Uitstoot

Klimaatneutraal worden voor twee tientjes, kan dat echt?

null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

Niet alleen bedrijven, ook individuen kunnen betalen om hun ecologische voetafdruk te compenseren. Zet dit zoden aan de dijk? Of is dit een gevalletje klimaatschuld afkopen?

Maarten van Gestel

Zo'n 10 euro per maand voor onbeperkte muziek via Spotify, 14 euro voor films voor het hele gezin op Netflix, en nieuw in het assortiment: 20 euro per maand om klimaatneutraal te worden. Niet alleen bedrijven proberen anno 2022 om via groene investeringen en carbon credits CO2-neutraal te worden, ook voor individuen is er een markt in opkomst met abonnementen om je ecologische voetafdruk te compenseren.

Het idee: iedereen stoot in zijn of haar leven broeikasgassen uit, en zelfs voor wie niet of minder vliegt of plantaardig eet: de impact op de aarde blijft aanzienlijk. Voor grofweg 5 tot 25 euro per maand bieden bedrijven en stichtingen als GoClimate, CarbonFund en Offset Alliance aan om die impact te compenseren, door bijvoorbeeld in boomplanten te investeren, zonnepanelen in Vietnam neer te leggen of CO2 uit de lucht te zuigen en in de IJslandse bodem op te slaan. Maar zijn dit niet gewoon ouderwetse goede doelen, opgefleurd met hippe termen uit het tijdperk van abonnementsdiensten en klimaatcompensaties?

Nee, zegt Kalle Nilver, de Zweedse oprichter van GoClimate, waarvan zo’n vierhonderd Nederlanders abonnee zijn. “Je betaalt voor het onzichtbare afval dat je de lucht in brengt. Een goed doel steun je uit liefdadigheid, via ons betaal je iemand om jouw eigen zooi op te ruimen.”

Critici, zoals de Nederlandse klimaatonderzoeker Heleen de Coninck, juichen de intenties toe maar vrezen dat (welvarende) gebruikers makkelijk hun ‘klimaatschuld’ zullen afkopen, zonder daadwerkelijk hun levensstijl te veranderen. “Terwijl juist dat broodnodig is.” Andere deskundigen zijn positiever en zien kans voor burgers om daadwerkelijk actief bij te dragen aan concrete oplossingen voor het klimaatprobleem.

De website van GoClimate, waar je een compensatie-abonnement kunt nemen.  Beeld GoClimate
De website van GoClimate, waar je een compensatie-abonnement kunt nemen.Beeld GoClimate

Smeltende gletsjers

Het begon voor de Zweedse Nilver (nu 40 jaar) toen hij vijf jaar geleden op skivakantie was in de Alpen en van een gletsjer naar beneden roetsjte. Hij was op dat moment medeoprichter van twee techbedrijven in Stockholm en zijn vriendin was in verwachting van hun tweede kind. “Onze gids vertelde me hoe snel de gletsjers aan het smelten zijn. Op dat moment was het voor mij kraakhelder dat mijn kinderen in de toekomst niet van deze prachtige natuur zouden kunnen genieten, vanwege klimaatverandering.”

Eenmaal thuis begon Nilver te denken over wat hij kon doen. “Ik besloot een eenvoudige dienst op te richten voor mensen die actief iets willen bijdragen, die transparant is en die gebruikers kunnen vertrouwen.”

Anno 2022 heeft GoClimate een kleine tienduizend gebruikers. Zoals de meeste klimaatabonnementen berekent GoClimate met een simpele calculator de ecologische voetafdruk van websitebezoekers. Hoe verwarm je je huis? Hoe vaak eet je vlees? Hoeveel vlieg je? De website hangt daar een voetafdruk aan, in het geval van de auteur van dit verhaal 6,6 ton CO2 per jaar, 32 procent boven het wereldgemiddelde. Het prijskaartje: 8,50 euro per maand, dat gaat naar zonnepanelen in India, een biomassaproject in Bulgarije en het afvangen van methaan uit afvalwater in Thailand. Dit bedrag maakt je volgens GoClimate klimaatneutraal. Het Nederlandse Trees for All zegt voor 6,53 euro per maand mijn hele ecologische voetafdruk te compenseren.

De kritiek van ‘simpelweg je klimaatschuld afkopen’ is volgens Nilver ondanks die lage prijs niet correct. In een vragenlijst zou 98 procent van de GoClimate-leden hebben gezegd dat ze minderen in hun uitstoot, omdat de dienst inzichtelijk maakt waar hun voornaamste uitstoot ligt. Zelf heeft Nilver sinds die vakantie in de Alpen ook niet meer gevlogen.

Geld steken in bomen kan zinvol zijn, tot een bos in de fik vliegt

Maar ben je met zo’n maandelijkse bijdrage echt klimaatneutraal? Hoe effectief en betrouwbaar de verschillende abonnementen zijn, blijkt per aanbieder te verschillen.

Stel: je wilt je voetafdruk (enigszins) compenseren. Allereerst is het dan belangrijk om te kijken naar wat de aanbieder met het geld doet en of de projecten gecertificeerd of gemonitord worden. Geld steken in bomen en planten kan zinvol zijn, tot een bos in de fik vliegt en alle CO2 terug de lucht in gaat.

GoClimate bijvoorbeeld investeert enkel in projecten met de Gold Standard. Ze zijn gecertificeerd door deze ngo, die carbon credits uitgeeft. Zo’n credit staat voor één ton bespaarde CO2 en kan zowel door bedrijven als individuen gekocht worden. Hierdoor weet het Zweedse bedrijf hoeveel gebruikers moeten betalen.

Tegelijkertijd is de wereld van carbon credits op dit moment zeer rommelig. Er zijn talloze aanbieders waarbij het volgens waakhond Carbon Market Watch nooit zeker is in hoeverre ze daadwerkelijk voor een ton bespaarde CO2 staan. Met een partij als Gold Standard – wereldwijd de op een na grootste certificeerder van de effectiviteit van klimaatprojecten – weet je op z’n minst dat er daadwerkelijk iets bespaard wordt. “Maar dit kan best 20 of 30 procent minder kan zijn dan wat ze berekenen”, zegt Gilles Dufrasne van Carbon Market Watch.

Vervolgens is het goed om kritisch te kijken naar de specifieke aanbieder van zo’n klimaatabonnement: is het bijvoorbeeld een stichting of bedrijf, zijn ze transparant over hun uitgaven of lijken ze vooral uit op winst voor zichzelf? Zo is het Nederlandse Trees for All – met zo’n drieduizend mensen die er hun voetafdruk compenseerden – een stichting zonder winstoogmerk. GoClimate is een bedrijf, maar wel een die al zijn financiële cijfers publiceert, waardoor te zien is dat vorig jaar ruim 100 procent van de abonnementsinkomsten naar projecten ging; GoClimate verdient ook geld met duurzaamheidsadvies aan bedrijven.

Elke methode heeft voor- en nadelen

Ten slotte – wellicht het meest cruciaal – zijn er grote verschillen tussen de aard van de verschillende projecten die de abonnementen financieren. Grofweg zijn er drie groepen. Bos- of boomprojecten, projecten voor verduurzaming in armere landen en het daadwerkelijk afvangen van CO2 uit de lucht. Elke methode heeft voor- en nadelen en is onder de streep pas effectief als landen, bedrijven en individuen hun uitstoot ook drastisch beperken.

Eerst die laatste methode: CO2 uit de lucht halen. Het klinkt als sciencefiction, maar onder meer via de nieuwe technologie van het Zwitserse Climeworks kan het, zegt ook Earl Goetheer van kennisinstituut TNO. Het is wel ontzettend intensief, voegt hij toe, en daarom peperduur. Het kost één euro om één kilo CO2 uit de lucht te halen en op te slaan, wat bij Climeworks eveneens kan via een maandabonnement. “De gemiddelde Nederlander stoot tien ton CO2 per jaar uit”, zegt Goetheer. “Als je dat wilt compenseren, ben je dus tienduizend euro per jaar kwijt.” Climeworks heeft op dit moment ongeveer 270 Nederlandse betalende abonnees.

Onzeker of de bomen er over veertig jaar nog staan

Dan de bosprojecten, zoals bomen planten of bosbescherming. Het klopt, zegt ook ecoloog Eric Arets van Wageningen University and Research (WUR), dat bomen gunstig zijn voor het klimaat. “Maar of je via een bosproject echt klimaatneutraal wordt, durf ik niet te onderschrijven.”

Om te beginnen denkt hij wel dat donateurs van bijvoorbeeld Trees for All een steentje kunnen bijdragen. Tegelijkertijd is het noodzakelijk om kritisch te kijken, aangezien sommige projecten de lokale bevolking of biodiversiteit juist schaden, en omdat het onzeker is of de bomen er over veertig jaar nog staan. Het is daarom goed om te letten op certificering die emissiereductie (enigszins) garandeert, hoewel ook hier verschillende berekeningen plaatsvinden. Zo betaal je bij Gold Standard voor CO2 die al door bomen is opgenomen, en bij Plan Vivo, waar Trees for All mee werkt, voor het planten van bomen en de verwachte CO2-vastlegging in de toekomst.

De abonnementen van Carbon Fund. Beeld
De abonnementen van Carbon Fund.Beeld

Plus, benadrukt De Coninck: de wereld heeft bij lange na niet genoeg ruimte om met bosprojecten de broeikasgasuitstoot van de mens te kunnen compenseren. Dat geldt volgens haar ook voor CO2 in de bodem stoppen. “In 2050 zullen dit soort technologieën noodzakelijk zijn om onvermijdbare emissies vast te leggen, zoals van noodzakelijke vluchten of bepaalde industrie. Maar de ruimte en capaciteit zal beperkt zijn.”

Duurzame manieren van koken

Dan de projecten voor verduurzaming in ontwikkelingslanden, zoals geld voor verduurzamen van koken in Afrikaanse landen, waar houtovens vaak gebruikelijk zijn. “Slecht voor het klimaat en slecht voor de gezondheid”, zegt Hugh Salway van Gold Standard. Duurzame manieren van koken boeken volgens hem zowel klimaat- als gezondheidswinst.

Arets van de WUR benadrukt dat het nodig is te kijken naar de ‘additionaliteit’. Wat voeg je toe, en wordt de klimaatwinst niet ook zonder jouw financiële bijdrage behaald? Bij hernieuwbare energieprojecten in ontwikkelingslanden klopt het dat een extra duwtje soms nodig is, maar voor landen als India zijn zonnepanelen financieel al vrij aantrekkelijk. Oftewel: ook zonder gulle gevers lukt het soms prima om deze projecten rond te krijgen. Certificeerders zoals Gold Standard houden hier rekening mee, maar klimaatabonnees kunnen zichzelf bij specifieke projecten ook afvragen hoe noodzakelijk hun bijdrage is.

Stukje in de puzzel

Klimaatabonnementen kunnen onder de streep zinvol zijn, maar of gebruikers er klimaatneutraal mee worden, blijft de vraag. Net zoals dit te betwijfelen valt bij CO2-neutrale bedrijven. Volgens Arets kan het een ‘stukje in de puzzel’ zijn, mits het niet leidt tot veelvliegers en massacarnivoren die lekker achterover gaan leunen. “Dan kan het averechts werken.” Ook Nilver van GoClimate zegt dat minderen of stoppen met bijvoorbeeld vliegen en vlees eten belangrijker is dan verre projecten steunen.

Leggen dit soort abonnementen de verantwoordelijkheid ook niet te veel bij individuen, in plaats van bij overheden en vervuilende bedrijven? “Ik zie dat gevaar ook”, zegt de Zweedse CEO. “Maar het is net zo gevaarlijk om vast te raken in de blame game, waarin burgers bedrijven steeds de schuld geven, bedrijven de overheid, en de overheid de stemmers. Ik weet niet wie zou moeten beginnen met veranderen, maar ik vind dat iedereen die iets wil doen om te veranderen, dat ook zou moeten doen. En 20 euro per maand kan verschil maken.”

WUR-onderzoeker Arets zou liever zien dat mensen in de winkel de ‘echte prijs’ betalen voor een hamburger of een vlucht, waarbij de CO2-impact inbegrepen is. Dan ligt de taak voor het doorrekenen en inperken van uitstoot bij bedrijven en overheden, die hier capaciteit voor hebben. “Maar tot het zover is, kan zo’n abonnement een aardige manier zijn om dat zelf te doen.”

Lees ook:

‘Een boom planten maakt vliegen nog niet duurzaam’: KLM voor de rechter gedaagd

Milieuorganisatie Fossielvrij NL daagt KLM voor de rechter, omdat de luchtvaartmaatschappij consumenten misleidt met reclames over duurzaam vliegen, aldus Fossielvrij.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden