Sorte, een tweekoppige sporenschildpad, heeft vier voorpoten en twee achterpoten.  Beeld Jeffrey Groeneweg, ANP
Sorte, een tweekoppige sporenschildpad, heeft vier voorpoten en twee achterpoten.Beeld Jeffrey Groeneweg, ANP

Jelles WeekdierTweekoppige sporenschildpad

Is het één schildpad met twee koppen of twee schildpadden met één lijf?

Jelle Reumer

‘Hoera! Schildpad Sorte is Dier van het Jaar 2022’. Deze vrolijke kop stond op 4 oktober, dierendag dus, boven een nieuwsbericht. Het Dier van het Jaar, zo werd vermeld, is een schildpad met twee koppen, vier voor- en twee achterpootjes, één lijf met twee staartjes en één hart. Het beestje is eind juli geboren bij een hobbykweker in het Gelderse Putten en werd Sorte gedoopt, Portugees voor geluk. Of je gelukkig bent wanneer je met één lijf en twee koppen door het leven moet, laat ik graag in het midden.

Sortes afwijking is niet uniek. In het West-Vlaamse Wielsbeke, gelegen tussen Gent en Kortrijk, leeft een schildpad die al tien jaar oud is en luistert naar de naam Kianga. Dit dier heeft een eigen Facebookaccount en is benoemd tot eredier van de gemeente. Kianga heeft trouwens maar twee voorpoten en geen vier en verschilt daarin dus van Sorte. Beide tweekoppige reptielen zijn sporenschildpadden, Centrochelys sulcata. Dat is een soort die van nature thuishoort in delen van de Sahara en de Sahel en die dus van hoge temperaturen houdt. In de natuur kunnen ze flink groot worden, het lengterecord schijnt 83 centimeter te zijn bij een gewicht van bijna honderd kilo. Ook kunnen ze wel honderd jaar oud worden, veel ouder dus dan de gemiddelde schildpaddenliefhebber.

Twee koppen, één romp

Bij mij drong zich al snel de vraag op of hier nu sprake is van een schildpad met twee koppen, of wellicht van twee schildpadden met maar één lijf. Ondanks alle berichtgeving die het eerste beweert, blijkt het tweede het geval te zijn. Het verschijnsel van twee koppen met één romp wordt in de medische vakliteratuur een parapagus dicephalus genoemd (van di = twee en cephalon = hoofd). Het is een zeldzame embryologische afwijking die soms ook bij mensen voorkomt en eigenlijk bij alle gewervelde dieren wel kan worden aangetroffen. In het dagelijks spraakgebruik worden het vaak Siamese tweelingen genoemd.

De oorzaak van de afwijking is dat de eicel na de bevruchting niet netjes helemaal in tweeën splitst, maar slechts gedeeltelijk. Het hangt dan af van de plaats en mate van verkleving welk type tweeling ontstaat, welke onderdelen van het lichaam één- of tweemaal worden aangelegd. In de meeste gevallen is een dergelijke afwijking niet levensvatbaar, maar het kan toch voorkomen dat de tweeling blijft leven.

Fietsen, autorijden en pianospelen

Het bekendste voorbeeld van een menselijke parapagus dicephalus zijn Abigail en Brittany Hensel, twee Amerikaanse vrouwen die in 1990 zijn geboren en intussen dus al 32 jaar oud zijn. Zij hebben ieder een eigen hoofd maar delen het lichaam. Ze hebben twee armen (een rudimentair derde armpje is ooit verwijderd) en twee benen van ongelijke lengte, maar ze kunnen daarmee fietsen, autorijden en pianospelen. Dat sprake is van twee personen met één lichaam blijkt zonneklaar uit het feit dat ze beide een goed werkend brein hebben en een eigen karakter.

Dat geldt dus ook voor Sorte en Kianga: het zijn niet twee meer vier schildpadden. Hun Puttense en Wielsbeker baasjes zouden er dus eigenlijk twee namen bij moeten verzinnen.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden