Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie neemt het stokje over van Theresa May? Boris Johnson heeft de X-factor

Democratie

Tim de Wit

Boris Johnson bij een wedstrijdje touwtrekken in 2015. © Reuters

Acht kandidaten staan klaar om het stokje van Theresa May over te nemen. Bij de bookmakers is Boris Johnson uitgesproken favoriet, het enfant terrible met zijn warrige haardos en zijn soms botte humor.

Hoewel het premierschap van Theresa May duidelijk liet zien hoe pijnlijk en ingewikkeld het kan zijn om tijdens deze brexit-crisis met de voordeursleutel van 10 Downing Street in je zak te lopen, is het toch dringen geblazen om die sleutel in handen te krijgen.

Lees verder na de advertentie

Na dit weekend staat de teller al op acht kandidaten en de verwachting is dat zich uiteindelijk meer dan vijftien Conservatieve parlementsleden zullen melden om May op te volgen. "Het lijk is nog niet eens afgekoeld, maar de opvolgers staan al te dringen", schreef Paul Waugh van de Huffington Post. Meest genoemde naam: Boris Johnson. De voormalig minister van buitenlandse zaken en ex-burgemeester van Londen is de uitgesproken favoriet om het stokje van May over te nemen.

Er was geen zondagkrant die niet opende met de strijd om het premierschap

Er was geen zondagkrant die niet opende met de strijd om het premierschap. En ook al gaf Johnson nergens een interview, elke krantenkop ging over hem. 'Grijp Boris!', kopte de Sunday Times, die op de voorpagina de ruimte gaf aan milieuminister Michael Gove, die zich kandidaat stelde en duidelijk maakte dat hij veel beter in staat is het land te leiden dan Johnson. The Observer schreef over een plan van gematigde Conservatieven om te voorkomen dat Johnson premier kan worden - een zogenaamde 'Stop Boris-campagne'. En de Daily Express opende juist met een interview met Nigel Farage, die duidelijk maakte dat 'Boris Johnson niet te vertrouwen is om een brexit te leveren'.

Het laat zien: alles zal de komende tijd om hém draaien. De man die nooit een geheim heeft gemaakt van zijn ambitie om het hoogste politieke ambt van Groot-Brittannië te bekleden. Die op 5-jarige leeftijd al zei dat hij 'koning van de wereld' wilde worden. Maar die er tot nu toe nooit in slaagde daadwerkelijk premier te worden.

Al ligt het ambt dit keer voor het grijpen. Er is geen wedkantoor dat Johnson niet als torenhoog favoriet bestempelt. De meeste bookmakers geven hem tussen de 50 en 60 procent kans om te winnen. Daarmee ligt hij een straatlengte voor op de nummer twee, oud-minister Dominic Raab, die volgt op 15 procent. Michael Gove staat derde met 7 procent.

Egomaniak

Boris Johnson (54) wordt door velen omschreven als het enfant terrible van de Britse politiek. Gehaat, zeker ter linkerzijde van het politieke spectrum. Vanwege de ontelbare keren dat hij een loopje nam met de waarheid. En vanwege zijn egocentrische neiging om alles te doen voor zijn eigen politieke carrière. "Een met goud vergulde egomaniak", noemde oud-hoofdredacteur van de Daily Telegraph Max Hastings hem eens. Dit is de krant waar Johnson ooitcorrespondent in Brussel was en waar hij nog wekelijks een column heeft.

Als minister van buitenlandse zaken toonde hij zich verre van diplomatiek. Hij kreeg een stortvloed van kritiek over zich heen na lompe uitspraken over Libië na de burgeroorlog dat 'vol lag met lijken'. Ook zei hij dat vrouwen in boerka eruitzien als brievenbussen.

Zijn ongepolijste voorkomen maakt hem daarmee het tegenovergestelde van Theresa May. Zij liet nooit het achterste van haar tong zien, zei hoogst zelden iets provocerends in interviews. May vertoonde zich nooit in de bar in het parlement en voelde nooit de behoefte aardig gevonden te worden.

May kwam aan de macht met een imago een 'bloody difficult woman' te zijn, maar viel vooral in de verkiezingscampagne volledig door de mand. Ze was sociaal onhandig, ze kreeg de bijnaam Maybot, vanwege haar robotachtige antwoorden. Ze bleek allesbehalve een sterke salesvrouw: ze kreeg haar brexit-deal tot drie keer toe niet door het parlement.

Daarom snakken veel Conservatieven naar een charismatische opvolger. Een 'BeLeaver', grapte The Sun, iemand die werkelijk gelooft in een vertrek uit de EU. En dat is Johnson ten voeten uit. Ook is hij flamboyant, uiterst humoristisch en met zijn warrige haardos en vaak slordig gestrikte stropdas iemand die aanraakbaar is. Bij zijn jaarlijkse toespraak op het congres van de Conservatieven vormt zich vaak al uren van tevoren een rij. Van keurige dames van in de zestig tot studenten: Conservatieve partijleden dragen hem op handen. De herinneringen aan de speeches van Theresa May zullen toch vooral de momenten zijn waarop ze haar stem verloor en de letters uit de partijslogan achter haar op de grond vielen. May had nooit de X-factor die Johnson wel heeft, hij kan een zaal vol Conservatieven echt in vervoering brengen.

Harde brexiteer

Dat maakt Johnson ook tot de uitgesproken favoriet om het stokje van May over te nemen. Als hij het tot de laatste twee kandidaten weet te schoppen na de stemming binnen de fractie (zie kader) kan het leiderschap hem niet meer ontgaan. Onder de 124 duizend partijleden zal hij hoe dan ook winnen.

Johnson heeft al gezegd dat hij hoe dan ook wil dat de Britten de EU uiterlijk 31 oktober verlaten, de nieuwe afgesproken deadline

Bovendien is het overgrote deel van de partijleden uitgesproken pro brexit. Bijna zestig procent pleit zelfs voor een no-dealbrexit, zonder afspraken. Zij zullen zonder twijfel voor een kandidaat kiezen die bereidheid toont om de EU zonder akkoord te verlaten als Brussel niet met een betere deal over de brug komt. Een harde brexiteer dus.

Johnson heeft al gezegd dat hij hoe dan ook wil dat de Britten de EU uiterlijk 31 oktober verlaten, de nieuwe afgesproken deadline. Deal of geen deal. Hij wil als premier eerst een nieuwe onderhandelingspoging doen met de EU om het huidige akkoord open te breken. Zo wil hij, net als veel Conservatieve parlementsleden, af van de veelbesproken 'backstop', het mechanisme om de Noord-Ierse grens onder alle omstandigheden open te houden.

De EU, Ierland voorop, heeft echter al laten weten dat er over een aanpassing van het liggende akkoord niet te praten valt. Een akkoord zonder backstop, is geen akkoord, zei de Ierse premier herhaaldelijk. Dus een serieuze heronderhandeling lijkt op dit moment onmogelijk.

Johnson is bereid van tafel weg te lopen als hij zijn zin niet krijgt, zei hij. Dan maar de Britten zonder afspraken uit de EU laten crashen, een scenario dat alom gezien wordt als het meest rampzalige voor de Britse economie. Over het feit dat het gros van het Britse bedrijfsleven zich hier fel tegen verzet, zei Johnson vorig jaar al eens: "Fuck business", iets wat hem nog altijd achtervolgt. Is de partij die zich decennialang opwierp als de partij van het bedrijfsleven onder zijn leiding niet langer een plek waar bedrijven op kunnen rekenen? Veel Britse CEO's zullen daarom hopen dat hij het niet redt.

Toch zal ook Johnson zich realiseren dat het afstevenen op zo'n harde no-dealbrexit heel veel risico's met zich meebrengt. Vooral ook grote politieke risico's. Het Britse parlement heeft al meerdere keren via stemmingen laten blijken dat het tegen dit scenario is. Ook al kunnen ze het niet eens worden over hoe brexit er wél uit moet komen te zien, 'no deal' wil een ruime meerderheid van parlementariërs niet.

Een nieuwe premier erft exact dezelfde politieke verhoudingen in het Lagerhuis als waar May keer op keer over struikelde. De Conservatieven hebben met de gedoogsteun van de kleine Noord-Ierse DUP een meerderheid van slechts vijf zetels. En Johnson krijgt te maken met een groep van zo'n vijftien tot twintig Conservatieve pro-EU-parlementariërs die koste wat het kost een 'no deal' wil voorkomen. Zij zullen hem daarin nooit steunen.

Labour zal daarom vermoedelijk al snel een motie van wantrouwen tegen de regering indienen, mocht Johnson premier worden. En het is niet uit te sluiten dat de partijgenoten die fel tegen zijn brexitplannen gekant zijn niet tegen zo'n motie gaan stemmen, waardoor zijn regering al in een vroeg stadium ten val kan komen.

Armpje drukken

Dat laat zien hoe ingewikkeld de politieke erfenis is voor de opvolger van May. Aan de ene kant willen veel partijleden brexit zo snel mogelijk geregeld zien, desnoods zonder akkoord. Daarnaast voelen de Conservatieven de hete adem van Nigel Farage en zijn snel opkomende Brexit Party in de nek, de politieke beweging die luidkeels een keiharde brexit propageert. De opvolger moet een premier zijn die in staat is Farage de wind uit de zeilen te nemen, vinden veel Conservatieven. En wat hen betreft is alleen Johnson in staat een wedstrijd populistisch armpjedrukken van Farage te winnen.

Maar aan de andere kant kan hij, als hij premier wordt, het zich niet veroorloven de rest van het parlement tegen zich in het harnas te jagen. De meerderheid is zo flinterdun dat met een te grote ruk naar rechts de regering het niet zal overleven en het zal uitdraaien op nieuwe verkiezingen. En gezien de dramatische uitslag van de Europese verkiezingen voor de Conservatieven, zullen verkiezingen op korte termijn hoogstwaarschijnlijk betekenen dat Labour aan de macht zal komen. Dat zal ook Johnson zich realiseren.

Al wijzen veel politieke analisten ook nog naar de grote valkuil van Boris Johnson. En dat is Boris Johnson zelf. Ook in 2016 was hij, vlak na het referendum, de grote favoriet om premier te worden en David Cameron op te volgen. Hij trok zich toen op het laatste moment terug nadat zijn compagnon Michael Gove hem als een baksteen liet vallen door hem 'ongeschikt als premier' te noemen.

Zijn uitspraken zijn vaak zo onbehouwen dat hij het zichzelf erg moeilijk kan maken. Ook zullen de tabloids weer uitvoerig in zijn privéleven gaan wroeten. Johnson is net gescheiden als gevolg van verschillende affaires die hij er op nahield. Als hij door geblunder of pijnlijke onthullingen onvoldoende steun weet te verzamelen onder zijn fractiegenoten, zal hij het niet tot de laatste twee kandidaten schoppen en zijn zijn kansen alsnog verkeken.

Maar als er een moment is dat Johnson zijn lang gekoesterde verlangen in vervulling kan laten gaan, dan is het nu.

Hoe wordt de nieuwe leider gekozen?

In het Britse systeem is het niet nodig verkiezingen te organiseren als de premier verdwijnt. In plaats daarvan mag de regerende partij, de Conservatieven, intern een nieuwe leider kiezen die automatisch minister-president wordt.

En daar trekken de Tories flink wat tijd voor uit. De leiderschapsverkiezing, met complete campagnes, gaat weken in beslag nemen. De verwachting is dat er pas eind juli een nieuwe premier zal zijn. May zal tot die tijd blijven waarnemen.

Allereerst zal de Conservatieve fractie een eerste schifting maken. Alle 314 Conservatieve parlementsleden zullen in verschillende stemrondes duidelijk maken wie May moet opvolgen. Totdat er uiteindelijk twee overblijven.

Vervolgens moeten de twee overgebleven kandidaten de 124.000 partijleden overtuigen. Via ontmoetingen overal in het land zullen de twee met elkaar in debat gaan zodat de Conservatieve leden de kans hebben ze aan het werk te zien. In 2016 kwam het niet tot zo'n wekenlange campagne toen bleek dat May de enige overgebleven kandidaat was.

Lees ook:

Wie treedt in May’s weinig benijdenswaardige voetsporen?

Vier kandidaten lopen zich warm om Theresa May op te volgen als leider van de Conservatieve partij en van Groot-Brittannië.Wie heeft de besten kaarten om de wanhopig vastgelopen brexit vlot te trekken?

Dit zijn de vier momenten waarop Theresa May al had kunnen aftreden

Theresa May vertrekt. Nu pas. Want in de afgelopen jaren waren er tal van momenten dat haar exit in de lucht hing.

Deel dit artikel

Er was geen zondagkrant die niet opende met de strijd om het premierschap

Johnson heeft al gezegd dat hij hoe dan ook wil dat de Britten de EU uiterlijk 31 oktober verlaten, de nieuwe afgesproken deadline