Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Trump, vloek en zegen voor media

Democratie

Isabel Baneke

© vpro

Anderhalf jaar lang filmde Liz Garbus de redactie van The New York Times. De regisseur legde vast hoe de journalisten worstelen met president Trump. Rust krijgen ze geen moment, zo is vanavond te zien op NPO2.

Hoofdredacteur Dean Baquet houdt beide handen bij zijn mond. Het is 20 januari 2017. In totale stilte kijken de journalisten op de redactie van The New York Times naar de inauguratie van Donald J. Trump. "Wow", brengt hij uiteindelijk uit. "What a story." Zijn collega's knikken verslagen. "What a fucking story." Dan verschijnt er een lach op het gezicht van de hoofdredacteur. "Okay, let's go." Let's go.

Lees verder na de advertentie

Die twee woorden komen keer op keer terug in 'The Fourth Estate', een vierdelige documentaireserie over The New York Times die vanaf vanavond wordt uitgezonden door de VPRO. Op de centrale redactie in New York, tijdens de vele reportages in het land en de politieke newsroom in Washington: het werk is een stramien van gaan, gaan, gaan. Sinds de grillige zakenman uit Queens zijn eed aflegde, is op adem komen er niet meer bij voor de journalisten.

Anderhalf jaar lang liepen Liz Garbus en haar cameramannen rond op de verschillende afdelingen van The New York Times. De Amerikaanse filmmaker, die onder andere een Emmy won voor haar documentaire over zangeres Nina Simone (2015), registreerde als een vlieg op de muur hoe de erudiete krant omgaat met een president die uniek is in zijn soort en hen dwingt nieuws nog zorgvuldiger af te wegen.

Wie 'The Fourth Estate' bekijkt, ontdekt dat de nieuwsorganisatie in die eerste periode na Trumps inhuldiging onophoudelijk moet knokken om haar bestaansrecht te legitimeren. In de eerste plaats natuurlijk omwille van Trump zelf, een president die de media constant ondermijnt.

Geen automatisme

Persconferenties? Geen automatisme voor deze leider. Hij bepaalt zelf wat hij wanneer tegen wie vertelt. Voornamelijk via Twitter kondigt hij nieuw beleid en beslissingen aan. Zo kunnen journalisten hem ook geen kritische vragen stellen. Wel zo handig, ook wanneer je plots van standpunt wisselt.

Dat was het geval tijdens de nasleep van de gevechten in Charlottesville vorig jaar, waar een dode viel nadat een auto met flinke snelheid op een groep tegendemonstranten inreed. In eerste instantie weigerde de president een schuldige aan te wijzen. Zowel de extreemrechtse nationalisten als de tegendemonstraten zaten fout: twee vechten, twee schuld.

Maar na felle kritiek wijzigde Trump zijn mening tijdens een toespraak in Phoenix in de staat Arizona. "De enige mensen die een platform geven aan deze haatgroepen, zijn de media met hun nepnieuws, zoals de falende New York Times. Dat zijn zieke mensen." Onder scheldkanonnades van het opgefokte publiek rent de verslaggever van de krant het stadion uit, zo laat de documentaire zien.

Hoe scheid je zin van onzin in het tijdperk Trump? Besteden ze als krant niet te veel aandacht aan iedere zucht van de president? Of zouden ze de man en zijn vaak malle tweets vaker links moeten laten liggen? Dat soort vragen zorgen voor discussie op de redactie van The New York Times.

De krant bevindt zich in een spagaat. Want er moet ook geld worden verdiend, en lezers smullen van alle ontwikkelingen in en rond het Witte Huis. Een artikel met de naam van de president in de kop? Succes gegarandeerd.

Tekst loopt door onder de foto

Het gebouw van The New York Times, een van de gebouwen van Trump en de president zelf. © vpro

Wat dat betreft is Trump niet alleen een vloek, maar ook een zegen voor de kwaliteitsjournalistiek. De 'Trump bump' doet de abonneeschare van nieuwsorganisaties groeien. Ook The New York Times plukt de vruchten van de politieke koers: de winst van het bedrijf over het eerste kwartaal van dit jaar viel met 21,9 miljoen dollar twee derde hoger uit dan in 2017.

En wat te denken van 'The Daily'? De gratis podcast van The New York Times, waarin het belangrijkste nieuwsartikel uit de krant wordt besproken, startte een maand na de eed van Trump en trok direct massa's luisteraars. Iedere dag wordt het programma zo'n miljoen keer gedownload.

Toch zou het oneerlijk zijn de groei van de abonneeschare van The New York Times enkel toe te schrijven aan de president. Want 'The Fourth Estate' laat zien dat de krant niet alleen moet strijden tegen Trump en zijn nepnieuws, maar ook op een tweede frontlinie vecht voor zijn bestaan: net als bij andere kranten over de hele wereld loopt de opbrengst van advertenties loopt razend rap terug. Redacties moeten inkrimpen en online op zoek gaan naar nieuw publiek én verdienmodel. Inmiddels krijgen 2,8 miljoen mensen The New York Times in hun virtuele brievenbus.

Drie Pulitzer-prijzen

Het is 16 april 2018. Op de redactie in New York klinkt luid applaus. Alle journalisten hebben de pen neergelegd, voor heel even dan, en zijn samengekomen om beloond te worden voor hun bloed, zweet en tranen. De krant wint drie Pulitzer-prijzen, een meer dan aartsrivaal The Washington Post. "Het is eerder gebeurd dat de krant werd aangevallen", spreekt de hoofdredacteur. "Tijdens de burgerrechtenbeweging en de oorlog in Vietnam. Die mensen zijn verdwenen, maar The New York Times is er nog altijd."

VPRO, The Fourth Estate. Vanavond deel 1, The First Hundred Days, 22.55u NPO 2.

'Als journalist moet je niet het gevecht aangaan'

Eelco Bosch van Rosenthal is verslaggever en presentator bij 'Nieuwsuur'. Vanaf 2007 tot 2012 was hij Amerika-correspondent van de NOS. Ook maakte hij in 2016 de reisdocumentaires 'Droomland Amerika'.

"In Washington is het nu tien uur 's ochtends en Trump heeft al meerdere berichten getwitterd. De snelheid van het nieuws ligt nog een versnelling hoger, het houdt niet op. Nu meldt hij dat de ontmoeting met Noord-Korea misschien toch doorgaat.

"Afgelopen week sprak ik na een voorvertoning van de documentaire in Amsterdam met twee journalisten van The New York Times. Zijn vertelden me dat ze met hun gezinnen op een kinderfeestje stonden, toen de president alarm sloeg: Obama zou de Trump Tower hebben afgeluisterd.

"Dat slaat natuurlijk nergens op, maar toch moesten journalisten aan de bak. Ieder bericht, hoe onzinnig ook, moet serieus worden onderzocht. En dat terwijl ze het grotere geheel niet uit het oog mogen verliezen.

"Ook daagt Trump de pers constant uit. De media zijn de oppositiepartij, de vijand, de fabrikanten van nepnieuws. De kunst is om je als journalist niet te laten verleiden het gevecht aan te gaan, en onverstoorbaar je werk te blijven doen. Dat lukt The New York Times aardig."

Tekst loopt door onder de foto

© vpro

Journalist Charles Groenhuijsen werkte als verslaggever voor onder meer NOS en NOVA bijna twee decennia lang in de VS. Hij schreef meerdere boeken over de Amerikaanse politiek, waaronder 'Donald Trump 'Iedereen houdt van mij' (2015).

"Trump is gestoord, gevaarlijk, maar ook geniaal in het bespelen van de pers. Hij is een stofzuiger van aandacht, creëert talloze mediamomenten over niets. Dan roept hij iets idioots als het bouwen van een muur en dat wordt breaking news. Vervolgens zwakt hij zijn uitspraken af of trekt ze in, en dan staat hij weer op de voorpagina. Wilders en Baudet kunnen dat ook goed, denk aan de kopvoddentaks.

"De president is onweerstaanbaar voor nieuwsorganisaties, en dat weet hij zelf maar al te goed. Het zijn de media die hem zo groot maken. Ook al is de aandacht negatief, het gaat weer over hem. Niet voor niets luidt Trumps adagium 'There's no such thing as bad press'.

"Maar wat blijft er over wanneer je al die decibellen weghaalt? In plaats van te rennen van het ene brandje naar het andere schandaal, zouden journalisten een op een rij moeten zetten wat Trump heeft gedaan in plaats van gezegd. Zo vormen zijn misstappen met vrouwen nu een voetnoot in de geschiedschrijving. Dat is toch idioot?"

Tegenwicht bieden aan de verschraling van het documentaire-aanbod

'The Fourth Estate' is net af. Zondag was het eerste deel van het vierluik te zien op de Amerikaanse tv, vanavond kan Nederland er al voor afstemmen op NPO2. Dat is ongewoon snel. Hoe dat kan? The Fourth Estate is ontstaan uit een samenwerking van onder meer een groep publieke omroepen uit verschillende landen waaronder de NPO. Netflix en co dreigen het documentaire-aanbod te verschralen, proeven zij, en met eigen films willen ze tegenwicht bieden aan die streamingdiensten. Zo hebben ze gezamenlijk geld gestoken in The Fourth Estate, en afgekaart dat de documentaire in een groot aantal landen te zien is. Het streven is om ieder jaar zo'n kwalitatieve documentaire te maken, over onderwerpen met een publiek belang.

Lees ook: 'Trump ondermijnt dagelijks onze rechten en vrijheden'

De Verenigde Staten drijven onder Trump af richting een autocratie, waarschuwt de Amerikaanse journalist en schrijver Sarah Kendzior.

Deel dit artikel