null Beeld
Beeld

ColumnIrene van Staveren

De gloeiende plaat begint al aardig te sissen van al die burgerinitiatieven

Irene van Staveren

Duurzame initiatieven van burgers worden nogal eens neerbuigend als druppels op een gloeiende plaat beschouwd. Wat zou je als goedbedoelend individu nou kunnen doen om de opwarming van de aarde onder de 1,5 graden te houden? Het verdrag van Parijs is toch voor overheden bedoeld? En de grootste vervuilers zijn toch bedrijven en geen burgers?

U kent het wel, zulke obligate meningen. In de categorie van de argumenten in de jaren tachtig tegen de afschaffing van bontjassen. “Als jij er geen koopt, dan doet een ander dat wel”, of erger nog: “Het beest is toch al dood.” Maar ik heb al jaren niemand in Nederland meer in een bontjas zien lopen en zou zo gauw geen winkel kunnen aanwijzen die ze nog verkoopt.

Duurzame burgerinitiatieven zijn allang geen druppel op een gloeiende plaat meer. Dat komt omdat ze inspireren, laagdrempelig zijn en door samenwerking soms een flinke schaalgrootte kunnen bereiken. Zo is er een strandjuttersproject op Scheveningen om afval te rapen en zo misschien wel op hele mooie vondsten te stuiten. Sindsdien raap ik af en toe een stuk plastic op als ik langs het strand hardloop, zonder dat ik me daarbij nog langer een deugtrut voel. Tegelwippen, ook zoiets dat weinig moeite kost, zorgt voor meer groen in de stad en als bijeffect meer sociaal contact met buren. We hebben al honderden energiecoöperaties in ons land en ook ruim honderd duurzame of natuur-inclusieve boerderijen, waarbij burgers aandeelhouders zijn of meewerken en zelf oogsten.

Fossiele energie is de bontjas van vandaag

Zet dat zoden aan de dijk zolang oliebedrijven nog steeds boren naar nieuwe olie, en elektriciteitscentrales lopen op kolen? Fossiele energie is de bontjas van vandaag. Het zal nog wat jaren duren, maar we komen ervan af. Niet omdat de overheid olie en gas in de ban gaat doen. En ook niet door de enorme prijsstijgingen van dit moment. Het zal vooral van de burger moeten komen, als consument, belegger, activist, en doener. Door die combinatie hoeven we niet op de markt te wachten, maar doen we het voor een deel zelf en geven we de markt tegelijk een zetje om meer te doen.

Ik denk dat we komende winter met z’n allen flink energie gaan bezuinigen door innovatief te zijn en meer samen te werken. Ik zag dat Blokker de warmwaterkruikzakken al in de aanbieding had liggen. Ik kan me voorstellen dat sommige buren om de dag bij elkaar thuis samen de dag doorbrengen, zodat in een van beide huizen de thermostaat laag kan blijven staan. Na casual Friday zou ik graag truienmaandag verwelkomen op het werk.

Natuurlijk moet het groter en sneller – Greta Thunberg heeft helemaal gelijk. Maar dat gaat niet zonder de bezieling van burgerinitiatieven. En kleine initiatieven kunnen snel groeien. Zo kun je nu shampoozeepstukjes kopen in gewone winkels, terwijl ik er drie jaar geleden een moest zoeken in de krochten van het internet. Mijn stroom komt van zonnepanelen van een lokale boer en ik draag dagelijks tweedehands kledingstukken omdat het aanbod zo groot en goed is geworden. De gloeiende plaat begint al aardig te sissen van al die burgerinitiatieven.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie en columnist voor Trouw.

Alle verhalen en achtergronden over de Duurzame 100 van 2022 zijn hier te vinden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden