Jagen

Jachttrofeeën komen het Verenigd Koninkrijk niet meer in, maar hebben de dieren daar ook echt iets aan?

Demonstranten staan voor de praktijk van tandarts Walter Palmer in het Amerikaanse Bloomington nadat beelden waren opgedoken van de door hem doodgeschoten leeuw Cecil.  Beeld Getty
Demonstranten staan voor de praktijk van tandarts Walter Palmer in het Amerikaanse Bloomington nadat beelden waren opgedoken van de door hem doodgeschoten leeuw Cecil.Beeld Getty

De huiden, koppen en botten van kwetsbare diersoorten komen Engeland niet meer in. Het aan banden leggen van de invoer van jachttrofeeën moet buitenlandse dierpopulaties beschermen. Toch heerst er onenigheid over het wetenschappelijke bewijs hiervoor.

Sebastiaan Grosscurt

“Het jagen voor trofeeën is ronduit barbaars. Het is iets wat het Britse publiek terecht weerzinwekkend vindt.” Met niet mis te verstane woorden diende Henry Smith, een Britse parlementslid van de Conservatieve Partij, een nieuwe wet in waarmee hij olie op het vuur gooide van een al verhitte discussie tussen natuurbeschermers.

Na maandenlang polemisch gesteggel is de wet vorige week met een ruime meerderheid aangenomen door het Lagerhuis. Hiermee krijgt het Verenigd Koninkrijk waarschijnlijk het strengste importverbod op jachttrofeeën ter wereld. Onder veel dierenwelzijnactivisten heerst een jubelstemming. Bekendheden als Gary Lineker, Ed Sheeran en natuurbeschermer Jane Goodall pleitten publiekelijk voor de nieuwe wet.

Met het verbod op het invoeren van dierenkoppen- en huiden van 7000 soorten stopt de Britse overheid met het oogluikend toestaan van het jagen om de sport. Er komt een eind aan dit immorele tijdverdrijf en kwetsbare soorten worden nu beter beschermd, zo stellen zij. Maar worden buitenlandse wildpopulaties wel beter beschermd dankzij zo’n invoerverbod?

Waarom maken toeristen niet gewoon een foto?

Lorraine Platt is medeoprichter van de Conservative Animal Welfare Foundation, een organisatie die strijdt voor dierenwelzijn en gelieerd is aan de Conservatieve Partij, en heeft er geen goed woord voor over: “Trofeejacht is lelijk, wreed en compleet onnodig.” Elke ethische rechtvaardiging voor het recreatief doden van dieren ontbreekt volgens de organisatie. “Waarom kunnen toeristen niet gewoon foto’s schieten? Trofeejacht moet naar de vuilnisbak van de geschiedenis worden verwezen, waar het hoort. Met een verbod kunnen we al deze kwetsbare soorten behouden voor de toekomstige generaties.”

In de Nederlandse politieke arena is een soortgelijk geluid te horen. In 2015 werd de beroemde Afrikaanse leeuw Cecil geschoten door een Amerikaanse tandarts. Met een pijl in de achterpoot had Cecil veertig uur moeten strompelen, voordat hij met een geweer werd neergeschoten. De foto’s van de trotse tandarts achter de dode leeuw ontketenden een golf van verontwaardiging in westerse landen. Direct verbood Nederland de invoer van jachttrofeeën van wel 200 diersoorten op instigatie van de Partij voor de Dieren, om zo bedreigde diersoorten beter te beschermen.

Niet de sportjacht, maar landbouw brengt dieren in gevaar

Maar er zijn ook andere geluiden. Volgens Amy Dickman kan trofeejacht de wildpopulaties juist in gevaar brengen. Als hoogleraar aan de universiteit van Oxford en directeur van natuurbeschermingsorganisatie Lion Landscapes zet zij zich in voor de bescherming van carnivoren en een evenwichtig voortbestaan tussen lokale gemeenschappen en wildleven.

“In het werkveld zagen we allemaal bedreigingen voor leeuwen – vergiftiging, strikvallen, speerjacht, het gebrek aan goed natuurbeheer en het verlies van leefgebieden. Toen ik terugkwam in het Verenigd Koninkrijk was de trofeejacht en een eventueel importverbod het enige narratief rondom de bescherming van leeuwen. Over de rest werd niet gepraat.”

Een witte tijger functioneert nu als vloerkleed. Beeld Getty Images
Een witte tijger functioneert nu als vloerkleed.Beeld Getty Images

Ook volgens het IUCN, de internationale unie voor natuurbehoud, vormt trofeejacht niet de grootste bedreiging voor leeuwen, maar de vergeldingsjacht van lokale bevolking en het verlies in leefgebied. Sterker nog, geen enkele kwetsbare diersoort heeft volgens de Rode Lijst van IUCN hoofdzakelijk last van de sportjacht voor trofeeën. Trofeejacht valt in het niet bij grotere bedreigingen, zoals uitbreiding van landbouwareaal, stadsuitbreiding en stroperij.

Lokale gemeenschappen willen meedelen

“Mensen houden van leeuwen en haten het idee dat ze worden bejaagd. Maar vanuit het perspectief van een natuurbeheerder is het veel complexer. Er zijn twee verschillende discussies: een vanuit het dierenwelzijnsperspectief en een vanuit een natuurbehoudsperspectief.” Dickman zegt de trofeejachtindustrie te hekelen, maar is alsnog tegen het verbod. “Het importverbod heeft mogelijk erg veel negatieve consequenties.”

Lokale gemeenschappen delen geregeld mee in de opbrengsten van de trofeejacht. Wanneer de jacht stopt, kunnen lokale gemeenschappen volgens Dickman een deel van hun inkomen kwijtraken. De economische grondslag voor het behoud van wildleven verdwijnt en gemeenschappen gaan op zoek naar andere manieren van verwaarding van hun landschap. Manieren die mogelijk schadelijk zijn voor wildpopulaties.

In Namibië is bijvoorbeeld in de afgelopen decennia hard aan een eerlijk verdienmodel gewerkt. Maxi Louis is directeur van NACSO, een organisatie die Namibische gemeenschappen en natuurorganisaties verbindt en ondersteunt, en spreekt lovend over de rol van deze lokale gemeenschappen. “Gemeenschappen hebben natuurbehoud omarmt, wat tot een terugkeer van de dierpopulaties heeft geleid.”

Na Apartheid kregen Namibiërs weer landrechten en beschikkingsrecht over wildpopulaties. De Namibische overheid zorgt dat lokale gemeenschappen deze beschermen en laat ze ook financieel meedelen, door ecotoerisme en “instandhoudingsjacht”, zoals Louis trofeejacht eufemistisch noemt.

De Namibische gemeenschappen zijn lokaal georganiseerd en voeren diertellingen uit. “Op basis van die tellingen berekenen ecologen een duurzaam jachtquotum voor elk gebied. De gemeenschappen mogen deze quota verkopen aan wie ze willen en ontvangen zelf de opbrengsten, los van een kleine onkostenvergoeding voor de overheid”, zo vertelt Louis. Daarnaast heeft elke gemeenschap zijn eigen opbrengstendistributieplan. Het geld gaat vaak naar waterfaciliteiten en schoolkosten, net wat er nodig is.

Te vroeg voor conclusies

In de trofeejachtdiscussie wordt Namibië, naast Zimbabwe, vaak genoemd als een modelland voor beleid en regulering. Er zijn stabiele wildpopulaties, de jachtquota’s zijn gebaseerd op ecologisch onderzoek en de opbrengsten stromen terug naar de lokale gemeenschappen. Er wordt echter ook gesteld dat het succes in Namibië en Zimbabwe te danken is aan de lage bevolkingsaantallen en dat hun trofeejachtindustrie moeilijk reproduceerbaar is in landen met een hogere druk op het landschap.

Het wetenschappelijk bewijs voor de positieve bijdrage van trofeejacht vindt Adrian Treves, professor in co-existentie tussen mens en wildleven aan de Universiteit van Wisconsin-Madison, gebrekkig en onvoldoende. “Er is te weinig wetenschappelijk onderzoek om de rol van trofeejacht vast te kunnen stellen. Er is geen onderzoek over een lange periode, bijvoorbeeld dertig jaar, dat de populatiedynamieken van zowel bejaagde soorten als niet-bejaagde soorten vastlegt en tegelijkertijd de verdeling van de inkomsten en de steun van lokale gemeenschappen onderzoekt. Zonder zo’n langlopend interdisciplinair onderzoek is het te vroeg om conclusies te trekken.”

Hij verwijst naar een onderzoek dat in 2017 is gepubliceerd in vakblad Mammal Review – waar ook Amy Dickman aan heeft meegewerkt. De onderzoekers concludeerden dat de mogelijke bijdrage of schade van trofeejacht sterk verschilt tussen gebieden. Bovendien was de rol van trofeejacht in de meeste gevallen onduidelijk. Dat trofeejacht vrijwel afwezig is op de Rode Lijst van IUCN is mogelijk vanwege het tekort aan eenduidige cijfers.

In de wereld van natuurbehoud moeten constant beslissingen worden genomen, met of zonder robuuste wetenschappelijke kennis. Ecologen en natuurbeschermers vertrouwen geregeld op inzichten uit eigen ervaringen, stelt Treves. “De inzichten kunnen sterk uiteenlopen. Wij als mensen denken op korte termijn en hebben een kortetermijngeheugen, maar werken met langlevende dieren. Langlopend wetenschappelijk onderzoek wijst bijna altijd uit hoe misleidend onze vluchtige glimpen van populatiedynamieken zijn.”

De huid en de schedel van een leeuw in het Afrikaanse Togo. Beeld Getty Images
De huid en de schedel van een leeuw in het Afrikaanse Togo.Beeld Getty Images

Als de precieze uitwerking van trofeejacht onduidelijk is, wat is dan wijsheid? Bij Treves schept de onwetendheid ruimte voor de ethische dimensie waarop het Conservatieve invoerverbod is gestoeld. “Ik kan geen wetenschappelijke onderbouwing geven aan het debat. Daarbij gaat de wetenschap niet over waardes, dat is aan de politiek. Als persoon ben ik voor het invoerverbod, vooral vanwege morele en ethische redenen.”

Amy Dickman kiest ervoor te varen op de aanwijzingen uit haar onderzoek en eigen ervaringen. Bij een invoerverbod wordt het kind met het badwater weggegooid, denkt ze. “Bij problemen met fototoerisme verbieden we toch ook niet de hele industrie? Waarom willen we dat wel bij trofeejacht?”

Louis is het hier roerend mee eens. Ze ergert zich dat westerse landen beslissingen nemen die zand in de molen strooien van Namibische natuurbehoudinitiatieven en economische ontwikkeling. “Het probleem is dat ze ons niet raadplegen. Luister eens naar ons en maak geen keuzes over dieren die niet van jou zijn. Ik vertel de Engelsen toch ook niet wat ze wel en niet met hun dieren mogen doen?”

Lees ook:

Liechtensteinse prins schiet Arthur, de grootste beer van Roemenië, af

Wederom raakt een monarch in opspraak vanwege de jacht. Ditmaal gaat het om een prins uit Liechtenstein.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden