Mijnbouw

Gaswinning past niet in het werelderfgoed van de Waddenzee, zegt Unesco

Gaslocaties in het noorden van Nederland. Beeld Brechtje Rood
Gaslocaties in het noorden van Nederland.Beeld Brechtje Rood

Pas na de zomer besluit het kabinet of de gaswinning in de Waddenzee bij Ternaard doorgaat. Unesco waarschuwt dat mijnbouw niet past in een beschermd natuurgebied.

Onno Havermans

Alle seinen staan op rood voor meer gaswinning uit de Waddenzee. Toch kost het natuurminister Christianne van der Wal en staatssecretaris van mijnbouw Hans Vijlbrief moeite om de knoop door te hakken over wel of niet boren boven het Friese dorp Ternaard. De oorlog in Oekraïne heeft immers duidelijk gemaakt dat er zo snel mogelijk een alternatief moet worden gevonden voor het gas dat Nederland nu nog uit Rusland haalt.

Net voor het weekeinde kreeg het kabinet een flinke tik op de vingers, tenminste zo omschrijft de Waddenvereniging het advies van VN-organisatie Unesco dat Van der Wal vrijdagavond naar de Tweede Kamer stuurde. Unesco reageert met dit advies op de uitleg van het kabinet over het zogeheten hand-aan-de-kraanprincipe, waardoor de winning meteen moet worden stopgezet als er schade aan de natuur ontstaat.

Dit principe had een geruststelling moeten zijn voor Unesco, dat eerder waarschuwde dat de Waddenzee zijn plaats op de Werelderfgoedlijst dreigt kwijt te raken. Daarover zou in juni worden gesproken tijdens een bijeenkomst van het Werelderfgoedcomité in Kazan, Rusland. Die is in verband met de oorlog echter uitgesteld.

Voorzorgsbeginsel

Unesco liet de Nederlandse reactie beoordelen door de internationale unie voor natuurbescherming IUCN. Die benadrukt in het advies dat de gaswinning moet worden bekeken in samenhang met andere activiteiten in het natuurgebied zoals zoutwinning, visserij, toerisme en windmolenparken, en de effecten daarvan op de natuur. IUCN wijst op het voorzorgsbeginsel als uitgangspunt voor de bescherming van Werelderfgoed. ‘Bij twijfel over mogelijke ecologische schade dient te worden afgezien van de betreffende activiteit, in dit geval gaswinning.’

Minister Van der Wal ontving het advies al op 30 maart. In januari zei ze tegen de Tweede Kamer dat ze zou onderzoeken of het juridisch mogelijk is dit advies mee te nemen in de besluitvorming over het kleine gasveld bij Ternaard. Dat besluit had ze dit voorjaar willen nemen, maar het is nu uitgesteld tot na de zomer. De Nam heeft voor Ternaard al jarenlang een licentie en toenmalig minister van economische zaken Stef Blok zei in september vorig jaar geen mogelijkheid te zien het boren tegen te houden. De minister van natuur heeft die mogelijkheid wel, bleek in oktober uit onderzoek van de Waddenacademie op verzoek van de Tweede Kamer.

Het Nederlandse waddengebied. Gaswinning in de Waddenzee is al jaren een heikel punt. Beeld ANP
Het Nederlandse waddengebied. Gaswinning in de Waddenzee is al jaren een heikel punt.Beeld ANP

Milieueffectrapportage

De Commissie voor de milieueffectrapportage (mer) stelde in december dat essentiële informatie ontbreekt in de mer van het winningplan Ternaard. De gevolgen voor bodemdaling, kleine kweldergebieden en broedvogels zijn nog onvoldoende in kaart gebracht, net zomin als de hoeveelheid stikstof die wordt uitgestoten en de gevolgen voor archeologische schatten zoals scheepswrakken op de Waddenzeebodem.

Er is al lang veel weerstand tegen boren naar gas op de Wadden. In het regeerakkoord is vastgelegd dat er geen nieuwe vergunningen voor mijnbouw in de Waddenzee worden verleend. Alleen over het gasveld bij Ternaard moest nog een besluit worden genomen. De IUCN riep vorig jaar op initiatief van de Waddenvereniging op de gaswinning in de Waddenzee nu al helemaal te staken.

Ommezwaai door oorlog Rusland

Maar de oorlog brengt regeringen aan het twijfelen. De Duitse deelstaat Nedersaksen kondigde afgelopen najaar nog een wet aan tegen gasboringen in het Waddengebied, maar maakte in april een ommezwaai door toch te willen boren in de Noordzee boven Schiermonnikoog en het Duitse eiland Borkum. Het jonge Nederlandse bedrijf One Dyas, dat zich richt op kleine gasvelden, heeft al een aanvraag lopen en denkt eind volgend jaar het eerste gas te kunnen leveren. Staatssecretaris Vijlbrief verwacht voor de zomer een besluit te nemen om Nederland hiermee akkoord gaat.

Tegenstanders wijzen erop dat dringende vraag naar een alternatief voor Russisch gas hiermee niet wordt opgelost, omdat het zowel boven Schiermonninkoog als bij Ternaard nog enkele jaren duurt voordat er daadwerkelijk gas wordt gewonnen, terwijl de voorraden klein zijn. De schade kan daarentegen groot zijn, waarschuwen ze, voor de natuur in de Waddenzee, op en rond Schiermonnikoog en in het zeenatuurgebied de Borkumse Stenen, waar zeebiologen werken aan het herstel van oesterbanken.

Lees ook:

Unesco: Gaswinning bedreigt Waddenzee als werelderfgoed

Boren naar gas onder de Waddenzee, én de status van werelderfgoed behouden? Volgens VN-organisatie Unesco kunnen de twee niet naast elkaar bestaan.

Waddenvereniging vertrouwt kabinet niet en schakelt hulp in van Unesco

In een brief aan Unesco zoekt de Waddenvereniging opnieuw steun van het Werelderfgoedcentrum in Parijs tegen gasboringen in de Waddenzee.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden