Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat er in Rotterdam gebeurt, is niet des Rotterdams

Democratie

Mark Hoogstad

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb (PvdA), hier in het stadhuis, werd in 2009 vijandig onthaald door Leefbaar dat vond dat hij zijn Marokkaanse paspoort moest terugsturen. © ANP

In de Rotterdamse gemeenteraad overheerst het chagrijn. Daardoor verlopen de onderhandelingen over een nieuw stadsbestuur uiterst moeizaam. Hoe komt dat?

"Relatietherapie" wilde Han van Midden het niet noemen. Van een gestrand huwelijk was immers geen sprake, meende de Rotterdamse raadgriffier. Maar dat de 45 leden van 'zijn' gemeenteraad elkaar eens diep in de ogen moesten kijken voor "een goed gesprek", dat leed volgens hem geen twijfel. De volksvertegenwoordigers van de tweede stad van Nederland vochten elkaar de tent uit, zowel binnen als buiten de raadzaal. "Dit alles doet ernstig afbreuk aan het gezag van uw raad en leidt tot negatieve beeldvorming in de media", schreef Van Midden in zijn uitnodiging aan wat op het Rotterdamse stadhuis vaak smalend "de kibbelende kleuterklas" werd genoemd.

Lees verder na de advertentie

Dat was drie jaar geleden. Verzoeningsgesprekken bleven uit, de oproep van Van Midden bleef onbeantwoord. "Een deel van de raad stelde zich destijds op het standpunt: ik laat mij niet muilkorven", herinnert toenmalig raadslid Maarten van de Donk (VVD) zich. Zelf zag hij ook niets in een heisessie ter verbetering van de onderlinge sfeer, maar dan om andere redenen. "Als de deelnemers aan de therapie van mening verschillen over de reden van de therapie, kan je beter thuisblijven. Van Midden wilde bovendien de teugels aanhalen, zo van: er is iets mis met cultuur en dat gaan we met structuur aanpakken. Daar geloof ik ook niet in."

Toch staat de sombere constatering van Van Midden nog altijd fier overeind. Sterker: informateurs Paul Rosenmöller (GroenLinks) en Pieter Duisenberg (VVD) uitten zich dinsdag in soortgelijke bewoordingen, toen zij in hun eindrapport bevestigden dat VVD, PvdA, GroenLinks, D66, CDA en CU/SGP verder gaan onderhandelen over de vorming van een nieuw stadsbestuur. Dat is dus exclusief het rechts-conservatieve Leefbaar Rotterdam, met elf zetels veruit de grootste partij.

Leef­baar-par­tij­lei­der Joost Eerdmans sloeg tijdens de campage "een snoeiharde en onverzoenlijke toon" aan

Tijdens hun onderhandelingen waren de informateurs gestuit op forse "weerstand, blokkades en aversie" tussen de dertien fracties. "Het moet me van het hart dat dit slecht is voor het aanzien van de politiek en slecht is voor de stad", zei Rosenmöller, die als oud-vakbondsleider in de Rotterdamse haven wel wat stevige taal gewend is. "We vinden dit urgent genoeg om dit aan de orde te stellen."

Waar komt het venijn vandaan? Partijen op de linkerflank wijzen vrijwel unaniem met de beschuldigende vinger richting Leefbaar. Opgejaagd door de entree van de geestverwanten van de PVV sloeg partijleider Joost Eerdmans tijdens de campage voor de raadsverkiezingen, afgelopen maart, "een snoeiharde en onverzoenlijke toon" aan. Met omstreden voorstellen als het weren van de halalslager uit sommige winkelstraten schoffeerde hij willens en wetens een groot deel van de bevolking van Rotterdam (52 procent migranten), luidt het verwijt.

'Deal' tussen tegenpolen

Leefbaar erkent bewust een stevige campagne te hebben gevoerd. "Met de komst van de PVV en 50Plus moesten we onszelf krachtig positioneren, zodat onze potentiële kiezers wisten: daar moeten we zijn", zegt Leefbaar-campagnestrateeg en oud-raadslid Ronald Buijt. Nieuwkomer Denk, dat op 21 maart vier zetels wist te bemachtigen, hanteerde eenzelfde strategie: hoe harder op "het in veel opzichten ronduit racistische Leefbaar" werd ingebeukt, hoe enthousiaster de achterban van de migrantenbeweging reageerde.

Leefbaar en Denk sloten een dealtje: hoe meer ze elkaar verbaal te lijf zouden gaan, hoe meer stemmen dat zou opleveren

Het is een publiek geheim op het Rotterdamse stadhuis dat tegenpolen Leefbaar en Denk "een dealtje" sloten bij de start van de campagne. Hoe meer ze elkaar provoceerden en verbaal te lijf zouden gaan, hoe gunstiger dat electoraal voor beide zou uitpakken, zo was de eensluidende redenering. Dat had het verleden immers uitgewezen. Door elkaar met pek en veren te besmeuren, dwongen erfvijanden PvdA en Leefbaar de kiezer in 2006, 2010 en 2014 tot een simpele keuze: links of rechts. Buijt geeft toe dat hij begin februari heimelijk een sigaretje heeft gerookt met Denk-voorman Stephan van Baarle. "We waren het snel eens dat we op één punt een gezamenlijk belang hadden."

Maar er is meer aan de hand. "Wat er nu gebeurt in Rotterdam, is niet des Rotterdams", zegt oud-burgemeester Bram Peper, gezeten op een terras bij een café in de Veerhaven. "De machteloosheid regeert, met alle uitwassen van dien." Peper wijst vooral op "de bemoeizucht vanuit Den Haag". "Neem D66: een partij met vijf zetels, maar daar ontbreekt het aan leiderschap. Op de achtergrond stuurt landelijk partijleider Alexander Pechtold nadrukkelijk mee tijdens de onderhandelingen. Dat merken die andere partijen uiteraard ook, dat wekt dus wrevel. Vervolgens probeert men met allerlei gezochte argumenten de eigen positie alsnog veilig te stellen. Dat roept óók weer irritatie op."

"Ik trek z'n kop eraf!", siste Leef­baar-raads­lid Bart-Joost van Rij twee jaar geleden in de raadzaal

Het nu demissionaire stadsbestuur (Leefbaar, D66 en CDA) treft eveneens blaam, meent VVD'er Van de Donk. "Woorden als 'zeiknota' en 'pikpraat' leiden ook niet noodzakelijkerwijs tot een hoofse en diplomatieke cultuur." Met het eerste kondigde wethouder Joost Eerdmans (veiligheid en buitenruimte, Leefbaar) in de afgelopen bestuursperiode (2014-2018) een offensief aan tegen wildplassen, met het tweede een aanvalsplan tegen straatintimidatie.

Leefbaar maakte zijn entree 16 jaar geleden. Onder aanvoering van Pim Fortuyn won de populistische burgerpartij maar liefst zeventien zetels. Daarmee kwam ook de straattaal naar de gemeenteraad. Het adagium van Fortuyn ('Ik zeg wat ik denk') werd langzaam maar zeker gemeengoed, óók bij veel andere partijen.

2009: Leefbaar-raadslid Marco Pastors overhandigt Aboutaleb een envelop waarmee de nieuwe burgemeester zijn paspoort kan opsturen naar de koning van Marokko. © ANP

Verziekte sfeer

Een deel van de verziekte sfeer is terug te voeren op het vijandige onthaal dat burgemeester Ahmed Aboutaleb (PvdA) begin 2009 ten deel viel. Leefbaar gaf hem bij zijn ambtsaanvaarding een gefrankeerde envelop cadeau, met daarop de naam en het adres van de koning van Marokko. "Zodat u uw Marokkaanse paspoort naar hem kunt terugsturen", beet Leefbaar-leider Marco Pastors hem toe. Tot op de dag van vandaag is de PvdA (vijf zetels) die "schofterige ontvangst" niet vergeten.

Daar bleef het niet bij. "Ik trek z'n kop eraf!", siste Leefbaar-raadslid Bart-Joost van Rij twee jaar geleden in de raadzaal. Aanleiding was een verhit debat over de terreurdreiging, waarin Leefbaar door GroenLinks werd weggezet als een "pyromaanpartij". Maar veruit de meeste ergernis wekt Tanya Hoogwerf, de huidige nummer twee van Leefbaar die de reputatie heeft opgebouwd van een fel en uitgesproken integratiewoordvoerder.

Van de Donk constateert dat de Rotterdamse raad zich te veel laat leiden door de korte termijn. Hij geeft ook cursussen over de gemeentepolitiek. "Daarin benadruk ik dat een raadslid altijd oog moet hebben voor de uiteindelijke verlies- en winstrekening. Als je vandaag een debat wint en je bent te triomfantelijk, dan gunnen de andere partijen jou de volgende keer niks meer. In de afgelopen periode was dat nog erger, want dan kreeg de verliezer ook nog eens een trap na."

Wat steekt, is dat Leefbaar telkens in de hoek wordt gezet als een stel racisten

Oud-raadslid en -wethouder Marianne van den Anker (Leefbaar)

Daarbij komt dat de Rotterdamse raad volgens Van de Donk steeds vaker praat over thema's waar ze geen beslissingsbevoegdheid over heeft. "Dan kun je ook een steviger toon aanslaan." Debatten kenmerken zich bovendien door eigenbelang. "Het doel is vaak niet langer je opponent overtuigen, maar je geurspoor afgeven naar je achterban en de pers. Op social media wordt dat vuurtje daarna verder opgepookt. Dat helpt ook niet."

Ook oud-raadslid en -wethouder Marianne van den Anker (Leefbaar) is niet vrolijk gestemd over het niveau in de Rotterdamse raad. "Wat steekt, is dat Leefbaar telkens in de hoek wordt gezet als een stel racisten. Ik heb dat zelf meegemaakt, terwijl wij alleen maar een serieus debat over de rol van de islam wilden voeren. Dat Leefbaar een verbond had met Thierry Baudet heeft het ditmaal alleen maar erger gemaakt. Een normaal gesprek is niet mogelijk en daardoor blijft alles onderhuids dooretteren."

Lees ook: Informateurs slaan alarm over de sfeer in Rotterdamse gemeenteraad

De Rotterdamse informateurs Paul Rosenmöller en Pieter Duisenberg zijn zich rot geschrokken van de gepolariseerde verhoudingen in de Rotterdamse raad. Haat en nijd overheersen in de raadszaal van Rotterdam, blijkt uit het verslag over de collegevorming. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Leef­baar-par­tij­lei­der Joost Eerdmans sloeg tijdens de campage "een snoeiharde en onverzoenlijke toon" aan

Leefbaar en Denk sloten een dealtje: hoe meer ze elkaar verbaal te lijf zouden gaan, hoe meer stemmen dat zou opleveren

"Ik trek z'n kop eraf!", siste Leef­baar-raads­lid Bart-Joost van Rij twee jaar geleden in de raadzaal

Wat steekt, is dat Leefbaar telkens in de hoek wordt gezet als een stel racisten

Oud-raadslid en -wethouder Marianne van den Anker (Leefbaar)