De Veluwse boswachter Bart Smit.

ReportageStaatsbosbeheer

Boswachters delen meer boetes uit, tot onvrede van hondenbaasjes. ‘Ik stak mijn middelvinger naar hem op’

De Veluwse boswachter Bart Smit.Beeld Koen Verheijden

Tweeënhalf keer zoveel parkeerbonnen, veel meer boetes voor loslopende honden, en ruzie met natuurbezoekers die hun ID-kaart niet willen tonen. Boswachters hebben twee pittige jaren achter de rug.

Maarten Van Gestel

Pepperspray. Een wapenstok. Handboeien. Niet meteen de uitrusting die je verwacht bij een boswachter. Maar naast gastheer van het bos – de vriendelijke persoon die kinderen het verschil tussen een schimmelzwam en een elfenbankje uitlegt – zijn veel boswachters ook boa’s. Handhavers. Die pepperspray en knuppel dragen ze om mensen te tonen dat in de gebieden van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten regels gelden, om flora en fauna te beschermen. En hoewel de Veluwse boswachter Bart Smit (38) benadrukt dat hij “echt niet met een bonnenboekje achter een boom staat om mensen zonder aangelijnde hond een bon te geven”, schrijven hij en zijn collega’s wel degelijk boetes uit.

Daarvan neemt het aantal fors toe, blijkt uit cijfers van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Waar de ongeveer 65 groene boa’s van Natuurmonumenten in recente jaren normaal rond de 1300 boetes per jaar uitschreven, lag dit vorig jaar tegen de 2100, en dit jaar (tot nu toe) rond de 1650. Ook de boa’s van Staatsbosbeheer gaven veel meer boetes dan normaal. Voor de specifieke overtreding van niet op het pad lopen in kwetsbare gebieden, bijvoorbeeld. Dat aantal, gewoonlijk zo’n 400 per jaar, piekte in coronajaar 2020 naar 1000 stuks.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

‘De natuur is er niet alleen voor mensen’

Deze toename heeft een reden. “Vooral rond de strenge lockdowns in 2020 wilde iedereen naar buiten”, zegt Marcel van Dun, woordvoerder van Staatsbosbeheer. “Dat trok ook nieuwe bezoekers die normaal gesproken minder in het buitengebied komen. Zij beseften niet altijd dat de natuur er niet alleen voor mensen is, maar vooral ook voor dieren. En dat er daarom regels gelden.”

De uitrusting van een boswachter. Beeld Koen Verheijden
De uitrusting van een boswachter.Beeld Koen Verheijden

Boswachters moeten vooral meer handhaven rond de grote steden. Mensen uit Utrecht overspoelden de Utrechtse heuvelrug, mensen uit Rotterdam de bossen bij Breda, Hagenezen trokken massaal de duinen in. “We proberen deze groepen nu iets verder te laten kijken – ga niet allemaal naar het Mastbos bij Breda, maar ook eens naar het Ulvenhoutsebos, een stukje verderop. Maar op sommige plekken blijft het druk.”

Hondenbaasje Ad Knopert (79) heeft slechte herinneringen aan de verjaardag van zijn vriendin anderhalf jaar geleden. Het was mei, en vanwege de strenge lockdownregels spraken ze met haar familieleden af in een bos in Drenthe. “Ik had Charlie meegenomen, mijn kleine Pim Fortuyn-hondje.” Die middag vierden ze de verjaardag op een picknickkleed aan een meertje. Het was druk op het strandje, maar uit de menigte doemde plotseling een boswachter op, zegt Knopert, zijn blik gefocust op Charlie.

“Ik dacht dat hij iets ging zeggen over afstand houden.” In plaats daarvan vertelde de boa-boswachter dat honden niet welkom zijn in het gebied. “Er was een bord, zei hij, dat had ik niet gezien.” Toch kreeg Knopert, die zelf veertig jaar politieagent was, een boete van 95 euro. “Dat voelde onrechtvaardig. Ik kreeg niet eens een waarschuwing.”

1100 hondenbaasjes kregen een waarschuwing

Honden zijn inderdaad weleens een reden om het bonnenboekje te pakken, bevestigt ook boswachter Smit, zittend in zijn donkerbruine pickuptruck. Hij ziet zichzelf meer als gastheer dan als handhaver en geeft in eerste instantie liever een waarschuwing. “Maar in kwetsbare periodes zoals het broedseizoen, treden we soms harder op.” Loslopende honden kunnen reekalveren doodbijten. “Het is dus belangrijk dat de regels duidelijk zijn.” In normale jaren schrijft hij zo’n vijfenzeventig boetes uit per jaar. In de afgelopen twee jaar, met de toegenomen drukte in de natuur, “waren dat er eerder honderdvijftig per jaar.”

Welke specifieke overtredingen kwamen dan zoveel vaker voor dan normaal? Vooral het buiten de paden gaan en de overtredingen met honden, blijkt uit het waarschuwings- en boeteoverzicht van Staatsbosbeheer. Meer dan 1100 hondenbaasjes kregen in 2020 een officiële waarschuwing door een boa van Staatsbosbeheer, dik anderhalf keer meer dan in de jaren ervoor.

Ook het aantal door hen uitgedeelde parkeerboetes was in 2020 ruim anderhalf keer zo hoog als in de jaren ervoor. Voor andere verkeersovertredingen – het rijden op voetpaden bijvoorbeeld – zijn zelfs meer dan drie keer zoveel boetes dan normaal uitgedeeld.

Even alle coronaregels vergeten

Ook stuitte boswachter Smit de afgelopen twee jaar vaak op groepen jongeren die niet naar het café konden en daarom in de bossen afspraken. In de cijfers is dit terug te zien: in 2020 zijn duizend officiële waarschuwingen uitgedeeld, twee keer zoveel als het jaar daarvoor. “Laatst heb in een groep van veertien mensen met scooters en kratten bier met een waarschuwing weggestuurd. Ik probeer met ze mee te veren, want zij zitten ook in een moeilijke situatie. Maar even later troffen mijn collega’s ze gewoon op een andere plek. Toen hebben we ze wel een proces verbaal gegeven.”

Hoewel de lockdowns stopten, bleef de drukte en onrust in de natuur in 2021 aanhouden, zegt woordvoerder Marjolein Koek van Natuurmonumenten. “Meer mensen hebben de natuur ontdekt, met een blijvend effect. Het is mooi om die waardering te zien in onze ledenaantallen. Maar de keerzijde is dat onze boswachters onder druk komen te staan.”

“De rek is eruit”, ziet boswachter Smit de laatste maanden ook op zijn patrouilles. Wanneer hij iemand met een niet-aangelijnde hond aanspreekt, krijgt hij steeds vaker de boze reactie ‘dat je ook helemaal niets mag in dit kloteland.’ Smit denkt dat sommige mensen de natuur intrekken om even aan alle coronaregels te ontsnappen. “Als een boswachter dan zegt: je mag hier niet lopen, schieten ze in hun emotie. Terwijl ik mijn werk gewoon doe.”

‘Ik keek hem recht aan en zei dat hij een sukkel was’

Hondenbaas Wadden Kootstra (66) uit Elp schaamt zich er niet voor dat hij onlangs zelf een boswachter “de huid vol heeft gescholden.” Kootstra heeft zes honden, waarvan er één getraumatiseerd is. Vorig jaar liet zijn vriendin haar uit in Staatsbosbeheergebied, maar omdat de hond sterk is en het in het bevroren modderige pad glad zou zijn geweest, durfde ze hem niet aan te lijnen. Een groene boa gaf haar een boete van 95 euro. Toen Kootstra hem een dag later zag langsrijden, volgens hem gevaarlijk dicht langs zijn honden, uitte hij zijn onvrede. “Ik stak mijn middelvinger naar hem op. Toen hij uitstapte, keek ik hem recht in zijn ogen aan en zei ik dat hij een sukkel was. Daarop wist hij niets te zeggen.”

null Beeld Koen Verheijden
Beeld Koen Verheijden

Dat groene boa’s meer met moeilijke bezoekers te maken kregen, blijkt ook uit de cijfers. Waar Staatsbosbeheerboa’s in eerdere jaren nooit meer dan negentig officieel waarschuwingen hoefden te geven voor overtreders die hun identiteitsbewijs niet wilden tonen, was dit in 2020 meer dan verdubbeld. “Iedereen is welkom in het bos”, zegt boswachter Smit. “Maar ga alsjeblieft niet je frustraties botvieren op de mensen die de natuur moeten beschermen.”

Boswachter Smit hoopt vooral dat hij de komende tijd niet te veel feestende jongeren in de bossen zal aantreffen, nu de coronamaatregelen weer zijn aangescherpt. Daarnaast houdt hij een extra oogje in het zeil op mensen die met een metaaldetector en een schep eropuit trekken. Ook die overtredingen zijn de laatste twee jaar toegenomen. Het aantal officiële waarschuwingen hiervoor is meer dan vervijfvoudigd: van de vier of vijf incidentele waarschuwingen in eerdere jaren naar twintig in 2020.

Mensen zoeken naar nieuwe hobby's

“Je ziet dat mensen op zoek gingen naar nieuwe hobby’s”, zegt Smit. “Rondom Arnhem is in de oorlog veel gevochten. Nu krijgen we veel meldingen van gevonden oorlogstuig.” Op de vraag waar bellers de oude granaten vandaan hebben, krijgt Smit meestal terug: gewoon gevonden. “Maar dat hebben ze natuurlijk zelf opgegraven. Levensgevaarlijk.”

Hondenbaasjes Knopert en Kootstra tekenden beiden bezwaar aan tegen hun boete. Oud-politieman Knopert vond op internet een promotievideo van het natuurgebied waar hij beboet werd, waarop een loslopende hond te zien was. “Ik probeerde rechter daarmee te overtuigen.” Maar omdat hij zijn zitting in Assen niet bijwoonde – “voor mij een heel eind rijden vanuit Zutphen” – moest hij alsnog betalen. De vriendin van Kootstra verscheen wel bij haar zitting. Haar boete werd kwijtgescholden.

Waarom zijn er ineens meer naaktlopers in het bos?

Opvallend: waar boa’s van Staatsbosbeheer in 2018 en 2019 slechts twee en vier boetes uitdeelden voor ‘Naaktrecreatie buiten aangewezen plaats’, was dit aantal in 2020 gestegen tot veertien. Is naakt door de bossen rennen ook een typische coronahobby waar boswachters door het hele land nu mee te maken kregen? Volgens woordvoerder Van Dun niet. “Dit ging om één specifieke groep.” Die groep behelst twaalf ‘naaktwandelaars’ in Flevoland, die overigens hun boetes niet hoefden te betalen nadat ze bezwaar hadden gemaakt bij het OM.

Serieuzere criminaliteit en handhavingstekorten

Naast boze hondenbaasjes krijgen groene boa’s krijgen ook met bedreigendere situaties te maken. Ze betrappen incidenteel criminelen die drugsafval lozen, of proberen samenkomsten te stoppen van mensen die agressief reageren. De meeste groene boa’s willen meer handhaving in de natuur, bleek vorig jaar al uit een enquête van De Monitor (KRO-NCRV).

Maar terwijl het de afgelopen jaren drukker werd in de natuur, nam het aantal groene boa’s juist af. Zo telde Natuurmonumenten in 2020 nog maar 63 boa’s, ten opzichte van de 95 in 2015. “Boa-opleidingen worden duurder. En de overheid zet ondertussen juist in op handhaving in de wijk”, zegt woordvoerder Koek. “Belangrijk, maar dat gaat ten koste van handhaving in het buitengebied.” De overheid heeft aangegeven jaarlijks 5.5 miljoen te gaan investeren om het groene boa-tekort tegen te gaan. “Een mooi begin”, zegt Koek, “maar niet niet genoeg om het aantal groene boa’s weer te laten groeien. Er is meer nodig.”

Lees ook:

Coronatoeristen ruïneerden de achtertuin van de Queen, maar nu is hij hufterproof

Het Schotse Mar Lodge Estate werd vorig jaar ontdekt door ‘coronatoeristen’ die niet naar het buitenland konden. In het gebied met koninklijke allure stapelden zich bergen afval zich op. Boswachters bereiden zich nu voor op een tweede drukke zomer.

Zorgen over coronadrukte in de natuur tijdens broedseizoen

Boswachters van de vier grote natuurbeheerders in Nederland maken zich zorgen over de coronadrukte in de natuur, nu het broedseizoen voor de deur staat. Op veel plaatsen hebben zij de afgelopen dagen borden geplaatst en spandoeken opgehangen met de tekst ‘welkom in de kraamkamer van Moeder Natuur’, in de hoop dat recreanten daaruit begrijpen dat ze zich een beetje rustig moeten houden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden