Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Welk doel dient de parlementaire enquête over de gaswinning?

Democratie

Niels Markus

Sybilla Dekker, minister van VROM van 2003 tot 2006, verschijnt voor een hoorzitting van de Parlementaire Enquete Woningcorporaties. © anp

Groningen krijgt zijn langverwachte parlementaire enquête over de gaswinning. Zo’n onderzoek kan vier doelen dienen, zeggen oud-commissievoorzitters. Gaat dat ook op voor Groningen?

1. Waarheidsvinding

Lees verder na de advertentie

Ondanks eerdere onderzoeken naar de Bijlmerramp bleven getroffenen met vragen zitten. Wie waren de waargenomen mannen in witte pakken op de rampplek? Wat was de lading die ontbrak in de documenten? En repten zesduizend betrokkenen terecht van gezondheidsklachten? “Er deden allemaal complottheorieën de ronde”, zegt Theo Meijer, die de Bijlmerenquête (1998-1999) voorzat. “Waarheidsvinding was heel belangrijk.”

Een parlementaire enquête kan deuren openen die voor ‘lichtere’ onderzoekscommissies gesloten blijven, zegt Roland van Vliet, voorzitter van de enquête Woningcorporaties (2013–2014). “Een enquêtecommissie kan alle opgeslagen informatie vorderen.” Daarom heeft een enquête eerst een uitgebreide voorfase om informatie in te winnen. In archieven en door betrokkenen achter gesloten deuren te spreken. “Je kan met iedereen, ook met ministers, voorgesprekken doen”, zegt Van Vliet. Deelname aan zo’n voorgesprek is vrijblijvend; wel vergroot weigering de kans dat de betrokkene verplicht en onder ede voor de enquête moet verschijnen.

Voor de Groningers speelt waar­heids­vin­ding waarschijnlijk een kleinere rol dan bij de Bijlmerenquête

Voor de Groningers speelt waarheidsvinding waarschijnlijk een kleinere rol dan bij de Bijlmerenquête, denken de oud-voorzitters. Veel is al bekend. Toch zijn er enkele pregnante vragen: waarom besloot minister Henk Kamp, ondanks adviezen om de gaswinning te beperken, in 2013 een recordhoeveelheid gas op te pompen? En werd er voortvarend ingegrepen nadat de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2015 concludeerde dat met de veiligheid van de Groningers nooit rekening is gehouden?

2. Lessen voor de toekomst

Van Vliet onderscheidt twee soorten enquêtes: stelselenquêtes en incidentenenquêtes. Hij wil niets afdoen aan de enquête naar de Fyra-treinen, maar die ging toch over ‘één akkefietje’, zegt hij. “Waar weliswaar veel geld mee gemoeid was.”

Een stelselenquête gaat over fenomenen die maatschappelijk verankerd zijn én van grote invloed op de maatschappij, zegt hij. “Dat gold zeker voor de woningcorporaties. Die zijn ingebed in de samenleving en van belang voor veel huurders.” Een stelselenquête dient volgens Van Vliet vooral om lessen te trekken voor de toekomst. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat bestuurders van semi-overheidsinstellingen opnieuw de bocht uitvliegen met overheidsgeld.

Van Vliet: “Groningen is heel interessant. Enerzijds gaat het om incidenten: huizen raakten beschadigd, de gaskraan gaat dicht. Aan de andere kant was gaswinning cruciaal voor de Nederlandse financiën.” Kamerleden willen dat de Groningenenquête ook ter lering dient: nog altijd wordt in kleine velden gas opgepompt. En tijdens de energietransitie zal het ondergronds winnen en opslaan van warmte een grote rol gaan spelen.

3. Rouwverwerking of genoegdoening

Oud-senator en emeritus hoogleraar Joop van den Berg zei een paar jaar geleden dat parlementaire enquêtes steeds minder draaien om waarheidsvinding en steeds meer om “rouwverwerking”. Daarom verbaast het niet dat veel Kamerleden hopen dat een enquête de Groningers ‘genoegdoening’ zal brengen.

De oud-voorzitters betwijfelen of een enquête die belofte kan inlossen. Meijer: “De Groningers hebben al jaren het gevoel dat ze niet serieus genomen worden. Ze willen vooral horen dat hun huis nog dit jaar hersteld zal worden.”

Daarin ziet het Meijer een parallel met de Bijlmerenquête. In de zes jaar tussen de ramp en de enquête hadden mensen steeds het idee dat hun (gezondheids)klachten niet serieus werden genomen. “Daardoor was het ook na het onderzoek heel moeilijk om hun vertrouwen in de overheid te herwinnen.” De enquête gaf zeker geen genoegdoening aan mensen die familieleden of vrienden verloren. “Dan ben je voor het leven getekend.”

4. Afrekening

Geregeld leidden enquêtes tot de val van bewindslieden. Na de IRT-enquête traden de ministers Van Thijn en Hirsch Ballin af, en ook de bouwfraude-enquête en het Fyra-onderzoek leidden tot het vertrek van bewindslieden. Een enquêtecommissie voelt (voormalige) bewindspersonen aan de tand, maar kan geen politieke conclusies trekken, zegt Meijer. “Die zijn aan de Tweede Kamer.”

Van Vliet en Meijer denken niet dat de Groningers er veel aan hebben als een bewindspersoon aftreedt. Meijer: “Al blijkt Henk Kamp aansprakelijk, of ook al moet Eric Wiebes wijken, dat is alleen politiek relevant. Daar hebben de Groningers niets aan.”

Lees ook: 

De parlementaire enquête moet Groningers genoegdoening geven

Met een parlementaire enquête zoekt de Tweede Kamer een bevredigende afsluiting van jarenlange discussie over de gaswinning in Groningen. 

De enquêtecommissie zal een heel kluwen aan organisaties moeten ontwarren

De parlementaire enquête naar de gaswinning moet wijs worden uit de rollen die vele betrokkenen vele jaren hebben gespeeld.

Deel dit artikel

Voor de Groningers speelt waar­heids­vin­ding waarschijnlijk een kleinere rol dan bij de Bijlmerenquête