null Beeld Albert Heijn
Beeld Albert Heijn

Groene ClaimHergebruik

Beter te recyclen, maar het blijft fruitsalade in een plastic bak

Robin van Wechem

Fruitsalade in een bak van 40 procent gerecycled plastic: een technische prestatie voor een overbodig product.

Het voelt niet bepaald duurzaam: boodschappen doen bij Albert Heijn en meteen daarna een volle plasticzak dichtknopen. Vooral de stevige plastic bakken voor kant-en-klaarproducten vullen in no time de vuilnisbak. Dat kan een beetje anders, laat de grootgrutter zien.

Een half miljoen fruitsaladebakken bestaat dit jaar namelijk voor 40 procent uit gerecycled PET. De helft daarvan komt van huishoudelijk plastic afval, de andere helft van statiegeldflessen. Een prestatie, volgens experts.

Het sorteren en verwerken van PET uit huishoudelijk afval is lastig en duur, weet Niels van Marle, verpakkingsdeskundige bij het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken. “Statiegeldflessen zijn een heel schone stroom. De vloeistof is eruit geschonken en er blijft een homogeen materiaal van hoge kwaliteit over. Saladebakken uit de plasticbak zijn viezer en moeilijker schoon te krijgen. Er kunnen etensresten in zitten en de achtergebleven vloeistoffen zijn stroperiger en plakkeriger.”

Stresstest

Bovendien mag gerecycled materiaal in Europa alleen in een voedselverpakking worden verwerkt als het daarvoor ook als voedselverpakking is gebruikt, óf als het een stresstest heeft doorstaan. “Met een statiegeldsysteem kan worden aangetoond dat het vorige gebruik voor levensmiddelen was”, zegt Roland ten Klooster, hoogleraar verpakkingsontwerp en -management aan de Universiteit Twente. “Dat geldt niet voor PET uit de plasticbak.”

Een stresstest is nodig voor materialen die niet eerder als voedselverpakking hebben gediend, én voor statiegeldflessen die voor het inleveren anders zijn benut. “Soms hebben er schoonmaakmiddelen, terpentine, wasbenzine, ammoniak of bestrijdingsmiddelen in gezeten”, zegt Ten Klooster. “Daarom wordt getest of er tijdens het recyclingproces resten van die stoffen in de verpakking terechtkomen. Dat blijkt door de fysisch-chemische eigenschappen van PET vaak niet zo te zijn. Inmiddels mag in PET-flessen 5 procent PET uit huishoudelijk afval worden bijgemengd.”

De plastic fruitsaladebakken van Albert Heijn zijn opgebouwd uit drie lagen, vervolgt hij. “Het gerecyclede materiaal zit in de middenlaag, zodat het niet in contact komt met voedsel. Producent Umincorp heeft uitgebreid getest. De sorteermethode die zij gebruiken, garandeert een hoge materiaalzuiverheid. Dit product is trouwens nog niet officieel goedgekeurd door de Europese voedselwaakhond EFSA.”

Breekbaarder materiaal

Van Marle voegt daaraan toe dat het PET voor saladebakken – trays in jargon – iets anders is dan voor flessen. “PET-flessen worden geblazen, terwijl het plastic voor trays wordt verwarmd en in een mal wordt getrokken. Dat levert een net iets ander, breekbaarder, materiaal op. Tot voor kort waren PET-trays moeilijker te recyclen dan PET-flessen. Met nieuwe technologie gaat dat veel beter.”

Ernst Worrell, hoogleraar energie, materialen en technologische veranderingen aan de Universiteit Utrecht, vindt het een ‘goede prestatie’ dat plastic uit huishoudelijk afval nu deels als verpakking wordt hergebruikt. “Dat nu een andere PET-stroom dan statiegeldflessen kan worden benut, is nieuw. Overigens wordt wereldwijd tot wel 70 procent van de gerecyclede PET niet gebruikt voor nieuwe verpakkingen, maar voor de productie van textielvezels, zoals fleece.”

Pilotproject Albert Heijn

Het is hard nodig dat Albert Heijn deze pilot doet, vindt Worrell. “Verpakkingen zijn verantwoordelijk voor 40 procent van het plasticgebruik in Europa. Supermarkten kunnen bestaan bij de gratie van verpakkingen. Ze zouden hier allemaal meer aandacht aan moeten besteden. Maar, zoals we hebben gezien bij het vertragen van de invoering van statiegeld op kleine flesjes (en vervolgens het ontduiken van de regels in het geval van bewerkte sappen), gaat dat niet zonder slag of stoot.”

Kan Albert Heijn de saladebakken dan niet beter innemen met een statiegeldconstructie? Van Marle en Ten Klooster vinden van niet. De opslagcapaciteit is in veel winkels beperkt en de etensresten kunnen gaan lekken en stinken. Bovendien moeten consumenten die verpakkingen thuis dan ook apart houden, om ze – kleverig, schimmelig en wel – terug te brengen naar de winkel.

null Beeld Albert Heijn
Beeld Albert Heijn

Hoogleraar Worrell wijst er juist op dat statiegeld leidt tot een hogere teruggave van verpakkingen, evenals een hogere materiaalzuiverheid. Hij ziet nóg meer heil in statiegeld gecombineerd met herbruikbare verpakkingen. “Statiegeldverpakkingen worden nu vaak alleen gerecycled, terwijl juist hergebruik, zoals bij bruine bierflessen, in de meeste gevallen milieuvriendelijker is. Er zijn schattingen dat minstens 20 procent van de plastic verpakkingen kan worden vervangen door een systeem van hergebruik. Denk bijvoorbeeld aan hervulbare verpakkingen voor schoonmaakmiddel, navulverpakkingen voor make-up of stevige zakken voor online bestellingen.”

Mariska Joustra, woordvoerder van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal, zet de nadruk op verpakkingen in perspectief. “De milieu-impact van een supermarktproduct bestaat voor 10 procent uit de verpakking, voor 15 procent uit voedselverspilling en voor driekwart uit de inhoud. De grootste milieu-impact zit dus in het fruit van de salade. Lokaal geteeld fruit heeft doorgaans een lagere milieubelasting dan ananassen, mango’s en bananen van de andere kant van de wereld.”

Zelf gecreëerd probleem

Kortom, de milieuopbrengst van de fruitsaladebakken is gemengd. Enerzijds neemt Albert Heijn volgens Van Marle een risico door in een vroeg stadium te investeren in een nieuwe – en dus dure – technologie. Doordat het een grote speler is, ontstaat direct een substantiële vraag naar deze verpakkingen. Anderzijds gaat er nog steeds 60 procent nieuw plastic in die verpakkingen en is de samenstelling van de fruitsalade eigenlijk nog belangrijker.

Tenslotte kun je je afvragen of Albert Heijn niet een probleem probeert op te lossen dat het zelf heeft gecreëerd. Zonder al die kant-en-klaar-producten waren er sowieso veel minder verpakkingen nodig. Joustra: “Je kunt fruit het beste eten uit de verpakking die de natuur het heeft gegeven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden