Dassenhaar is het geschikste materiaal voor de perfecte scheerkwast. Beeld Colourbox
Dassenhaar is het geschikste materiaal voor de perfecte scheerkwast.Beeld Colourbox

Jelles WeekdierDas

Je ziet de das bijna nooit, overdag zit hij in zijn burcht

Jelle Reumer

Ooit was de das (Meles meles) vrijwel uit ons land verdwenen. Er leefden nog enkele verdwaalde exemplaren in de buurt van Nijmegen en op landgoed Einde Gooi bezuiden Hilversum, maar dat was het zo’n beetje. De Vereniging Das & Boom (tegenwoordig een stichting) ontfermde zich over de soort en dat resulteerde in een beschermingsplan en herintroducties.

Het succes daarvan, dat vergelijkbaar is met het succes van de herintroducties van bevers en otters, heeft ertoe geleid dat er tegenwoordig weer ettelijke duizenden dassen in ons land voorkomen, tot in Friesland toe. Je ziet ze echter zelden, want de dieren zijn in de schemering actief; je moet dus bij nacht en ontij je bed uit om ze te kunnen waarnemen. Overdag verblijven ze in hun ondergrondse holenstelsel, de dassenburcht.

Dassen zijn de grootste in ons land levende marterachtigen en dus familie van marters, otters, nertsen, wezels en hermelijnen. Het zijn roofdieren maar ze hebben zich aan een omnivoor dieet aangepast. Ze eten vooral regenwormen, maar daarnaast van alles en nog wat: noten, eikels, paddenstoelen, slakken, muizen knaagdieren, keverlarven, eieren. Hun knobbelgebit lijkt op dat van andere alleseters zoals beren en varkens.

Haat-liefdeverhouding met de mens

Tussen das en mens heerst vanouds een zekere haat-liefdeverhouding. Dassen werden (en worden helaas nog steeds) bejaagd en verdelgd. Daar kunnen meerdere redenen aan ten grondslag liggen. In Engeland verdenkt men dassen van het verspreiden van rundertuberculose, en hoewel veeboeren met hun veetransporten de ziekte vooral zelf verspreiden, is het reden om dassen fanatiek te bestrijden.

Een andere reden is dat het haar van dassen het meest geschikte materiaal is om scheerkwasten van te maken. In het Frans zijn de woorden voor das en voor scheerkwast hetzelfde: blaireau; het kan maar beter duidelijk zijn. Een echte dassenharen scheerkwast kost al snel tussen de 50 en 300 euro. Maar ook los van runderziektes en scheergerei heeft de das het zwaar.

De grootste vijand van de das is vermoedelijk de automobiel. Dassen zijn slome zoolgangers, ze scharrelen traag door hun leefomgeving, met als gevolg dat naar schatting een vijfde van alle dieren jaarlijks wordt doodgereden in het verkeer. Er worden hier en daar wel dassentunnels aangelegd maar verkeersslachtoffers zijn helaas geen zeldzaamheid.

Treinverkeer platgelegd

En dan stoort menigeen zich aan hun graaflust. Zolang ze ergens midden in het bos hun burcht aanleggen is het nog tot daar aan toe, maar zo strategisch denken dassen niet. Een dassenfamilie bij het Friese Molkwerum legde deze week het treinverkeer tussen Workum en Stavoren stil. De dieren hebben hun burcht onder de spoorbaan aangelegd en de omvang van het holenstelsel is dusdanig fors dat Prorail een spoorverzakking vreest.

Terwijl ik deze regels tik, staat op de website van de spoorwegen de mededeling dat er tot zeker maandag 20 maart geen treinen rijden, met als oorzaak ‘defect spoor’. Het zal niet eenvoudig zijn de dassen te verleiden tot vertrek; ze zijn wettelijk beschermd en bovendien zijn er rond deze tijd jongen in de burcht aanwezig. De Friese treinstremming is een bijkomend nadeel van het enorme succes van de dassenbescherming.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden