Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Versplintering van de lokale politiek is niet het probleem

Democratie

Lex Oomkes

© Maartje Geels
Column

Vier jaar geleden had een op de drie gemeenten een maand na de verkiezingen een college. Volgens de laatste berichten zijn dat er nu niet meer dan twaalf.

Nederlandse bestuurders blinken bepaald niet uit in een extatisch gevoel van optimisme. Zeker niet als zij burgemeester in een gemeente zijn, dan wel als commissaris van de koning toezicht houden op zo'n gemeente. Voor en na de raadsverkiezingen van afgelopen maart kwamen uit die hoek zorgelijke berichten over de bestuurbaarheid van de gemiddelde gemeente. 

Lees verder na de advertentie

En niet ten onrechte. In de vier jaar tussen de twee laatste raadsverkiezingen groeide het aantal zelfstandige fracties in Nederlandse gemeenteraden met 149, meldde Trouw al in februari. In maar liefst 30 procent van de gemeenteraden nam het aantal fracties toe, zonder dat de kiezer eraan te pas kwam.

Versnippering in de raad, de gemiddelde lokale bestuurder zag het al gebeuren. Veel praten, veel duwen en trekken, maar resultaten ho maar. Anderhalve maand later zijn er aanwijzingen die erop kunnen wijzen dat de vrees van die bestuurders bewaarheid wordt. Vier jaar geleden had een op de drie gemeenten een maand na de verkiezingen een college op basis van een programakkoord van een aantal fracties. Nu is dat aantal niet meer dan een op de twaalf volgens de laatste berichten.

Het aantal Kamerfracties is dermate groot en zijn ze stuk voor stuk dermate klein, dat zoiets onmogelijks als een vier­par­tij­en­co­a­li­tie onvermijdelijk was

Een honorabel argument

Als gemeenten een voorbeeld nemen aan hun landelijke collega-politici, hebben ze nog wel een tijdje te gaan. Nu ruim zeven maanden geleden lukte het in Den Haag een kabinet te vormen en ook bij die gelegenheid na regelmatige waarschuwingen dat de bestuurbaarheid van het land in het geding was. In de Kamer is het aantal fracties immers dermate groot en zijn ze stuk voor stuk dermate klein, dat zoiets onmogelijks als een vierpartijencoalitie om tot een meerderheid te komen, onvermijdelijk was. 

Diederik Samsom gebruikte het argument graag om aan te geven dat hij in een hoger doel geloofde dan het beëindigen van de crisis in zijn PvdA. Hij deed het allemaal in het belang van de bestuurbaarheid van dit land.

Een honorabel argument, daar niet van. Maar is in dit kader de versplintering in de politiek, landelijk of lokaal, nu de echte oorzaak? Uit vorige week in Binnenlands Bestuur gepubliceerd onderzoek bleek dat in driekwart van de gemeenten met een versplinterde gemeenteraad (waarbij versplintering wordt gedefinieerd als minimaal elf fracties in de raad) het uiteindelijk gevormde college de volle termijn afmaakte. In 84 gemeenten verschoot het college na een politieke crisis van politieke kleur, maar van die ruim tachtig gemeenten had niet meer dan een derde een versplinterde raad.

Al te speculatief

Kennelijk ligt de oorzaak daar niet. Voor gemeenten is de zogeheten dualisering wellicht doorslaggevender geweest. Sinds het begin van de eeuw zijn college en raad uit elkaar gehaald en is, net als in de landelijke politiek, de volksvertegenwoordiging meer de controleur van de uitvoerende macht geworden. Dat brengt de politiek meer de raadszaal binnen, maar uiteraard ook de polarisering. Zeker als de samenleving zelf ook meer polariseert.

Voor de dualisering gold er ook een wettelijke termijn waarbinnen een college gevormd moest zijn. Die termijn van 41 dagen is nog niet voorbij, maar het is niet al te speculatief om te verwachten dat een groot aantal gemeenten eind deze week geen college zal hebben. Sterker, er zijn berichten dat in een groeiend aantal gemeenten geprobeerd wordt een beleidsprogramma te maken dat voor alle fracties in de raad aanvaardbaar is. Een nieuwe vorm van het aloude afspiegelingscollege.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw. Lees hier zijn eerdere columns.

Lees ook: Het hele land ligt vol met kruimels
Dat kiezers bij de gemeenteraadsverkiezingen uit zoveel partijen konden kiezen is niet per se positief. 
Ze hebben de lokale democratie verkruimeld. Hoe stabiel worden de nieuwe coalities?

Deel dit artikel

Het aantal Kamerfracties is dermate groot en zijn ze stuk voor stuk dermate klein, dat zoiets onmogelijks als een vier­par­tij­en­co­a­li­tie onvermijdelijk was