De camper van de familie Zuijderwijk-Vergouwe bij Bardenas Reales in Noord-Spanje.

InterviewBuitenleven

Familie Zuijderwijk leeft als nomade in de natuur: ‘Het is voor ons ook één grote ontdekkingstocht’

De camper van de familie Zuijderwijk-Vergouwe bij Bardenas Reales in Noord-Spanje.Beeld Maaike Vergouwe

Maaike Vergouwe en Daan Zuijderwijk wonen en werken met hun drie jonge kinderen als moderne nomaden in een verbouwd vrachtwagentje. Op de tentoonstelling Nomadland tijdens het BredaPhoto Festival delen ze hun verhalen. ‘Hoe dichter je bij de natuur leeft, hoe terughoudender je wordt.’

Rob Buiter

Een kleine maand leeft de familie Zuijderwijk-Vergouwe hier nu alweer, aan de rand van Breda. Naast een vervallen fabrieksgebouw staat hun tot camper verbouwde vrachtwagentje. In één van de twee grote tipitenten daarnaast, is wat extra leefruimte gemaakt. In de andere hangen afdrukken van foto’s uit hun dagelijkse nomadische leven, naast ook zogenoemd ‘autonoom werk’. Dat zijn foto’s die Daan Zuijderwijk (48) op verschillende plaatsen in Europa heeft gemaakt van projecten met kunstlicht in de natuur.

Eigenlijk is het gezin zélf inmiddels ook een soort tentoonstellingswerk geworden. Sinds 2017 wonen ze nu met drie kinderen en een hond in hun camper. Steeds staan ze een week of wat op een mooie plek, ergens in Europa, voor ze weer doortrekken. De kinderen krijgen ondertussen les – met ontheffing van de leerplichtambtenaar – van de ouders.

“Vaak doen we dat ’s morgens gewoon met een schriftje”, verduidelijkt Maaike Vergouwe (44). “Rekenen en taal, dat soort werk. En als we in de buurt van de bewoonde wereld staan, gaan we graag naar musea en in Nederland ook naar bibliotheken. Maar een ander deel van het ‘onderwijs’ doen we ook gewoon buiten, in de natuur. Dan zoeken we bijvoorbeeld uit welke planten eetbaar zijn.”

Tijdelijke moestuin

Achter hun camper laten de drie kinderen zien hoe dat veldonderwijs eruit kan zien. In een tijdelijke moestuin weten Fenna (10), Alba (8) en Isolde (6) alle kruiden en groenten moeiteloos bij naam te noemen. “Als we onderweg zijn, hebben we een rek met allemaal kleine potjes, waar al heel veel piepkleine plantjes in staan, zodat we al een beginnetje hebben als we ergens komen”, legt Fenna uit.

In de camper zijn twee grote bedden gebouwd: één in het ‘vooronder’ voor de ouders en onder het uitklapdak een groot bed voor de drie meiden. In een kleine ‘natte cel’ zit een composttoiletje en een douche die het warme water uit een grote pan hevelt. Een tweede pan staat alvast op te warmen op een klein houtkacheltje. “Koken doen we op inductie”, legt Daan uit.

null Beeld

De benodigde stroom komt uit twee moderne lithiumaccu’s, die vol worden gehouden door vier zonnepaneeltjes op het uitklapdakje. En als de zon te lang niet heeft geschenen? “Dan moeten we gewoon een beetje bezuinigen op het stroomgebruik voor onze laptops of andere elektrische apparaten. Koken kunnen we dan altijd nog op houtvuur.”

Gemis aan luxe

Het klinkt al met al als één langgerekt kampeeravontuur; iets waarvan de gemiddelde Nederlander misschien best even kan genieten, maar na verloop van tijd toch weer blij is dat thuis de luxe wacht. Maar zowel Zuijderwijk als Vergouwe is even met stomheid geslagen, als gevraagd wordt of ze zich daar wat bij voor kunnen stellen. “Ik draai het liever om”, zegt Zuijderwijk uiteindelijk.

“Ik kan mij niet voorstellen dat iemand dag in dag uit naar een kantoor gaat en zich helemaal uit de naad werkt om thuis een torenhoge energierekening te kunnen betalen. Zeker, we hebben beperkte ruimte en beperkte bezittingen in onze mobiele woning. Maar daar krijgen we zo enorm veel tijd voor terug.”

Ook de kinderen weten inmiddels dat ze wel iets inleveren, zoals contact met vriendjes en vriendinnetjes in Nederland. “Maar we hebben wel héél veel vrienden op andere plekken”, zegt Fenna opgewekt. “Wij zijn ook de laatsten om te zeggen dat iedereen zou moeten leven zoals wij”, beaamt Vergouwe. “Maar bij de schoolklassen die we hier in Breda op bezoek krijgen en ook bij veel jongeren en studenten zien we dat er wel degelijk een lampje gaat branden, zodra ze horen hoe wij leven: zo kan het dus ook.”

Het kan anders

“Ik hoorde van de week op de radio dat een gemiddelde Nederlander 143 liter schoon drinkwater per dag gebruikt, waarvan het grootste deel in het riool verdwijnt. Wij doen met z’n vijven een paar weken met een tank van 400 liter. Door mensen te laten zien hoe wij leven, hopen we wel dat we hier en daar een zaadje planten; een idee van hoe het anders kan, met een veel kleinere ecologische voetafdruk.”

Zeker niet al het eten voor het gezin komt rechtstreeks uit de natuur en ook de auto moet gevoed worden met diesel. De benodigde inkomsten halen Vergouwe en Zuijderwijk uit de verkoop van foto’s. Op de tentoonstelling in Breda springen grote foto’s van rotspartijen het meest in het oog.

Daarop zijn perfect parallelle strepen getrokken. “Geen verf of krijt, maar laserlicht”, verduidelijkt de fotograaf. “Ik zet de camera op een statief met de sluiter soms wel acht minuten open. In die tijd trek ik met een laserpen op een tweede statief strepen over de rotsen. Het verbeeldt onze aanwezigheid in het landschap.”

Slaaf van de economie

De opbrengst van foto’s is wel minimaal, verduidelijkt Zuijderwijk. “Als je op onze manier leeft, ontdek je vooral hoe we in de westerse maatschappij een slaaf zijn geworden van de economie; hoe alles om geld is gaan draaien. Maar ondertussen hebben we geen enkele binding meer met onze omgeving.”

“De klimaatcrisis, de biodiversiteitscrisis en ook de Nederlandse stikstofcrisis zijn daar volgens mij de rechtstreekse gevolgen van. Als iedereen wat bewuster zou zijn van de omgeving, en vooral van je impact op de omgeving, dan zou het volgens mij nooit zo ver zijn gekomen. Hoe meer je van de natuur weet, hoe terughoudender je wordt in je dagelijks leven. Als je heel direct afhankelijk bent van de natuur, kan je je steeds minder goed voorstellen dat we omgaan met onze omgeving zoals we ermee omgaan.”

'30 minutes walk at Bardenas Reales', autonoom werk van Daan Zuijderwijk Beeld Daan Zuijderwijk
'30 minutes walk at Bardenas Reales', autonoom werk van Daan ZuijderwijkBeeld Daan Zuijderwijk

Tegenover hun bescheiden financiële inkomsten, zien de ‘moderne nomaden’ vooral een enorme hoop waardevolle ervaringen en vriendschappen. Zuijderwijk: “Twee jaar terug waren we aan het eind van de winter bijvoorbeeld een tijdje bij Zweedse rendierherders in Lapland. We hebben ze geholpen bij het verzamelen van de dieren om ze te verplaatsen naar de zomergronden.”

Problemen voor rendieren

“Ook daar zagen we de botsing met de crises van deze tijd. Door de verandering van het klimaat krijgen zij steeds vaker te maken met het smelten en weer opvriezen van de sneeuw, waardoor er een dikke laag ondoordringbaar ijs op de grond komt te liggen. De rendieren kunnen dan niet meer bij de planten onder de sneeuw. En ook de grootschalige bosbouw in Zweden vormt steeds vaker een probleem voor de rendierkuddes van de Sami in Lapland. Het hele landschap wordt op z’n kop gezet, waardoor er voor de rendieren nauwelijks grond overblijft.”

Het laatste dat Zuijderwijk en Vergouwe zeggen te willen, is mensen de les lezen. Zuijderwijk: “Het is voor ons ook één grote ontdekkingstocht. We ontdekken iedere dag weer nieuwe dingen, soms hoe lastig het is om je te redden in de natuur, vaak ook hoe makkelijk het is, zolang je niet hangt aan luxe of bezit.”

Voordat ze de camper bouwden, leefden ze met z’n vijven in een zeilboot. “Dat ging bijna mis toen we ergens tussen Denemarken en Zweden bijna ten onder gingen. Letterlijk.” Vergouwe: “De reddingshelikopter hing al boven ons, toen Daan eindelijk de pomp weer aan de praat kreeg, waarmee we het vollopende schip konden leegpompen. Toen besloten we definitief dat we het toch beter aan land konden proberen.”

Tot het eind van de maand oktober staat het gezin nog op hun rafelrandje van Breda, met de expositie Nomadland voor BredaPhoto. Waar de reis dan naartoe gaat? “Geen idee”, klinkt het bijna tegelijk uit vijf kelen. De kinderen hebben in ieder geval een lichte voorkeur voor de sneeuw, al lijkt Ierland ze ook wel geweldig. “We zien wel”, zegt Vergouwe, terwijl ze een beker thee uit een mengsel van verschillende Europese bloemen inschenkt.

Lees ook:

‘Varen is vrijheid, omdat het zo langzaam gaat’ (uit 2014)

Daan Zuijderwijk (40) en Maaike Vergouwe (36) leven met dochters Fenna (2) en Alba (1 maand) op hun tjalk ‘Saudade’ uit 1897 en liggen in de Vecht bij Breukelen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden