Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wordt de omstreden Jair Bolsonaro de nieuwe president van Brazilië? 'Hij moet het land wakker schudden'

Democratie

Wies Ubags

Een aanhanger van presidentskandidaat Jair Bolsonaro in Rio de Janeiro. © REUTERS

De omstreden rechtse presidentskandidaat Jair Bolsonaro maakt gerede kans om zondag, in de eerste ronde, tot president van Brazilië te worden verkozen. Grote aanhang heeft hij bij de ‘goede man en vrouw’ die een harde aanpak willen van corruptie en drugsgeweld.

De daklozen en drugsverslaafden op het busstation van João Pessoa, in Noordoost-Brazilië, hebben weinig geduld met reizigers die hen geen geld willen geven. Ze snauwen en dreigen en niemand weet of ze misschien een mes zullen trekken. “’s Avonds moet je er echt niet rondlopen. Dat is hartstikke gevaarlijk”, verzekert Geraldo dos Santos, een vriendelijke zestiger met een kritische blik door zijn keurig gepoetste brillenglazen.

Lees verder na de advertentie

Hij drijft al 24 jaar een lunchbar in een kiosk in het oude centrum van João Pessoa, dat in de zeventiende eeuw een paar decennia Nederlands grondgebied was. In het nerinkje van Dos Santos is al vier keer ingebroken.

João Pessoa – een kleine miljoen inwoners – staat samen met tien andere steden in het noordoosten van Brazilië in de top-50 van meest gevaarlijke steden ter wereld. Vooral in de arme wijken is het gevaarlijk. Net zoals in andere grote steden in Brazilië worden die gedomineerd door drugsbendes die naar believen allianties met politici aangaan, zegt gemeenteraadslid Carlos Henrique da Costa Santos. Er is volgens ‘Carlão’, zoals hij bekend staat, maar één oplossing: Jair Bolsonaro moet president worden om aan de ordeloosheid een eind te maken.

Snelle stijger

Zondag zijn er verkiezingen in Brazilië. In de peilingen ging de charismatische oud-president Lula van de linkse Arbeiderspartij maandenlang aan kop, maar omdat hij voor corruptie is veroordeeld en een celstraf uitzit, is hij uitgesloten van de verkiezingen. Jair Bolsonaro, die hem op afstand volgde, is sindsdien gestegen van zo’n 20 naar 38 procent. Lula’s vervanger, Fernando Haddad, staat tweede met 28 procent.

Bolsonaro roept veel weerstand op met zijn verheerlijking van de dictatuur (1964-1985), zijn plan om wapenbezit vrij te geven en zijn denigrerende uitspraken over vrouwen, homo’s en gekleurde mensen. Honderdduizenden mensen gingen vorig weekend de straat op om tegen hem te protesteren en bijna vier miljoen Brazilianen hebben zich aangesloten bij de Facebookgroep Vrouwen Verenigd tegen Bolsonaro.

Maar de omstreden presidentskandidaat lijkt er immuun voor. Een maand geleden werd hij neergestoken en sindsdien voert hij geen campagne meer. Toch is hij alleen maar harder gestegen in de peilingen. Indien hij erin slaagt meer stemmen te halen dan al zijn tegenstanders samen, kan hij met minder dan 50 procent van de stemmen in de eerste ronde president worden.

Wakker schudden

“Bolsonaro is niet Christus”, relativeert Geraldo dos Santos van de lunchbar. “Maar we hebben hem nodig om Brazilië wakker te schudden. Niet alleen in de politiek heerst veel corruptie. Ook het Braziliaanse volk moet worden opgevoed. We hameren wel op onze rechten, maar vergeten onze plichten.”

Gemeenteraadslid Carlão gaat er eens goed voor zitten in zijn door airconditioning verkoelde werkkamertje. In april stelde hij samen met enkele collega’s voor om Bolsonaro ereburger van João Pessoa te maken. De weerstand bij een meerderheid van de raad was zo groot dat het voorstel het niet haalde, maar Carlão laat zich niet uit het veld slaan. “We hebben hier twee grote optochten voor Bolsonaro gehad”, glundert hij en hij beaamt dat dat bijzonder is, want het noordoosten van Brazilië is van oudsher de machtsbasis van Lula’s Arbeiderspartij.

Niet alleen in de politiek heerst veel corruptie. Ook het Braziliaanse volk moet worden opgevoed.

“Bolsonaro”, zo doceert Carlão, “vertegenwoordigt een breuk met archaïsch links dat Brazilië in de afgrond doet glijden. Dat moet gebeuren met een zichtbaarder veiligheidsbeleid. We moeten opkomen voor de goede man en vrouw en niet voor de crimineel.”

Het is volgens het gemeenteraadslid te gek voor woorden dat onlangs nog criminelen uit de zwaarst beveiligde gevangenis in João Pessoa konden ontsnappen. “Dat is het resultaat van meer dan twintig jaar centrum-links beleid.” Carlão rekent tot die periode ook Lula’s voorganger Fernando Henrique Cardoso en Michel Temer, die sinds 2016 president is. Die worden beiden als rechts beschouwd, maar niet door Carlão: “Nee, allemaal links, centrum-links! Links is in Brazilië het establishment. Bolsonaro keert zich daartegen net als Trump in de Verenigde Staten.”

Oneerlijk

Links maakt zich volgens het gemeenteraadslid ook schuldig aan “marxistische verdediging van minderheden”. Dat veroorzaakt een schisma, zo zegt hij, tussen mannen en vrouwen, hetero’s en homo’s en wit en zwart. “Stel wij zijn allebei arm. Ik ben gekleurd en jij bent wit. Volgens het huidige systeem krijg ik een beurs om te studeren en jij niet. Dat is niet eerlijk, want we zijn allebei arm.”

De katholieke Carlão is blij dat de congresleden met een evangelische achtergrond zich achter Bolsonaro scharen, want “christelijke waarden staan boven partijpolitieke waarden”. Daartoe hoort ook de weerstand tegen abortus en de verdediging van het leven, aldus Carlão. Hij haalt een heiligenbeeld van een plank. “Kijk, dit is de aartsengel Michaël die de kop van de slang verpletterde, mijn beschermengel.” Een mooie symboliek voor de aanstaande verandering, vindt hij.

Kan het niet zo zijn dat Bolsonaro, als hij eenmaal de verkiezingen heeft gewonnen, een autoritair regime vestigt? Veel Brazilianen, vooral van links, vrezen dat. Carlão ontkent stellig: “Bolsonaro heeft aangekondigd het staatsbestel te verkleinen. Hoe kun je een dictatuur vestigen met een kleine overheid? De overheid moet minimaal zijn, dát is democratisch. Een militair regime is daarmee in strijd.”

Lees ook:

‘Als Bolsonaro wint, verlaat ik Brazilië’

De verkiezingen van zondag in Brazilië lopen uit op een strijd tussen kiezers die de erfenis van de socialistische oud–president Lula verdedigen en aanhangers van de militaristische, rechtse Jair Bolsonaro. Voor de gezusters Da Silva is de terugkeer van Lula’s beleid de enige optie.

Deel dit artikel

Niet alleen in de politiek heerst veel corruptie. Ook het Braziliaanse volk moet worden opgevoed.