‘De achteruitgang van de natuur treft vrouwen meer dan mannen’
Julie Kiveron deed voor ABN Amro onderzoek naar internationale sociale gevolgen van biodiversiteitsverlies. Die raakt arm meer dan rijk en vrouwen meer dan mannen.
“Ik wil laten zien dat de achteruitgang van de natuur mensen nù al raakt”, zegt Julie Kiveron. “Het gaat niet alleen over het verdwijnen van een aantal dieren- en plantensoorten, het verstoort veel meer. Als je begrijpt hoe een ecosysteem werkt, welke diensten dat levert, zie je dat aantasting daarvan ook leidt tot gezondheidsrisico’s en ongelijkheid: het raakt armen harder dan rijken, en vrouwen harder dan mannen.”
Kiveron (22) deed als werkstudent bij ABN Amro onderzoek naar de sociale gevolgen van biodiversiteitsverlies; haar analyse wordt binnenkort gepubliceerd op het Insights-platform van de bank. En de sociale gevolgen zijn groot en divers.
“De gemeenschappen die worden geraakt, vooral in ontwikkelingslanden, hebben last van de consumptie in andere landen. De inheemse volken van wie letterlijk de leefomgeving wordt aangetast, armere bevolkingsgroepen die minder toegang hebben tot voeding, vrouwen die geen toegang meer hebben tot hulpbronnen en meer tijd kwijt zijn aan het halen van water, brandhout en geneeskrachtige planten.”
In haar analyse beschrijft Kiveron hoe grootschalige houtkap de eland verdrijft uit de boreale bossen in Canada, waardoor inheemse volken minder vlees hebben om te eten en minder vachten om zich tegen kou te beschermen. ‘Een klein groepje mensen dat extreem veel rijker is dan de rest, kan relatief gemakkelijk zijn macht aanwenden om de eigen economische belangen in stand te houden, ook als daar natuurvernietiging voor nodig is’, schrijft ze.
Risico op infectieziekten
Ook analyseert ze hoe het wereldwijde verlies aan bestuivers, waaronder de bij, van invloed is op de oogsten van groenten, fruit en noten, waardoor de prijzen omhoog gaan en deze gezonde voedingsbronnen moeilijker bereikbaar zijn voor armen. En hoe veranderend landgebruik en overexploitatie van dieren het risico op zoönosen – infectieziekten afkomstig van dieren – vergroot.
Met extra belangstelling kijkt Kiveron naar de positie van vrouwen. In haar analyse geeft ze de katoenteelt in Oezbekistan als voorbeeld. “Die is er voor mede voor de kledingindustrie in andere landen. Maar omdat voor katoen heel veel water nodig is, kan er waterschaarste ontstaan. Vrouwen en meisjes hebben daar het meeste last van, want zij zijn verantwoordelijk dat er water is voor hun gezin, om te drinken, te koken en te wassen. Als ze langere afstanden moeten afleggen om water te halen, is er minder tijd voor onderwijs en persoonlijke ontwikkeling. En ze lopen meer gevaar onderweg.”
Ook zijn vrouwen wel actief in de landbouw, maar hebben ze geen controle over de middelen, zegt Kiveron. “Als het land wordt verkocht of op een andere manier gebruikt, verliezen zij toegang tot hun bron van inkomsten en voedsel. Zij hebben er niets over te zeggen, dus zij zijn kwetsbaarder, ze worden harder geraakt als het wegvalt.”
Vrouwen zijn afhankelijker van de natuur
Op de biodiversiteitstop van de Verenigde Naties, half december in Montreal, is afgesproken de ongelijkheid tussen groepen te verkleinen. Dat is gunstig voor vrouwen, maar ook voor de natuur, zegt Kiveron. “Minder ongelijkheid kan leiden tot minder milieuverontreiniging. Mogelijk komt dit doordat vrouwen afhankelijker zijn van de natuur, en daarom wellicht meer verbondenheid voelen.”
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit is kortweg de verscheidenheid aan leven, schrijft de Wageningen Universiteit op haar website. ‘Biodiversiteit omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen, maar ook de enorme genetische variatie binnen die soorten en de variatie aan ecosystemen waarvan ze deel uitmaken, van weiland tot wetland, van rivier tot estuarium en van bos tot woonwijk.’
Eén miljoen soorten dreigen uit te sterven en de vernieling van ecosystemen heeft grote gevolgen voor de voedselvoorziening, het water en de lucht, zo waarschuwde het VN-platform voor biodiversiteit IPBES in 2019. Dat doemscenario is te voorkomen door de dalende trend om te keren – bending the curve – rapporteerden wetenschappers van het Weense Internationaal Instituut voor Toegepaste Systeemanalyse (Iiasa) een jaar later. Hun belangrijkste aanbevelingen: veel meer natuur beschermen en herstellen en het voedselsysteem omgooien.
Het Wereld Natuur Fonds becijferde in haar Living Planet Reports dat de omvang van populaties zoogdieren (in het wild), vogels, vissen, reptielen en amfibieën sinds 1970 wereldwijd met 69 procent is afgenomen. Die teruggang is groter in Afrika, Latijns-Amerika en Azië, domweg omdat de soortenrijkdom daar nog vrij groot is. In het rijkere Europa en Noord-Amerika en Europa is de biodiversiteit al veel eerder fors afgenomen.
De belangrijkste afspraak van de biodiversiteitstop afgelopen december in Montreal was dat alle landen 30 procent van hun land- en wateroppervlak moeten gaan beschermen. Critici vinden dat te weinig, het zou minstens de helft van de aardbol moeten zijn, in het Bending the curve-rapport staat dat bescherming van 40 procent nodig is. Nederland beschermt momenteel rond de 25 procent van zowel land als water, al is de kritiek dat Den Haag het bij de berekening niet zo nauw neemt met internationale definities.
Dat gaat evenzeer op voor inheemse volken. “Die zorgen beter voor de natuur omdat ze ervan afhankelijk zijn.” Des te schrijnender is dat juist inheemse volken vaak de dupe zijn van biodiversiteitsverlies, als hun rechten worden genegeerd en ze van hun land worden verjaagd of hun leefomgeving wordt verwoest.
Als voorbeeld noemt Kiveron de Iban op West-Kalimantan, die door een palmoliebedrijf zijn verdreven uit hun dorpen, terwijl hun bos is gekapt. “De bevolking was daarvan afhankelijk, voor hun voedsel, maar ook voor het rotan waarvan ze manden en meubels vlechten. Zij leven in balans met de natuur, ze weten dat je evenveel kunt nemen als wat je teruggeeft. Daar kunnen wij wat van leren.”
Voor de rijke westerse wereld betekent dat nogal een omslag, beseft Kiveron. Maar als studente met een bachelor economie op zak en een master milieu-economie voor de boeg weet ze ook dat de bomen allang niet meer de hemel ingroeien. Ze kent de nadelen van ongeremd consumptiegedrag.
“We hebben met onze manier van leven meer invloed op de huidige welvaart dan op die in de toekomst. Mijn generatie denkt serieus na over wel of geen kinderen, over klimaatverandering en biodiversiteitsverlies en dat drinkwater binnenkort wel eens minder vanzelfsprekend kan zijn. Zelf koop ik geen fast fashion, de meeste kleren koop ik tweedehands, en ik eet minder vlees. Tussen landen ontstaan nu al conflicten over hulpbronnen, dat kan ook hier gebeuren.”
Milieu-effecten in prijzen verwerken
Wereldwijd spelen meer dan 2500 conflicten over fossiele brandstoffen, water, voedsel en land, stelt het Intergouvernementele platform voor biodiversiteit en ecosysteemdiensten IPBES. In de laatste vijftig jaar is de wereldbevolking verdubbeld, de wereldeconomie verviervoudigd en de wereldhandel vertienvoudigd, schrijft Kiveron in haar analyse. De groeiende vraag naar energie en materialen zorgt voor schaarste.
De wereld moet gaan samenwerken om verder biodiversiteitsverlies tegen te gaan, zegt Kiveron. “Als milieu-effecten in prijzen zijn verwerkt en vlees dus duurder wordt, zullen we eerder overstappen op plantaardig voedsel dat een veel minder grote impact heeft op milieu en biodiversiteit. Dat is effectief.”
Ook de biodiversiteitstop in Montreal heeft geholpen, vertelt ze. “Met de afspraak dat we in 2030 wereldwijd minimaal 30 procent van het land- en zeeoppervlak beschermen, de zogeheten 30 by 30 strategie. Daarop moeten we elkaar controleren en stimuleren, andere landen aan de afspraken houden, helpen in de financiering van de omslag, ecologen in de top van bedrijven. En perspectief bieden.”
Bewustwording is daarbij cruciaal, zegt Kiveron. “Meer bewustzijn helpt in de omslag. Ook in Nederland zijn we afhankelijk van de natuur, maar de relatie tussen mens en natuur is hier verstoord, we zijn de connectie kwijt. Uit onderzoek van de Nationale Denktank blijkt dat er veel onwetendheid is over het begrip biodiversiteit en de staat ervan. We moeten weer in harmonie met de natuur gaan leven. Daarin kunnen inheemse volken ons helpen, want die doen dat al.”
Hoe biodivers is de bank zelf?
De Nederlandse samenleving veroorzaakte in 2020 bijna 40 miljard euro schade aan de biodiversiteit, omgerekend 2300 euro per persoon, zo blijkt uit onderzoek van ABN Amro samen met het Impact Institute, waaraan Julie Kiveron meewerkte als stagiaire bij de bank. Ze schreef het rapport dat in december is gepubliceerd samen met sectoreconoom Sonny Duijn, die eerder ook de milieuschade van de Nederlandse productie en consumptie onderzocht. Die bedraagt nu 55 miljard euro per jaar en loopt nog op. Een belangrijk deel van de schade, zowel aan biodiversiteit als aan milieu, wordt buiten Nederland aangericht.
ABN Amro heeft zelf ook een belangrijke verantwoordelijkheid voor het beschermen van biodiversiteit, schreven Duijn en Kiveron in hun rapport. ‘Naast het terugbrengen van directe schade, kan de bank klanten helpen schade aan biodiversiteit te verminderen door bijvoorbeeld voorwaarden te stellen aan kredieten en strategische klantgesprekken te voeren.’
De bank bracht vorig jaar de schade aan biodiversiteit via uitgezette leningen in kaart, en zette ook per bedrijfstak de financiële risico’s op een rijtje die het gevolg zijn van biodiversiteitsverlies. Dit kunnen fysieke risico’s zijn, bijvoorbeeld via overstromingen, maar ook ‘transitierisico’s’: wie een hoge bijdrage heeft aan het verlies aan biodiversiteit, loopt meer risico’s door aangepaste wetgeving, wat de kredietwaardigheid kan aantasten.
Daarnaast heeft de bank onlangs een klimaatstrategie gepubliceerd, met doelstellingen voor 2030 voor vijf sectoren: olie & gas, energieopwekking, scheepvaart, commercieel vastgoed en hypotheken.
Lees ook:
Nederland veroorzaakte 40 miljard euro schade aan biodiversiteit
De Nederlandse economie heeft de biodiversiteit zo’n 40 miljard euro aan schade berokkend. Het gros van dat letsel is aangericht door leveranciers en klanten van bedrijven, zo stellen ABN Amro en het Impact Institute in een studie.
Landen worden het eens in Montreal: een ‘Parijs-moment’ voor biodiversiteit
Op de biodiversiteitstop van de Verenigde Naties in Montreal zijn de deelnemende landen tot een akkoord gekomen over natuurbehoud. In 2030 moet 30 procent van land- en zeeoppervlak worden beschermd.
Tien frisse ideeën om de biodiversiteit in Nederland te herstellen
Hoe kunnen we het tij keren in de biodiversiteitscrisis? Twintig jongeren bogen zich in de Nationale DenkTank over deze vraag. Ze komen met tien oplossingen.
Kiloknallers en vliegtickets: de milieuschade in Nederland kost 55 miljard per jaar
De milieuschade in Nederland bedraagt 55 miljard euro per jaar. Deze schade stijgt bij onveranderd koopgedrag, vooral door import uit landen die minder milieuvriendelijk produceren.