half oog toe terwijl ze een boek leest.

Gonzalez, wiens vriendelijke glimlach zijn hele gezicht doet rimpelen, zegt dat hij vreest dat het nog lang zal duren voordat het meer weer echt tot leven komt. Maar wat hij dan met die gevangen vis gaat doen? “Die komt gewoon op mijn eigen bordje terecht hoor. Want het smaakt prima, dat kan ik je wel vertellen.”

Lees ook:

Bomen planten tegen oprukkende woestijn

Het verdwijnen van een landschildpad was aanleiding om in actie te komen voor een van de droogste regio’s van Spanje. Bewoners planten er nu bomen, samen met de landeigenaren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden