null Beeld

ColumnVincent wil zon

Als we een beetje slim zijn met stroom, is het net nog lang niet vol

Vincent Dekker

Nederland kampt met overvolle elektriciteitsnetten. In de ene hoek van het land kan er geen zonnepaneel meer bij, in de andere hoek kunnen bedrijven niet worden aangesloten. En zelfs de bouw van huizen dreigt spaak te lopen omdat de stroomkabels niet op tijd de grond in kunnen. Maar met wat slimmigheid blijkt toch veel meer mogelijk.

Als het om stroom gaat, zijn wij Nederlanders een door en door verwend volk. Heb je meer stroom nodig, dan dan krijg je meer stroom. Heb je op een nieuwe plek een aansluiting nodig, dan leggen de energiemaatschappijen en netbeheerders keurig op tijd kabels in de grond. En storingen? Ach, in 99,99 procent van de tijd is die stroom er gewoon. Ja, dat is echt 99,99 procent. We zijn kampioen ‘ongestoord van stroom genieten’.

Wal en schip

Dat heeft ons lui gemaakt. Stroom is iets té vanzelfsprekends geworden. We kijken niet of we die stroom eigenlijk wel altijd nodig hebben, of je met wat denkwerk veel kosten kunt voorkomen. Er komt gewoon een nieuwe kabel en dan is alle stroom die we ooit maar zouden willen gebruiken, beschikbaar. Lekker simpel.

Maar nu we een energietransitie doormaken waarbij alle energie op den duur de vorm van stroom moet krijgen, keert de wal het schip. De vraag naar nieuwe kabels en dikkere kabels is te groot. We kunnen ze gewoon niet snel genoeg in de grond leggen. En dus krijgen bedrijven te horen dat hun nieuwe vestiging pas over twee jaar aangesloten kan worden, en moeten ook nieuwe huizen in de wachtrij worden gezet.

Batterijen en slimme software

“Toch is er echt nog wel ruimte op het net voor nieuwe dingen”, bezweert Brendan de Graaf van Lyv. Met zijn bedrijf richt hij zich op het oplossen van zulke knelpunten met behulp van batterijen en slimme software. Hij heeft een praktijkvoorbeeld om zijn gelijk te bewijzen.

“Bungalowpark Tusken de Marren in Akkrum had al 80 huisjes en ging uitbreiden. Ze hadden al een vergunning voor twintig nieuwe vakantiebungalows, maar kregen toen van het netwerkbedrijf te horen dat er onvoldoende capaciteit was en dat verzwaring van de aansluiting nog jaren op zich zou laten wachten. Daar was natuurlijk niet op gerekend. Goede raad leek duur. Met wat slimme aanpassingen blijken echter alle honderd bungalows van stroom te kunnen worden voorzien”, aldus De Graaf.

De heel dikke stroomkabel die bij mij in de straat een paar dunne koperdraadjes heeft vervangen. Dat was een dure oplossing. Beeld Vincent Dekker
De heel dikke stroomkabel die bij mij in de straat een paar dunne koperdraadjes heeft vervangen. Dat was een dure oplossing.Beeld Vincent Dekker

Onnodig veel

Huizen krijgen standaard een aansluiting die berekend is op wat er maximaal aan stroom wordt verbruikt. De simpele oplossing was tot nu toe in zo’n geval twintig keer zo’n standaardaansluiting, waarbij dan de toevoer van stroom naar het park ook uitgebreid moet worden met een kabel die al die stroom kan leveren. “Maar je gebruikt in huis bijna nooit die maximale hoeveelheid stroom. Dan moet je al je apparatuur tegelijk aan hebben staan: je wasdroger, het elektrisch fornuis, de elektrische verwarming, de boiler voor douchewater, noem maar op. Dat gebeurt zelden. En de kans dat 80 of 100 huisjes tegelijk maximaal stroom vragen is nog kleiner.”

De Graaf vergelijkt het met een snelweg: “Als je twee keer per jaar op een snelweg een file hebt, ga je toch ook niet honderden miljoenen uitgeven aan extra rijstroken? Dan probeer je die files te voorkomen, en als dat niet lukt, moeten automobilisten twee keer per jaar rekenen op een paar minuten extra reistijd. Dat is te doen. Zo ook kun je het stroomnet gaan managen om kostbare uitbreiding te vermijden.”

Boiler even uit

Bij het bungalowpark in Akkrum ontdekte De Graaf dat de piek in het stroomverbruik steevast van korte duur was. “Door batterijen te vullen als er weinig stroom wordt verbruikt, kun je die batterijstroom inzetten op het moment dat de vraag groot is. Dat lost in de meeste gevallen het probleem op. Mocht er toch nog meer stroom worden gevraagd dan de aanvoerkabel naar het park kan leveren, dan kunnen we nu dankzij een slim managementsysteem die stroomvraag deels even uitstellen. Elektrische boilers in de huisjes kunnen we op afstand aan en uit zetten. Dat doen we maar kort per boiler, en telkens schakelen we andere boilers even uit. Daar merken de bewoners van de huisjes niets van, maar het beperkt de stroomvraag flink.”

“Als het moet, kun je nog verder gaan, en bijvoorbeeld de elektrische verwarming kort uitschakelen. Maar je moet wel oppassen, want huurders accepteren geen ‘storingen’, dat zijn ze niet gewend. Je bent op vakantie en je rekent erop dat het huis comfortabel is. In de praktijk is dat ook zo. Het systeem werkt en het park functioneert voor 100 procent terwijl er toch geen extra kabel is aangelegd.”

Slimme laadpalen

Eigenlijk lijkt het ook wel op de ‘slimme laadpalen’ voor elektrische auto’s. Die laden de autobatterij als er veel stroom is en de stroom goedkoop is. Dat vindt niemand een probleem. Dus moeten we ook kunnen instemmen met ‘slimme boilers’, ‘slimme wasdrogers’ en andere apparaten in huis die alleen stroom gebruiken als er genoeg stroom is. En we moeten per straat of wijk een computer hebben die apparaten om beurten uitschakelt als dat nodig is.

In feite doet De Graaf in Akkrum wat op nationale schaal ook al is bedacht. Als er centrales uitvallen en er een stroomtekort dreigt, moeten ziekenhuizen en andere belangrijke gebouwen en bedrijven kunnen blijven draaien. Dus liggen er scenario’s klaar waarin bepaalde bedrijven bij stroomschaarste te horen krijgen dat zij even geen stroom kunnen gebruiken.

Samen verantwoordelijk

De Graaf pleit ervoor dat we met z’n allen eens goed gaan nadenken over ons elektriciteitsnet. Doorgaan op de oude voet en klakkeloos extra kabels neerleggen gaat de komende jaren immers niet lukken. “Maak iedereen die het stroomnet gebruikt - zoals bedrijven, burgers en coöperaties - samen met netbeheerders en overheden verantwoordelijk voor een slim gebruik van het net. Daardoor zullen ook de totale maatschappelijke kosten van de energietransitie veel lager uitkomen.”

Het doet me terugdenken aan mijn eigen probleem thuis met de zonnepanelen die hun stroom niet meer kwijt konden omdat veel buren inmiddels ook zonnepanelen op hun dak hebben. De oplossing werd een nieuwe, veel dikkere stroomkabel in de straat. Dat zal een kostbare klus zijn geweest. De Graaf plaatste bij mij kort daarvoor een thuisbatterij die een deel van de stroompiek opving. Maar die batterijen zijn voor een consument nog duur. En daar staat geen vergoeding tegenover, dus daar begint een particulier niet aan.

Als het netwerkbedrijf bij bewoners met veel zonnepanelen een batterij in huis zou laten plaatsen, op kosten van het bedrijf, zou dat wellicht goedkoper zijn en sneller kunnen dan het aanleggen van een nieuwe kabel in de straat. Een buurtbatterij zou ook nog een mogelijkheid zijn. Maar de wetgeving en de inzichten die daarvoor nodig zijn, ontbreken nog. Het wordt echt tijd dat we samen slimme oplossingen gaan bedenken.

In zijn weblog ‘Vincent wil zon’ belicht Vincent Dekker innovaties en ontwikkelingen op het gebied van groene energie, dichtbij en ver van huis. Lees meer afleveringen op trouw.nl/vincentwilzon. Vincent Dekker heeft ook een podcast, onder meer over batterijen - beluister die via deze link of zoek hem op via de bekende kanalen.

Lees ook:

Batterijen en een te grote omvormer blijken flink wat stroom te kosten

Een heel kalenderjaar heb ik thuisbatterijen kunnen gebruiken in combinatie met een erg grote omvormer. Het laatste was in principe niet slim, maar kon even niet anders. Het effect van beide maatregelen valt niet mee: ik heb veel meer stroom van het net moeten halen dan in vorige jaren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden