null

Duurzame 100Freonen fan fossylfrij Fryslân

Friese vrienden vertellen goed nieuws. ‘Daar worden mensen blij van’

Beeld Martijn Gijsbertsen

De Freonen fan fossylfrij Fryslân zorgen dat duurzame plannen en ideeën door Friesland stromen. ‘De freonen verbinden en vertellen het goede nieuws. Daar worden mensen blij van.’

Jelle Brandsma

Energiecoöperaties, initiatieven voor deelauto’s, elektrisch varen, woningen isoleren of discussiëren op een informatieavond over de toekomst van het (te volle) energienet. Bij de Freonen fan fossylfrij Fryslân, nummer 18 in de Duurzame 100, barst het van de activiteiten en plannen.

“Ik bepaal helemaal niks”, zegt Bouwe de Boer (59), de drijvende kracht achter deze stichting. “Ik haal hier en daar visnetten op om te weten wat er speelt, waar enthousiasme voor is en dan bepalen de freonen wat we gaan doen.”

Freonen is Fries voor vrienden. De stichting van De Boer heeft er 130, onder meer gemeenten, bedrijven en woningbouwcorporaties, maar ook de koepel van Friese energiecoöperaties. De grote freonen betalen 1000 euro en de kleine 500 euro per jaar en bedenken samen ideeën die de transitie naar duurzame, fossielvrije energie vooruit helpen.

De Boer: “Het is een verzameling van burgerinitiatieven. De ideeën komen van ondernemers en bestuurders, maar vooral vanuit dorpen en stadswijken.”

null Beeld

Jurylid Klaas Sietse Spoelstra

“Dit is een netwerk van doeners. Fossyl Frij Fryslân is uitgegroeid tot een stevig netwerk van freonen (vrienden) die van onderop bouwen aan een schone Friese regio.”

Iedere dag kwam er wel een telefoontje

De Boer zat de afgelopen vier maanden met zijn echtgenote in Portugal. Afstand nemen, maar toch ook hier en daar even een energieproject bekijken. En bijna iedere dag was er wel een telefoontje uit zijn provincie of van iemand uit de Nederlandse energiewereld.

Een pauze was belangrijk, zegt hij. “Ik merk wel dat veel mensen het leuk vinden om ermee aan de slag te gaan en ik hoop, door even weg te gaan, nog meer mensen in het goede spoor te krijgen. Dat ze ontdekken hoe leuk en belangrijk het is en dat anderen graag willen samenwerken.”

Aise Bouwma Beeld Martijn Gijsbertsen
Aise BouwmaBeeld Martijn Gijsbertsen

Zes jaar geleden stond Bouwe de Boer voor het eerst in de Duurzame 100, op nummer 26. Toen werd hij omschreven als ‘een nuchtere, noeste werker, nooit op kantoor, altijd op pad’. De jury: “De Boer is een ambtenaar die binnen de overheid dingen voor elkaar krijgt, die anderen niet lukken”.

Destijds was hij als persoon genomineerd. Maar de Duurzame 100 is nu een ranglijst van burgerinitiatieven en dus zijn nu de Freonen van de partij, dit keer op nummer 18.

De Boer ziet wel wat eruit komt

De Boer heeft in Friesland de positie van vrije jongen. Aan plannen maken doet hij nauwelijks, hij koppelt ideeën, mensen, bedrijven en organisaties aan elkaar en merkt wel wat eruit komt. Hij is al dertig jaar energiecoördinator van de gemeente Leeuwarden en leidt sinds 2017 de freonen, dat uitgroeide tot een heus projectbureau met drie medewerkers die een bescheiden salaris verdienen.

“Ik heb een gekke functie. De gemeente vindt het prima dat ik hiermee bezig ben, maar het staat nergens in het gemeentelijk beleid. Misschien denken ze dat ze mij toch niet kunnen keren.”

Eén van de successen waarover De Boer vol enthousiasme vertelt is de Elf-wegen-tocht van 2018. Leeuwarden was dat jaar culturele hoofdstad van Europa en De Boer bedacht met Marjan Minnesma, directeur van Urgenda, het plan om Friezen te vragen om zich twee weken te verplaatsen zonder fossiele brandstof te gebruiken.

Mensen gingen te paard, op de fiets of zwemmend

De Boer: “100.000 mensen deden mee. Het was op zeker moment echt ongemakkelijk om met je benzineauto naar het werk te gaan. Mensen gingen te paard, op de fiets, zwemmend.” De snelweg tussen Leeuwarden en Drachten werd afgesloten voor normaal verkeer; er was alleen fossielvrij vervoer mogelijk. “Er reed een bus op waterstof, er waren skeelers, auto’s op groen gas, fietsers, paarden, elektrische voertuigen. Het was één grote optocht. Zo lieten we zien wat er mogelijk is.”

De Boer zag hoe elektrisch varen zich in Friesland razendsnel ontwikkelt. “Nergens ter wereld vind je zoveel elektrische boten bij elkaar.”

Jaarlijks is er een zonnebootrace. “Studenten die meedoen, raken besmet. Er ontstaan bedrijfjes voor schone energie. Overal waar iets gebeurt, is een clubje burgers actief. Er komt een bestuur en dat bedenkt weer nieuwe dingen en zo komt fossielvrij Friesland dichterbij. Als we elkaar kunnen helpen met kennis of inschakeling van één van de aangesloten bedrijven, de freonen, dan doen we dat.”

Friese energiecoöperaties zijn samen eigenaar van het energiebedrijf Energie van Ons. De Boer: “Elf jaar geleden waren er twee coöperaties, nu zijn er 57 en bijna vijftig Groningse en Drentse coöperaties hebben zich aangesloten. Veelal zijn ze in handen van een dorpsgemeenschap en die profiteert direct van de winst. Als een coöperatie honderd klanten heeft, gaat er per klant elk jaar 75 euro naar het dorp. Dat kan daar een deelauto van aanschaffen of zonnepanelen installeren.”

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Windmolens en zonneparken liggen ook in Friesland gevoelig. “Niet iedereen is enthousiast. Dat is onvermijdelijk. Gemeenten geven alleen toestemming als er voldoende draagvlak is”, zegt De Boer. “En dat is er als een idee van mensen zelf komt en ze profiteren van de opbrengst. De energietransitie lukt alleen als burgers de kans krijgen er zelf iets van te vinden.”

‘Tegenwerking? Nee, die zie ik niet’

“Ach, ik ben al blij als van de twintig initiatieven er elf prima gaan. Tegenwerking? Nee, die zie ik niet. Sommige dingen zijn niet zo handig. Zo hebben de achttien Friese gemeenten allemaal een eigen energiebeleid en een eigen organisatie. In samenwerking met de freonen kan het efficiënter en ik denk dat het beter gaat als de Regionale Energie Strategieën zijn ontwikkeld.”

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Lokale overheden in dertig regio’s maakten in juli voor het eerst een strategie om meer groene stroom op te wekken. “Per provincie moet je de kennis over energie veel meer centraliseren. Energiebeleid vraagt om samenwerking”, zegt De Boer.

Voor hem is het glas altijd halfvol. “Het initiatief van de Freonen is een sneeuwbal die blijft rollen. Als iemand zich meldt en zegt ‘ik heb iets moois gedaan’, dan kijken we er kritisch naar . Is het inderdaad zo, dan brengen we het naar buiten via onze websites en sociale media. De freonen verbinden en vertellen het goede nieuws. Daar worden mensen blij van.”

De kleur van het landschap en het dier dat erin loopt

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Jan van der Wal (links) en Ronald van Giessen (rechts) voor de boerderij van veehouder Aise Bouma in Easterlittens. De molen is van de boer, de zonnepanelen zijn van energiecoöperatie Grieneko, bestuurd door Van der Wal en Van Giessen.

Van de 402 huishoudens in de dorpen Baard, Britswerd, Húns, Easterlittens, Leons en Wiuwert zijn er 198 lid van de coöperatie. Grien is Fries voor groen en eko verwijst naar ecologisch, maar ko is ook Fries voor koe. Zo komt het duurzame terug in de naam van de coöperatie, de kleur van het landschap en het dier dat erin loopt.

De coöperatie bestaat sinds 2015 en adviseert over verduurzaming van woningen. Ze is bezig met de aanschaf van een deelauto voor de buurt. Grieneko wekt zelf stroom op door zonnepanelen op de daken van drie boerenschuren. De energie van die panelen gaat naar Energie van Ons. Veehouder Bouma levert de stroom die zijn molen opwekt ook aan Energie van Ons. “Zodat de energietransitie niet alleen voor onze kinderen van meerwaarde is, maar ook voor onze regio.”

De verhalen achter alle Duurzame 100-initiatieven, filmpjes, info, een podcast en een klimaatzelftest vindt u hier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden