Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vroegtijdig vertrokken: dit waren de struikelblokken voor wethouders

Democratie

Romana Abels

© sjoerd van leeuwen

Seksuele misstappen en anderszins ongepast gedrag kostte menig wethouder de afgelopen vier jaar de kop. En dan zijn er nog acht andere redenen om voortijdig op te stappen.

1. Culturele voorzieningen: de schouwburg en het zwembad

Lees verder na de advertentie

Het was sneu voor Dicky Nieuwenhuis-Voordijk. Om het wethouderschap van Culemborg te kunnen vervullen, had ze in het voorjaar van 2014 een mooie bestuursfunctie bij een internationale organisatie opgezegd, maar achteraf had ze dat misschien beter niet kunnen doen. Al in de eerste weken begon het te rommelen in de Culemborgse coalitie en voor de zomer stond de eerste ChristenUnie-wethouder van Culemborg alweer op de keien. Baan weg, functie weg.

En waarom? Vanwege het nieuwe zwembad. Daarover waren de meningen in de coalitie verdeeld en dat was niet meer vlot te trekken. "De deur is dichtgeplakt", constateerde Dicky Nieuwenhuis met spijt in haar stem op de lokale televisie.

De val van zeker acht wethouders hield verband met een schouwburg, een muziekgebouw of een muziekschool.

Voor een kleine gemeente is het zwembad al snel een groot infrastructureel project, net als het filmhuis dat kan zijn, of de schouwburg. Investeringen in zo'n project blijken politiek riskant. Zeker als de kosten dan ook nog oplopen. Zo was in een flink aantal gemeenten de bouw of sloop van de schouwburg een struikelblok. De val van zeker acht wethouders hield verband met een schouwburg, een muziekgebouw of een muziekschool.

Het aftreden van D66-wethouder Marco van Dorst uit Eindhoven bijvoorbeeld. Van Dorst kreeg in 2015 de begroting van het muziekgebouw maar moeilijk rond. Duwen, trekken en sleuren was het, met ergernis aan beide kanten. De oppositie diende een motie van treurnis tegen hem in. Die overleefde hij, maar de lol was eraf. Het werk als wethouder, zei hij niet veel later, 'trekt een te zware wissel op mijn privéleven'. Van Dorst is op dit moment wel weer raadslid.

Om te illustreren hoe vaak een wethouder viel om een cultuurproject volgt even een opsomming: toen de bouw van filmtheater 'de Viking' in Deventer wéér duurder werd dan gepland, kon D66-wethouder Robin Hartog Heys van D66 vorig jaar zijn biezen pakken; toen de kosten voor cultureel centrum 'de Dromedaris' uit de hand liepen, viel in Enkhuizen een heel college; in Breda was een museumfusie almaar onderwerp van discussie, en stapte GroenLinks uit de coalitie; en het vertrek van Leefbaar-wethouder Ronald Schneider uit Rotterdam, na fraude bij poppodium Waterfront, haalde het landelijke nieuws.

Getallen zijn moeilijk te geven: er speelt vaak méér dan alleen dat ene ding. Zo is het in StedeBroec bijvoorbeeld lastig te zeggen of de val van de wethouder over de Muziekschool-kwestie valt in de categorie 'fraude en opspraak' of in die van 'ruzie om cultureel gebouw'. De zaak draaide om Gemeentebelangen-wethouder Henk Flierman, die behalve in het stadsbestuur ook in het bestuur van de muziekschool zat. Toen uitkwam dat het Muziekschool-bestuur sterke drank, taxiritjes en ook Swarovski-kristal had betaald met muziekschoolgeld, kon Flierman niet als wethouder aanblijven.

2. Innovatieve projecten: de zaak Sensor City

In het verlengde van het zwembad of de schouwburg: grote, innovatieve projecten. Zoals 'Sensor City' in Assen, het plan om van Drenthe en zijn hoofdstad een economisch bloeiende regio te maken als technologische hotspot. Niet alleen zou het verkeer in Assen zich extreem soepel door de stad bewegen dankzij sensors, er zouden zich ook talloze hoogtechnologische bedrijven en een Hogeschool gaan vestigen. Maar uiteindelijk schreef Dagblad van het Noorden over het project in termen van 'Een dolle trein die niemand wist te stoppen'. D66-wethouder Maurice Hoogeveen had zich aan het project vertild. Achteraf zat Assen met tweehonderd nutteloze sensorkastjes aan lantaarnpalen en een gat van acht ton op de begroting, en kon Hoogeveen zijn bureau leegruimen.

Ook wethouder Annette Zwiep, afkomstig van Lokaal Dinkelland, verkeek zich op een vernieuwend concept. Zwiep was politiek verantwoordelijk voor 'DinkellandWerkt', een plan waarmee de arbeidsvoorziening zelfstandig werd en zelfs winst zou maken. Drie jaar later bleek het plan volgens een rekenkamer-rapport 'volledig mislukt'. Al in het begin waren bijvoorbeeld allerlei kosten in de begroting vergeten. Het kostte de Dinkellandse gemeenschap uiteindelijk meer dan drie ton.

3. Koopzondag: de rust verstoord

In colleges waar wethouders namens de ChristenUnie, de SGP of een combinatie van die twee partijen in het college plaatsnamen, leidde de zondagsopenstelling van winkels zeker vier keer tot een onherstelbare scheur in het college.

In Woerden viel zelfs twee keer een wethouder over de koopzondag. Eerst was het Cor van Tuijl van ChristenUnie/SGP die vond dat hij niet meer geloofwaardig kon functioneren. Hij was wethouder handhaving en had in die functie op een zondag herenmodewinkel Bont en Blauw erop betrapt open te zijn, terwijl dat toen in Woerden verboden was. Bont en Blauw had gehoopt dat winkels die alleen Facebookvrienden toelieten wel open mochten, maar die vlieger ging niet op. Van Tuijl had zelf gezien dat de winkel open was, maar zei tegen de eigenaar dat hij de boete van 750 euro niet hoefde te betalen. Dat had hij, zo gaf hij achteraf zelf ook toe, beter niet kunnen doen.

Van Tuijls opvolger Tymon de Weger vertrok eind vorig jaar omdat de andere coalitiepartners besloten dat winkels voortaan wel op zondag open mochten. Daar was hij het niet mee eens.

Ook in Nijkerk kwam het tot een bestuurscrisis naar aanleiding van de koopzondag. Toen de VVD daar bezweek voor de druk om de winkels voortaan op zondag open te laten, kozen zowel wethouder Geert Horst van ChristenUnie/SGP als wethouder René Windhouwer het hazenpad. Door hun vertrek kende Nijkerk de afgelopen twee jaar voor het eerst sinds mensenheugenis geen bestuurder meer van een christelijke partij.

4. Werkdruk: het is niet leuk meer

Soms vindt een wethouder het gewoon niet leuk meer. Dat kan, maar in deze categorie is voorzichtigheid geboden: er is vaak méér aan de hand als een politicus zegt te kiezen voor zijn gezin. Zoals bij René ter Horst van Gemeentebelangen Vlagtwedde in 2014. "Het werk trekt een te zware wissel op mijn gezinsleven", was zijn verklaring eerst. Maar later zei hij in het Dagblad van het Noorden dat de werkelijke reden voor zijn vertrek was dat hij zich te weinig gesteund voelde door zijn eigen partij.

Ook uit de verklaring van D66-wethouder Sabine Verschoor uit Wassenaar sprak een flinke dosis frustratie. Zij hield ermee op vanwege de plaatselijke bestuurscultuur. In haar afscheidsbrief zei ze : "Ik ervaar onderhuidse spanningen in de gemeenteraad".

Als gevoelsmens kan ik mijn niet altijd vinden in de politieke rol die mij is toebedeeld

André Muller (SP), oud-wethouder uit Zuidplas

Minder aanvallend was de verklaring van SP-wethouder André Muller uit Zuidplas, die de oorzaak van zijn vertrek vooral bij zijn karakter legde. "Als gevoelsmens kan ik mijn niet altijd vinden in de politieke rol die mij is toebedeeld", verklaarde hij.

Voor Anja Timmer van de PvdA Almelo was het wel heel moeilijk om ermee op te houden. Ze wilde stoppen vanwege het zware werk, maar kon pas vijf maanden nadat ze dat zei haar tas pakken. Andere crises in de Almelose politiek, bijvoorbeeld dat de PvdA-fractievoorzitter overliep naar de VVD, vereisten haar aanblijven.

5. Integriteit: in opspraak

In de complete collegeperiode vielen 28 wethouders vanwege niet integer gedrag. Vooral een flink aantal bestuurders van lokale partijen (9) en de VVD (5) legden hun wethoudersfunctie neer omdat ze in opspraak waren geraakt. Niet allemaal deden ze iets strafbaars, maar hun handelen leek of was wel degelijk laakbaar.

Sommige vergrijpen waren ernstiger dan andere. Sommige wethouders deelden vertrouwelijke informatie met derden, zoals Jan Backbier van het Albrandswaardse OPA die zijn kennis over de plek waar asielzoekers zouden worden opgevangen voortijdig met inwoners deelde. En in Zuidplas deelde VVD-wethouder Joke Vroegop vertrouwelijke informatie met haar partner over de nieuwbouw van het gemeentehuis.

Soms kwam een verzwegen verleden naar boven, zoals bij Ewout Cassee van D66 in Haarlem, die in opspraak kwam nadat bleek dat hij niet had gezegd dat hij als ondernemer ooit was veroordeeld wegens wanbeleid. Of zoals bij VVD-bestuurder Eugene Glimmerveen van Meerssen, over wie bekend werd dat hij, toen hij nog raadslid was, via gemeentecontacten aan een baan probeerde te komen, terwijl dat volgens de integriteitsregels niet mocht.

Andere keren was er sprake van belangenverstrengeling, of op zijn minst de schijn daarvan. Zo was Bob Duindam (D66) van Woerden betrokken bij de oprichting van twee bedrijven die software maken die de gemeente Woerden ook gebruikt. Michel Demmers van Gemeentebelangen Zandvoort ging over de schreef door intensief te mailen met een projectontwikkelaar aan wie de herontwikkeling van een terrein niet veel later werd gegund.

Soms deden wethouders dingen die in strijd waren met de regels van de gemeente die ze zelf bestuurden.

Soms deden wethouders dingen die in strijd waren met de regels van de gemeente die ze zelf bestuurden. Ze legden bijvoorbeeld zonder vergunning een mestbassin aan op een melkveebedrijf, zoals in 2016 CDA-wethouder Erik Luiten deed in Aalten. VVD-wethouder Karel Mens (Uitgeest), bouwde een illegaal tuinhuisje voor zijn motor.

De prijs voor de mooiste uitspraak in een verklaring voor aftreden gaat naar VVD'er Huub Eitjes uit Maassluis, die als wethouder verantwoordelijk was voor de subsidie aan het theater van zijn broer. "Ik voel me als een ei met vogelgriep, zo snel mogelijk ruimen", zei Eitjes in een verklaring.

6. Milieu: mest en principes

Het milieu was in de afgelopen periode waarschijnlijk voor het eerst reden voor een wethouder om een politiek einde aan te kondigen. In maart 2017 zei Joan Veldhuizen van PRO5 uit Bladel het college vaarwel. Ze wilde geen verantwoordelijkheid nemen voor het mestbeleid van haar gemeente, waardoor 35 veehouderijen konden uitbreiden en het aantal varkens kon verdubbelen. Van Veldhuizen: "Ik weet dat ik niet altijd mijn zin kan krijgen. Maar ik heb nog nooit mijn positie boven die van de gezondheid en het welzijn van mensen gesteld. Als ik blijf zitten, zou dat wel gebeuren. Ik kon niet anders dan opstappen."

7. De liefde: twee wethouders in een bed

Soms is het de liefde die een einde maakt aan een wethouderschap. Leon van Noort (VVD) uit Barendrecht bijvoorbeeld werd verliefd op een ambtenaar. Daarover ontstond in de coalitie zoveel discussie, dat hij uiteindelijk tot de conclusie moest komen dat er te weinig vertrouwen was om door te gaan.

In Best moesten Bert van Drunen, PvdA-wethouder, en zijn collega Peet van de Loo kiezen wie van tweeën moest vertrekken. Dat het geen pas gaf dat twee wethouders het bed met elkaar delen, begrepen ze zelf. Het werd Van Drunen die in 2016 opstapte.

8. Gemeentelijke herindeling: de Harense raad draait

Plannen voor gemeentelijke herindelingen hebben menig wethouder zijn baan gekost. In Haren is de draai van haar eigen VVD-fractie voor wethouder Paula Lambeck reden om de coalitie te verlaten. De VVD was eerst voor een zelfstandig Haren, maar in 2015 plots voor fusie met Groningen en Ten Boer.

Datzelfde onderwerp kost in Haren in 2017 opnieuw een wethouder de kop, dan Mariska Sloot van Gezond Verstand Haren. Ook in Nuth sneuvelt een coalitie op een gemeentelijke fusie, net als in Brunssum, Landgraaf en Leerdam.

Lokaal of landelijk maakt geen verschil

De partij waarvan de wethouder afkomstig is, lijkt geen invloed te hebben op aftreden of aanblijven. In theorie zouden wethouders van lokale partijen, vanwege het ontbreken van een landelijke organisatie die tot steun kan dienen en waar scholing kan plaatsvinden, wellicht eerder struikelen. Maar het percentage gevallen wethouders is bij alle politieke richtingen zo rond de 15 à 20 procent, de PvdA uitgezonderd. Maar 10 procent van de sociaal-democratische wethouders moest afgelopen jaren voortijdig af te haken om politieke redenen.

Verantwoording

Vanaf de raadsverkiezingen in 2014 tot eind januari 2018 hebben in totaal 280 wethouders hun functie om politieke redenen neergelegd. Dat is op het totaal van 1440 wethouders bijna één op de vijf. Dat percentage was volgens het wethoudersonderzoek in de raadsperiode 2010-2014 even hoog.

Voor dit verhaal is gebruik gemaakt van de gegevens van opeenvolgende Wethoudersonderzoeken van de CollegeTafel, die voorbeelden verzamelde. De rubricering in categorieën komt voor rekening van de auteur van dit artikel. Vaak is er meer dan één reden om af te treden, dan is de spreekwoordelijke 'druppel die de emmer deed overlopen' gekozen.

Lees ook: 'Wangedrag, schelden en drank: het kostte 44 wethouders hun baan'


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De val van zeker acht wethouders hield verband met een schouwburg, een muziekgebouw of een muziekschool.

Als gevoelsmens kan ik mijn niet altijd vinden in de politieke rol die mij is toebedeeld

André Muller (SP), oud-wethouder uit Zuidplas

Soms deden wethouders dingen die in strijd waren met de regels van de gemeente die ze zelf bestuurden.