Beekjes bij Driebergen liggen er prachtig bij

Met het herstel van de sprengen bij Driebergen blijft behalve natuur ook de cultuurhistorische waarde bestaan.

Van onze correspondent

Lekkere Watertje, Beukenstein en De Zwoer zijn uitgebaggerd. Langs de Koekepan, de Acaciavijver en De Fles is de oeverbeschoeiing vervangen en struiken en overhangende takken zijn verwijderd, zodat het water weer zoveel mogelijk zichtbaar is. De sprengen tussen Driebergen en Doorn liggen er weer prachtig bij.

Sprengen zijn kunstmatige beken, aangelegd tussen de 17de en de 19de eeuw. Als bron diende een gat in een heuvelwand, de sprengkop, waaruit het grondwater ging stromen. Sprengen op de Veluwe dreven watermolens aan voor papierfabriekjes of wasserijen. Op de Utrechtse Heuvelrug voerden ze naar de vijvers op de tientallen landgoederen die samen van de Stichtse Lustwarande vormen. De Driebergse sprengen en sprengkoppen danken daar hun opvallende namen aan. Maar soms kreeg het zuivere water ook hier een industriële toepassing. Zo herinneren De Fles en het Lekkere Watertje aan de bierbrouwer, die het zuivere water uit de Utrechtse Heuvelrug gebruikte voor zijn gerstenat.

De cultuurhistorische waarde is een van de redenen waarom de sprengen bij Driebergen onlangs zijn hersteld. Begin vorige eeuw kwam de klad in het onderhoud, toen water eenvoudiger en goedkoper kon worden opgepompt. Met het verval van de sprengen dreigde ook de ecologische waarde verloren te gaan.

„Schoon water zorgt voor een precair leven, plantjes en beestjes die elders niet voorkomen”, legt Arjan Koerhuis, beheerder Kromme Rijngebied van het waterschap Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden uit. Bij de sprengen komen de alpenwatersalamander, poelkikker, gevlekte witsnuitlibelle, witte waterranonkel en dubbelloof voor. Ook de ijsvogel laat zich hier geregeld zien.

Het waterschap was de trekker van de opknapbeurt die vorig jaar in gang is gezet, met steun van de gemeente Utrechtse Heuvelrug en de provincie Utrecht. Er is gebaggerd, her en der zijn stuwen geplaatst en het waterschap deed onderzoek naar de visstand en de voedselrijkdom van in en rond de sprengen. Dat gebeurde na een jarenlange campagne van Driebergenaar Ton van Zeijts. Deze oud-medewerker van de Dienst Landelijk Gebied overleed anderhalf jaar geleden, maar kreeg posthuum zijn zin: herstel van de sprengen. Vorige week opende zijn echtgenote een wandelroute langs de vijf Driebergse sprengen, die zijn naam draagt.

Waterschap en gemeente gaan nu samen het onderhoud doen. „Dit mag niet nog een keer verwateren”, zegt Koerhuis. Dat een particuliere lobby nodig was om het herstel in gang te zetten, komt doordat de sprengen geen concreet nut meer hebben. „Ze behoren niet tot de hoogwatergang, dus het waterschap hoeft ze niet te onderhouden”, verklaart Koerhuis. „Gelukkig was veel nog intact, want voor de ontwikkeling van de Utrechtse Heuvelrug zijn de beken van groot belang. Als we nog een jaar of dertig hadden gewacht, was alles overwoekerd.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden