roofdier

De huiskat is onze aaibare jager, moet die niet aan banden?

‘Kat die een vogel verslindt’ (1939), schilderij van Pablo Picasso. Beeld
‘Kat die een vogel verslindt’ (1939), schilderij van Pablo Picasso.

Moeten katten aan een halsband? En moeten we ons lieve huisdier ’s nachts binnenhouden? Deze vragen staan vandaag centraal op het congres over de huiskat die veel schade aanricht aan de natuur.

Annelies Roon

Weinig kattenbezitters zullen in hun Tijgertje, Minoes of Fluffie een schadelijke uitheemse soort herkennen. Dat gold eerst ook voor Wilfred Reinhold, milieujurist en initiatiefnemer van de Week van de Invasieve Exoot. Deze themaweek begint vrijdag met een online symposium over de natuurschade die de huiskat veroorzaakt. En wat daaraan te doen.

“De huiskat is het meest voorkomende roofdier in Nederland”, stelt Reinhold. “Van nature komt de soort nergens voor. Een huiskat is in feite een gedomesticeerde afstammeling van de wilde kat.” Dat de poes voldoet aan het signalement van een invasieve exoot heeft volgens de milieujurist vooral te maken met haar jachtinstinct en het feit dat katten meestal loslopen.

Hoeveel katten er precies in Nederland zijn, weet niemand, maar de meeste schattingen liggen tussen de 3,6 miljoen en 4,7 miljoen. Hiervan hebben er ruim drie miljoen een baasje; de rest valt onder de noemer zwerfkat. Beide veroorzaken problemen, volgens Reinhold: “Omdat een kat hier geen natuurlijke vijanden heeft, verstoort hij de ecosystemen waarin hij vrij rondloopt. En niet zo’n beetje ook.”

Miljoenen vogels slachtoffer

Vogelbescherming Nederland refereert in haar recente ‘Standpunt huisdieren en wilde vogels’ aan berekeningen van Wageningen University & Research waaruit zou blijken dat loslopende katten in ons land ongeveer 18 miljoen vogels per jaar doden. En dan hebben we het nog niet over de 370 andere soorten die volgens een publicatie uit 2019 van juristen Arie Trouwborst en Han Somsen aan katten ten prooi vallen.

Deze juristen stellen dat het op grond van de Wet Natuurbescherming verboden is om dieren uit te zetten in de natuur en dat katteneigenaars verplicht zouden moeten worden om hun aaibare jagers binnen te houden.

null Beeld Foto Thinkstock
Beeld Foto Thinkstock

Bang voor reacties

Voor Reinhold, lid van de Vereniging voor Milieuprofessionals (VVM), was de publicatie een eyeopener en aanleiding voor de organisatie van het online symposium ‘De huiskat als invasieve exoot’. Het verbaast hem dat Vogelbescherming Nederland het standpunt dat loslopende honden en katten niet thuishoren in onze (stads)natuur niet actiever uitdraagt.

“De vogelbescherming wil ook niet als spreker optreden tijdens het symposium”, zegt Reinhold wat beduusd. “Het zou me niet verbazen als ze bang zijn voor de reacties. Het advies om katten binnen te houden zal niet overal goed vallen.”

“Een groot deel van onze achterban heeft een kat. Dat maakt het wel moeilijk”, geeft persvoorlichter Ruud van Beusekom van Vogelbescherming Nederland toe. “Tegelijkertijd moet je reëel en duidelijk zijn, vinden wij. De wettelijke bescherming van alle in het wild levende vogels moet worden gerespecteerd en huisdiereigenaren moeten worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid.”

Dat de organisatie geen spreker levert voor het symposium, kan hij wel uitleggen. “Wij zullen de term ‘invasieve exoot’ niet snel in de mond nemen als het gaat om huiskatten. Bij wilde katten wel, daar zijn we niet blij mee.” Ook een algeheel losloopverbod voor katten ziet Van Beusekom als ‘een heilloze weg’. “Niemand zal zich eraan houden”, zegt hij droogjes. “En handhaving is een groot probleem. Wij zoeken het liever in de aanbevelingssfeer. Het helpt al wanneer je je katten ’s avonds en ‘s nachts binnenhoudt. Dat doe ik zelf ook.”

Op persoonlijke titel verzet Van Beusekom zich tegen de implicatie dat katten significant bijdragen aan de teruggang van vogelsoorten. “Bij mijn weten is dat bewijs nooit geleverd. Vogels gaan zelden achteruit door één oorzaak. Klimaatverandering speelt ook een belangrijke rol. En vogelziektes, de jacht, vermindering van goede broedgelegenheid, stressfactoren als verkeer en drukte, landbouwgif. Vogels hebben het sowieso moeilijk.”

Huiskat thuiskat

Toch zag ook Roel van Dijk het onderzoek van jurist Trouwborst als aanleiding tot actie. Hij richtte de stichting Huiskat Thuiskat op en deed een zogenoemd handhavingsverzoek aan de minister voor natuur en stikstof Christianne van der Wal. Tijdens het online symposium zal Van Dijk uitleggen hoe die juridische procedure in zijn werk gaat.

“Het is een schot voor open doel en laaghangend fruit”, verklaart hij vooraf. “Met het eerste bedoel ik dat de hele zaak al juridisch is uitgezocht door Trouwborst en Somsen. En het is laaghangend fruit omdat we snel heel veel kunnen bereiken met het winnen van deze procedure. Veel sneller dan wanneer je je bijvoorbeeld richt op het hervormen van de landbouw.”

Binnen een paar weken verwacht Van Dijk een beslissing. “Ik denk niet dat we gelijk gaan krijgen”, zegt hij. “Dan is onze volgende stap de gang naar de rechtbank, om ons te beroepen op de Wet Natuurbescherming. Juridisch is het gedogen van loslopende katten niet houdbaar.”

null Beeld ANP / Ramon van Flymen
Beeld ANP / Ramon van Flymen

Megaverpakking pingpongballetjes

Liesbeth Puts, ‘kattengedragsdeskundige en vogelliefhebber’ is géén spreker op het symposium en laat een ander geluid horen. Zij stelt dat er onder wetenschappers geen consensus is over de daadwerkelijke impact van de jagende kat. ‘Maar wat als de kat nu voor altijd binnen moet blijven?’, schrijft zij in een vooralsnog ongepubliceerde ingezonden brief.

“Het is allereerst de vraag of dat echt iets oplevert. Er zijn onderzoeken die aangeven dat na ‘verwijdering’ van de kat uit een gebied een vogelsoort alsnog bedreigd kan worden, doordat het aantal ratten enorm toeneemt.” Puts maakt zich zorgen over biodiversiteit en de vogelstand, schrijft ze, maar ook over het welzijn van de kat wanneer deze binnen moet blijven.

“Het lastige bij katten is dat ze behoorlijk uiteenlopen qua karakter en behoefte. Er zijn (ras)katten die heel gelukkig zijn in huis, maar ook heel veel katten die je met geen mogelijkheid binnen kunt houden. Ook al geef je ze een mooie krabpaal en een megaverpakking pingpongballetjes, de kans op gedragsproblemen door verveling en chronische stress is groot.”

Marieke van de Weijer van Kattenvoorlichting en kattenherplaatsing.nl brengt het stelliger: “Het welzijn van katten wordt geschaad als je ze binnenhoudt”, zegt zij. “Bovendien: vogels zijn hooguit een bijgerecht op het kattenmenu. Ze zijn gebouwd om laag bij de grond te jagen. Vooral ratten en muizen zijn daar het slachtoffer van.”

Liesbeth Puts oppert in haar brief chip- en castratieplicht voor katten die vrij buiten lopen en pleit voor een gerichte aanpak van het zwerfkattenprobleem. Beide kattenkenners noemen een kattenren in de achtertuin als katvriendelijker alternatief voor binnenhouden. Verder zou regelmatig vijf of tien minuten spelen met je kat al een enorm verschil maken, net als een felgekleurde halsband en kattenvoer met voldoende dierlijke eiwitten.

Harde knip

Jurist Arie Trouwborst volgt het door hem aangezwengelde publieke debat en de juridische ontwikkelingen daaromheen met belangstelling. “Het wordt interessant als de zaak straks voor de rechter zou komen”, zegt hij. “Dat kan grote gevolgen hebben. Want over het bestaan van de verplichting van eigenaren om te voorkomen dat hun huisdier schade aanricht, is niet veel discussie.”

Inmiddels ziet Trouwborst steeds meer plaatsen waar een permanent of tijdelijk verbod op loslopende katten van kracht wordt: “In Duitsland, in IJsland, in Australië”, somt hij op. “In Canberra worden nieuwe kattenbezitters verplicht de kat permanent binnen te houden. Zo faseren ze loslopende katten uit.”

Zo’n overgangsregeling zal er hier niet snel komen, verwacht Trouwborst. “De gang naar de rechter is ook nu weer het gevolg van het continu negeren van een probleem door de regering. Vergelijk het met de stikstofproblematiek. Een rechter spreekt zich alleen uit over wat er in de wet staat. Dan krijg je een harde knip, geen overgangssituatie.”

Maar stel dat Huiskat Thuiskat gelijk krijgt: is daadwerkelijke handhaving van een losloopverbod wel te organiseren? Trouwborst: “Dat riepen tegenstanders van het verbod op roken in publieke ruimtes ook. Nu is dat heel normaal. Op een gegeven moment neemt de sociale controle het over.”

Lees ook:

Met deze drie maatregelen kunt u als kattenbezitter tal van levens redden

Kattenbezitters kunnen de jachtlust van hun dier simpel temperen, zeggen onderzoekers. Dat scheelt gesneuvelde vogels. Maar is dat genoeg?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden