Kroeskoppelikaan Beeld Staffan Widstrand
KroeskoppelikaanBeeld Staffan Widstrand

Jelles WeekdierKroeskoppelikaan

Een wilde pelikaan in Nederland? Het zou de kroeskop kunnen zijn

Jelle Reumer

Wilde Nederlandse pelikanen, ziet u het voor u? U denkt bij pelikanen wellicht aan de groep vogels in Diergaarde Blijdorp. Zelf moet ik bekennen dat mijn waarneming van pelikanen binnen onze landsgrenzen helaas daartoe beperkt is gebleven (en elders zag ik ook nog nooit een wild exemplaar). Maar de kans is groot dat daar verandering in gaat komen.

Het rapport Kansen kroeskoppelikaan in Nederland en Vlaanderen dat onlangs werd aangeboden aan de Nederlandse en Vlaamse vogelbescherming, meldt niet alleen dat de vogel tot de vijftiende eeuw gewoon in de Lage Landen voorkwam, maar ook dat hij weer terug zou kunnen komen. De enorme viseters hadden destijds hun leefgebied bij estuaria en riviermondingen en in het kustnabije laagveengebied.

De otter, de bever en de wisent zijn ook geherintroduceerd

Van die habitat bleef sindsdien weinig meer over, met dank aan de vele ontveningen en droogmakerijen en latere ontwikkelingen als de Deltawerken en de aanleg van de Maasvlakte. Milieuverontreiniging zal ook niet hebben geholpen. Maar, zo wordt geconstateerd, met de aanwezigheid van de randmeren keren de kansen en daarnaast zijn de meren in Friesland en Overijssel, het gebied rond Biesbosch en Haringvliet en de Schelde geschikt. Kroeskoppelikanen vertoeven graag op eilanden waar geen roofdieren zitten en die niet zijn begroeid met veel geboomte. Ze willen om zich heen kunnen kijken; wie weet leven ze binnenkort wel op de Marker Wadden.

De kans is klein dat de pelikanen hier op eigen kracht terecht komen, want de dichtstbijzijnde populaties zitten in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Ze moeten dus worden geherintroduceerd, maar dat is met de otter, de bever en de wisent ook met succes gedaan. Stel dus dat deze pelikanen hier inderdaad op enig moment weer voorkomen, dan hebben we meteen de grootste inheemse vogelsoort te pakken. De spanwijdte van de vleugels kan maar liefst drieënhalve meter bedragen; de dieren wegen gemiddeld bijna elf kilo.

Kroeskoppelikaan Beeld ANP/Buiten-Beeld
KroeskoppelikaanBeeld ANP/Buiten-Beeld

Pelikanen zijn grote visetende vogels uit de orde der Pelecaniformes, waartoe ook reigers, lepelaars, ibissen, de hamerkop en de schoenbekooievaar behoren. Allemaal nogal grote vogels dus, die ook allemaal grote en dikwijls bizarre snavels hebben. De snavel van pelikanen spant wat dat betreft de kroon; het zijn een soort visnetten waarmee kleine visjes uit het water worden geschept. Daarmee zitten ze straks de beroeps- en hobbyvissers niet in de weg, want die willen grotere vissen, dus van die kant zullen de pelikanen weinig te duchten hebben. Wel van obstakels die het vliegen kunnen hinderen, zoals windturbines en hoogspanningsdraden.

Die term kroeskop is trouwens wel een beetje overdreven. Bij kroeshaar denk je onwillekeurig aan veel kleine krulletjes, maar de veren op de koppen van de pelikanen zien er meer uit als uw en mijn kapsel wanneer we net uit bed zijn gestapt. Zoiets als Rod Stewart of Boris Johnson. Warrig. De wetenschappelijke naam van de vogels is Pelecanus crispus, van het Latijnse woord crispus, gekruld. Krulpelikaan zou korter en bondiger zijn. De Engelsen noemen hem ‘Dalmatian pelican’, wat mij ten onrechte aan zwartbont gevlekte honden doet denken. De naamgeving van soorten blijft zo een onderwerp van eeuwige vreugde, maar dat terzijde.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden