Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Voor een tweede kind hebben Chinezen amper nog puf

Democratie

Leen Vervaeke

Zhao Ling en dochter Wenjing (rechts). © Leen Vervaeke

Lange tijd gold in China een strikte eenkindpolitiek, inmiddels wil de overheid juist graag meer nageslacht, vanwege de sterk krimpende bevolking. En nu zien ouders dat niet meer zitten.

Als Wang, een 39-jarige werknemer van een staatsbedrijf in het noorden van China, zijn hart zou volgen, dan zou hij graag een tweede kindje willen. Een speelkameraad voor zijn zoontje van vier, dat nu zo vaak alleen is dat Wang zich soms schuldig voelt. Maar Wang en zijn vrouw zien een tweede kind financieel niet zitten, zelfs niet in hun tweeverdienersgezin. “De economische druk is te groot”, zegt Wang – nee, niet zijn volledige naam, zo gevoelig ligt kritiek op de Chinese overheid. “Een kind opvoeden kost in China handenvol geld. Dat lukt ons geen twee keer.”

Lees verder na de advertentie

Wang zit met zijn zoontje op het stadsstrand van Harbin, de hoofdstad van de provincie Heilongjiang, in het uiterste noorden van China. Het is een nationale vakantiedag en hij komt nog even van de laatste herfstzon genieten, voor de vrieskou begint. Hij is niet de enige: de hele zandstrook zit vol met jonge ouders, allemaal met één kind. Alsof de afschaffing van de eenkindpolitiek, precies drie jaar geleden, hier nooit heeft plaatsgevonden. 

Een kind opvoeden kost in China handenvol geld. Dat lukt ons geen twee keer.

Het is de grote frustratie van de Chinese overheid: wat ze ook doet om de bevolking te stimuleren voor meer nageslacht te zorgen, de Chinese ouders happen niet toe. Na vier decennia van strikte geboortebeperking werd de eenkindpolitiek in 2013 versoepeld, en eind 2015 omgezet in een tweekindpolitiek. Maar in de praktijk heeft dat nauwelijks gevolgen gehad. Na een klein sprongetje in 2016 daalde het geboortecijfer in 2017 alweer.

Oplossingen

Het is even wennen voor de Chinese overheid. Na decennia van strijd tegen een bevolkingsexplosie, moet ze nu in allerijl op zoek naar oplossingen voor een bevolkingskrimp. Volgens nationale statistieken krijgt elke Chinese vrouw gemiddeld 1,05 kinderen – ver onder de vervangingsdrempel van 2,1 kind per vrouw. Als daar niet snel verandering in komt, kijkt China aan tegen onbetaalbare pensioenen, een tekort aan arbeidskrachten en bijgevolg een vertragende economie.

Zhao Ling en dochter Wenjing. © Leen Vervaeke

De Chinese overheid maakt zich dan ook op, zo blijkt uit allerlei signalen, om binnenkort compleet te kappen met de geboortepolitiek. Het overheidsdepartement voor familieplanning is al ontbonden, en tal van academici spraken zich uit voor een beleidswijziging. Na veertig jaar van geboortecontrole, met gedwongen abortussen, sterilisaties en hoge boetes voor overtreders, mogen Chinese ouders vrij bepalen hoeveel kroost ze willen. Maar ook dan voorspellen demografen weinig effect.

“Vanuit menselijk oogpunt is het afschaffen van de geboortepolitiek een goede zaak”, zegt Chen Youhua, demograaf aan de Universiteit van Nanjing. “Als Chinese burgers zelf over hun voortplanting kunnen beslissen, is dat een vooruitgang voor de burgerrechten. Maar voor het geboortecijfer in China zal het nauwelijks uitmaken. De meeste Chinese ouders willen geen tweede kind, laat staan dat ze een derde of een vierde zouden willen.”

Sowieso, zegt Chen, zit China de komende jaren vast in een patroon van lage geboortecijfers. Het grootste probleem is dat de Chinese bevolking na decennia van eenkindpolitiek een enorme gender-disbalans vertoont. Omdat er door abortus en adoptie jarenlang veel meer jongens dan meisjes bijkwamen, kampt China nu met een stevige dip in het aantal vrouwen van vruchtbare leeftijd. Het aantal potentiële moeders in China daalt het komende decennium elk jaar met 5 tot 6 miljoen.

© Fadi Nadrous

Vooral in het hoge noorden kunnen ze daarover meepraten. Het is een streek die lang gedomineerd werd door grote staatsbedrijven, waar een onwettige zwangerschap meteen met ontslag werd bestraft. De eenkindpolitiek werd er zo strikt toegepast dat nu er een enorm tekort aan vrouwen is. Alleen al om de bevolking op peil te houden zou elke vrouw meer dan twee kinderen moeten krijgen. In werkelijkheid is het geboortecijfer in het noordoosten het laagste van China, zo blijkt uit nationale statistieken. De economische tegenslagen in de streek, waar veel staatsbedrijven de deuren hebben gesloten, maken de inwoners voorzichtig. “In het noordoosten zijn de salarissen lager dan in de rest van China, maar de prijzen zijn even hoog”, zegt Wang, de jonge vader op het strand van Harbin. “Een crèche, onderwijs en gezondheidszorg: het is ongelofelijk hoeveel dat allemaal kost.” 

Opvoedcultuur

Wang geeft toe: misschien overdrijft hij wel met de uitgaven voor zijn zoon. Die ging eerst naar een openbare kinderopvang, voor 120 euro per maand, maar verhuisde recent naar een private crèche, ook al kost die dubbel zo veel. “In een private crèche hechten ze meer belang aan academische prestaties”, zegt Wang. “Nu leert mijn zoontje op zijn vierde al rekenen. Dat deden ze niet op de andere crèche.”

Het is een pervers gevolg van de eenkindpolitiek: als enig kind zijn hele generaties Chinezen met zo veel aandacht en zorg overladen, en met zulke hoge verwachtingen belast, dat een hypercompetitieve opvoedcultuur is ontstaan die nu niet zomaar terug te draaien is. Chinese ouders worden geacht zo veel energie en geld in hun ene nakomeling te investeren, dat ze dat onmogelijk voor meerdere kinderen kunnen herhalen. Zo houdt de eenkindcultuur zich ook zonder overheidsdwang in stand.

© Leen Vervaeke

Neem Zhao Ling (40), die met haar 10-jarige dochter Wenjing wat verder op het stadsstrand zit. Wenjing – in een wit, kanten jurkje en met een dot op haar hoofd – volgt na haar schooluren dans-, kalligrafie- en schilderles, en extra klasjes rekenen en Engels. Het kost haar al haar vrije tijd, en een stevige hap uit het gezinsbudget. “Maar al haar klasgenootjes doen het, je kunt niet achterblijven”, zegt Zhao. “Ik hoop dat ze later ook in het buitenland kan studeren, ook al is dat erg duur.”     

Sinds Wenjings geboorte is Zhao gestopt met werken, zodat ze dochterlief bij alle buitenschoolse activiteiten kan begeleiden en haar kan ondersteunen in de helse competitie van het Chinese onderwijs. “Het is een opoffering”, zegt Zhao. “Maar we willen voor haar het allerbeste. Alles wat zij krijgt, is beter dan wat we onszelf gunnen. Ik zou wel een tweede kind willen, maar ik heb er de fut niet voor. Twee keer zo’n opoffering, dat is niet te doen.”

Als de Chinese overheid het geboortecijfer toch enigszins wil opkrikken, zit er volgens demografen maar één ding op: ze moet de Chinese ouders meer financiële hulp bieden, zoals belastingverlagingen en subsidies voor kinderopvang en onderwijs. “We moeten meer naar Europese landen kijken”, zegt demograaf Chen Youhua. “China moet een meer kindvriendelijke maatschappij worden. Dat kan alleen als de overheid meer deelt in de lasten van het opvoeden van kinderen.”

Hier en daar zie je dat daarover in overheidskringen wordt nagedacht. In de provincie Liaoning, in het hoge noorden, werden onlangs gezinssubsidies en goedkopere kinderopvang ingevoerd. Maar evengoed zie je hier en daar een nieuwe neiging tot overheidsdwang. Een officiële denktank stelde recent een belasting voor op kinderloze gezinnen. En sommige staatsmedia proberen Chinese ouders aan het voortplanten te krijgen door het baren van meer baby’s voor te stellen als een nationale plicht.

Maar de tijden zijn veranderd, en Chinese ouders laten zich niet meer dwingen. Telkens als een overheid of denktank een dwangmiddel suggereert dat tot een grotere kinderschare moet leiden, volgt een storm van protest op sociale media. “Meer kinderen, dat kan de regering echt niet van ons vragen”, zegt Wang, terwijl hij zijn zoontje van een modderplas weghoudt. “Als er meer kinderen moeten komen, dan moeten de rijken daar voor zorgen. De gewone man heeft het al lastig genoeg.”

De gegevens van Wang zijn bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook: 

Vooruitgang in Peking is een dichtgemetselde winkeldeur 

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereldbevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen wekelijks verslag uit hun eigen megastad.

Deel dit artikel

Een kind opvoeden kost in China handenvol geld. Dat lukt ons geen twee keer.