Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat valt op in de verkiezingsprogramma's?

Democratie

Lex Oomkes

Verkiezingsprogramma VVD. © ANP
Politiek

De meeste programma's voor de verkiezingen van volgend voorjaar zijn gepresenteerd. Nu is het in eerste instantie aan de leden van de politieke partijen om die werkstukken om te zetten in het officiële verkiezingsprogramma. Welke rode draad valt nu al uit die programma's te destilleren?

De inleiding op het verkiezingsprogramma van de PvdA beslaat 6,5 keer zoveel A4'tjes als het gehele programma van de PVV. Op die A4'tjes staan vervolgens twee keer zoveel zinnen, waardoor de inleiding van de PvdA dertien maal de omvang van het PVV-pamflet omvat.

Het ene programma is het andere niet. Van het ene programma gaat een sombere sfeer uit, van het andere een soms overdreven overkomend optimisme. De ene partij heeft ervoor gekozen het programma in te leiden met een soort beschouwing van de toestand in de wereld in het algemeen en Nederland in het bijzonder, terwijl de concurrerende partij zich er totaal niet voor schaamt een programma aan de kiezer voor te leggen dat vrijwel uitsluitend tracht de eigen, nauw omschreven doelgroep onder de kiezers te bedienen.

Lees verder na de advertentie
Verkiezingsprogramma CDA © Maarten Hartman

Voorspelbaar

Vrijwel alle verkiezingsprogramma's - van de politieke partijen die vertegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer, dan wel kans maken op minimaal één zetel - zijn inmiddels gepubliceerd. De verschillen tussen de standpunten zijn redelijk voorspelbaar. Een waarschuwend woord over het gevaar van islamisering verwacht je - om een dwarsstraat te noemen - niet bij GroenLinks, terwijl hogere belastingen voor hogere inkomens in een verkiezingsprogramma van de VVD op zijn minst de wenkbrauwen zouden doen fronsen. Die punten staan dan ook in de programma's van respectievelijk de PVV en de SP.

Alles doornemend moet je wel tot de conclusie komen dat we in zorgelijke tijden leven. Het CDA gaat daarin wel heel ver. "Is dit het land dat wij door willen geven aan onze kinderen?", vroeg lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma zich hardop af bij de presentatie van het christen-democratische programma. "Ik vrees dat weinig mensen die vraag op dit moment met een volmondig ja zullen beantwoorden. (...) We zien een samenleving die langzaam afbrokkelt. (...)Tegenstellingen en toenemende polarisatie."

Verkiezingsprogramma PvdA © Maarten Hartman

Die groeiende tegenstellingen en de somberheid in de samenleving zijn voor veel meer partijen reden daar eens hardop over na te denken, maar uiteindelijk is geen partij zo somber als het CDA. De partijen zijn vooral verbaasd over de zwaarmoedigheid in de samenleving. Verschillende partijen, waaronder de PvdA en D66, citeren cijfers die laten zien hoe bevoorrecht de Nederlander eigenlijk is. Zijn eigen leven geeft de gemiddelde Nederlander een ruime acht. Nederland behoort bij de wereldtop van gelukkigste, gezondste en best opgeleide mensen, constateert Alexander Pechtold in het voorwoord van het D66-programma. En toch is het vooral tobben. Enige verbazing kunnen samenstellers van enkele verkiezingsprogramma's niet onderdrukken.

Behalve de VVD dan natuurlijk. Liberalen zijn van nature geen zwartkijkers en ook in dit geval is er alle reden tot vrolijkheid. Ons prachtige land aan de Noordzee, heet het in de inleiding van 'Zeker Nederland', zoals het verkiezingsprogramma is genoemd. "Als Nederland niet zou bestaan, zouden we het uitvinden. Bijna nergens ter wereld is het leven zo goed als in ons land. (...) We geven om elkaar, helpen elkaar en maken er ook nog wat leuks van." De meest sombere opmerking is nog dat ook de VVD wel inziet dat ook in zo'n mooi land het leven niet altijd gemakkelijk is. Maar dat hoeft niet al te lang te duren. De hervormingen zijn klaar, we kunnen weer vooruitkijken.

Verkiezingsprogramma SP © Novum

Tegenstellingen

De VVD is niet zo van de tegenstellingen en al helemaal niet van daarover tobben. In het liberale programma worden ze niet benoemd, terwijl ze in programma's van D66 en PvdA, maar ook in die van GroenLinks, de ChristenUnie, CDA en SP, een centrale rol spelen. "Er is te lang te weinig oog geweest voor de grote groepen in de samenleving die niet hebben geprofiteerd van globalisering, vrijhandel, innovatie en open grenzen, constateert de ChristenUnie. De tegenstellingen tussen jong en oud worden door 50Plus zelfs behoorlijk op de spits gedreven. We pakken ze terug, stelt de partij, waarbij ze met 'we' uiteraard de ouderen bedoelt.

Bij de andere partijen moet het verkiezingsprogramma vooral worden gelezen als een poging al die tegenstellingen te verzachten. De tegenstelling tussen jong en oud is maar één voorbeeld. Allochtoon/autochtoon scoort ook goed bij de partijen, of laag versus hoog opgeleid. Naast de veel klassiekere tegenstelling tussen hogere en lagere inkomens, die uiteraard vooral de SP bezighoudt. Voor GroenLinks is de inkomensongelijkheid aanleiding om te pleiten voor 'de nieuwe nivellering'.

'Een Verbonden Samenleving' heet het programma van de PvdA. Deels om daarmee aan te geven dat de individualisering te ver is doorgeschoten. De sociaal-democraten krijgen voor die constatering van meerdere partijen steun. Het CDA wil zich inzetten voor een sterke samenleving met vitale gemeenschappen. Net als de christen-democraten constateert de ChristenUnie dat de kernwaarden in de samenleving onder druk staan. Er is een maatschappij ontstaan met meer 'ik' dan 'wij'.

D66 hoor je daar niet over. Achterstanden en ongelijkheid zijn vooral aan te pakken met meer en beter onderwijs. Voor de democraten dé oplossing voor alle samenlevingskwalen.

Verkiezingsprogramma ChristenUnie © ANP

Nederland komt langzaam maar zeker de gevolgen van de kredietcrisis te boven. Het is te zien aan waar de prioriteiten van de politieke partijen liggen en waar ze zich op willen concentreren. Een financiële onderbouwing ontbreekt in de programma's, waardoor moeilijk is na te gaan of bij alle extra investeringen die de partijen voortellen ze niet gratis gouden bergen beloven. Pas begin volgend jaar komt daarover duidelijkheid. Dan presenteren het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving de doorrekening van de effecten van de voorstellen.

Tot die tijd kun je als partij (PVV en 50Plus) ongestraft roepen dat de AOW-leeftijd zonder probleem weer terug kan naar 65 jaar, of hoef je niet na te denken over de financiële gevolgen van een flexibeler pensioenleeftijd, zoals de PvdA voorstelt.

Verkiezingsprogramma D66 © ANP

Vier hoofdthema's

Welke hoofdthema's zijn terug te ontwaren in de verkiezingsprogramma's?

Integratie

Bestaat de Nederlandse identiteit? Die vraag gaat een groot deel van de komende verkiezingscampagne beheersen. Het CDA komt nog het dichtst bij het concreet omschrijven van die identiteit. "Burgerschap vraagt om brede acceptatie van onze kernwaarden, zoals die in symbolen als het Koninklijk Huis en het volkslied tot uitdrukking komen", zegt het programma. Voor de ChristenUnie is het de Grondwet die symbool staat voor een waardevol samenleven. Beide partijen zien ook veel in de herinvoering van de dienstplicht om die waarden te versterken. Een dienstplicht die niet per se in het leger hoeft te worden vervuld.

Politiek worden vraagstukken rond identiteit vooral vertaald als strenger beleid rond integratie. De eigen verantwoordelijkheid om te integreren wordt meer en meer bij de nieuwkomer zelf gelegd. Dat is inmiddels allang geen thema meer van uitsluitend de partijen ter rechterzijde.

Bestaat de Nederlandse identiteit?

Internationale samenwerking

De tweedeling wordt voor een aantal partijen veroorzaakt door de ongelijke mate waarin bevolkingsgroepen profiteren van de globalisering en intensievere relaties van de Nederlandse economie met andere landen.

Toch is alleen de PVV bereid de uiterste consequentie daar uit te trekken. Die partij wil zo snel mogelijk uit de Europese Unie. Andere willen de positieve gevolgen van globalisering beter spreiden, dan wel proberen de negatieve gevolgen tegen te gaan.

Het is niet verbazingwekkend dat D66 het meest enthousiast is over de Europese Unie. De samenwerking in Europa dient verder te worden verdiept. Uiteindelijk tot er een federaal Europa bestaat. De SP is het andere uiterste. De partij wil het gevaar van een sluipenderwijze ontwikkeling naar een supra-nationale regering tegengaan door de Europese Commissie af te schaffen en een referendum te organiseren over een afgeslankte EU.

De andere partijen zijn aarzelend met hun lof voor Brussel, maar constateren min of meer dat Europese samenwerking onontkoombaar is. Milieubeleid bijvoorbeeld is al lang geen nationale zaak meer.

Zorg

De afgelopen jaren kon men zien aankomen dat de betaalbaarheid van de gezondheidszorg een belangrijk onderwerp zou worden in de campagne. Vooral het eigen risico en de marktwerking zijn doelwit.

Niet dat er op dit moment sprake is van echte marktwerking, maar het werkt goed in de beeldvorming om dat vol te houden. De PvdA doet inmiddels graag hierin mee met de SP, die de 'nationalisatie' laat uitmonden in een Nationaal Zorgfonds. Bij andere partijen gaat het minder ver, al zijn voor een aantal vooral de zorgverzekeraars de boosdoener.

Het eigen risico gaat bij veel partijen in ieder geval omlaag of zelfs richting nul, van CDA tot en met de SP.

Wat betreft de betaalbaarheid van de zorg: het eigen risico gaat bij veel partijen omlaag of zelfs richting nul, van het CDA tot en met de SP

Tweedeling

'Nu Wij', heet het programma van de SP. De partij heeft een, in vergelijking met andere partijen, simpeler kijk op de toenemende tweedeling in de samenleving. Net als bij de PVV is het de elite (met een hoger inkomen) tegen de goedwillende Nederlander. Gevolg: allerlei verbeteringen voor lagere en midden-inkomens, betaald door grote bedrijven en hogere inkomens.

Bij GroenLinks heet dat het Nieuwe Nivelleren. Ook andere dan de hoge inkomens moeten gaan profiteren van de ook aanwezige positieve effecten van globalisering. Voor GroenLinks zijn daarbij vooral de vermogensbelasting en bestrijding van belastingontwijking door bedrijven goede instrumenten. De aloude tweedeling in de politiek tussen links en rechts is op dit terrein nog springlevend.

Tweedeling is bij partijen als D66, CDA en, in mindere mate de ChristenUnie, iets heel anders en bij de VVD blijft het zelfs onbesproken. Dat maakt het bij die partijen ook een stuk ingewikkelder om concrete maatregelen aan te wijzen die de tweedeling dienen te bestrijden. Als de tweedeling vooral een gevolg is van doorgeslagen egoïsme, zoals Van Haersma Buma stelde bij de presentatie van het verkiezingsprogramma, dan is het duidelijk dat er geen rijtje maatregelen wordt opgevoerd onder het kopje tweedeling.

D66 heeft het over de échte tweedeling en heeft daarvoor wel een reeks maatregelen. Het is echter toch eerst en vooral het onderwijs waar die partij haar hoop in dit kader op vestigt.

Deel dit artikel

Bestaat de Nederlandse identiteit?

Wat betreft de betaalbaarheid van de zorg: het eigen risico gaat bij veel partijen omlaag of zelfs richting nul, van het CDA tot en met de SP