Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Trump speelt hoog spel met het opzeggen van de Iraanse atoomdeal

Democratie

Arjen van der Ziel

(AP Photo/Pablo Martinez Monsivais) © AP

De Amerikaanse president dreigt de nucleaire afspraken met Teheran op te zeggen. Maar is het niet gewoon spierballentaal die hij uitslaat?

De Amerikaanse president Donald Trump dreigt opnieuw een belangrijk verdrag in de prullenbak te gooien. Na het TPP-handelsverdrag met Aziatische landen en het klimaat­akkoord van Parijs gaat het deze keer om de internationale nucleaire overeenkomst met Iran uit 2015.

Lees verder na de advertentie

Trump zal naar verwachting vrijdag bekendmaken dat hij de Iran-deal, die na jarenlange moeizame onderhandelingen tot stand kwam, niet ‘certificeert’, zoals het in Washington wordt genoemd. Mogelijk zal Trump ook de Iraanse Revolutionaire Garde bestempelen tot ‘terroristische organisatie’.

Mogelijk zal Trump ook de Iraanse Revolutie Garde bestempelen tot 'ter­ro­ris­ti­sche organisatie'

Wat was die atoomdeal ook alweer?

De vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad – de VS, Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland en China – plus Duitsland en de Europese Unie, sloten de deal in 2015 met Iran. De Iraniërs beloofden hun atoomprogramma te beperken, in ruil voor opheffing van de meeste sancties tegen hun land. 

Omdat er in het Amerikaanse Congres veel weerstand tegen was, werd de overeenkomst in de VS niet geratificeerd. In plaats daarvan nam het Congres een wet aan die bepaalt dat de president de deal elke drie maanden moet ‘certificeren’. 

De president moet dan vaststellen dat Iran de afspraken naleeft, dat het land atoominspecteurs toestaat en dat het verdrag nog steeds in het Amerikaanse nationale belang is. Blijft deze vaststelling uit, dan gaat de kwestie naar het Congres. Het Congres heeft vervolgens zestig dagen om te beslissen of de VS de sancties van voor 2015 opnieuw instellen tegen Iran.

De Amerikaanse president sprak meermaals van 'de slechtste deal ooit'

Waarom wil Trump van de overeenkomst af?

De Amerikaanse president sprak meermaals van ‘de slechtste deal ooit’. Trump en zijn getrouwen zijn ervan overtuigd dat de over­eenkomst de ontwikkeling van Iraanse kernwapens slechts vertraagt.

Ze ergeren zich er ook aan dat de Iraniërs doorgaan met het ontwikkelen van ballistische raketten. En ze vinden dat de Iraanse regering met haar steun aan de Hezbollah-­militie en haar interventie in Syrië te veel invloed krijgt in het Midden-Oosten.

“Trump weet natuurlijk ook dat een beetje Iran-bashing het altijd goed doet bij zijn achterban”, zegt Amerika-kenner Willem Post. “Dat hij de rest van de wereld ermee op de kast jaagt, maakt hem niet zo veel uit.”

Hoe reageren Iran en de rest van de wereld?

De Israëlische regering wantrouwt Iran diep en zal waarschijnlijk staan te juichen als Trump de deal opblaast. Maar China, Rusland en Europese landen lobbyen voor het behoud ervan. Zij wijzen erop dat Iran zich volgens inspecteurs van het ­Internationaal Atoomagentschap aan de afspraken houdt.

Trump weet natuurlijk ook dat een beetje Iran-bashing het altijd goed doet bij zijn achterban

In Iran won president Hassan Rouhani eerder dit jaar verkiezingen met de belofte dat hij, mede dankzij de opheffing van de sancties, de economie uit het slop zou halen. Zijn regering lobbyt dan ook in het buitenland voor het verdrag. Maar Teheran heeft ook al verzekerd dat Iran, als Trump het akkoord torpedeert, met gepaste munt zal terugbetalen. “De Amerikanen maken de wereld gek met hun gedrag”, aldus een woordvoerder. “Het is tijd om hen opnieuw een lesje te leren.”

Als Trump het verdrag niet certificeert, is dat dan het einde?

Nee. De Republikeinen hebben wel een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, en zij moeten in overgrote meerderheid weinig hebben van Iran. Maar er zijn ­onder hen wel realisten op het gebied van buitenlandse politiek. Het is dan ook niet zeker of het Congres zal instemmen met het weer instellen van de sancties van voor 2015. Sommige analisten vermoeden dat Trump vooral probeert Teheran onder druk te zetten om er een ­betere deal uit te slepen. De Iraniërs zouden onder meer moeten worden verplicht om de ontwikkeling van ballistische raketten te staken. “Het is een gevaarlijke strategie”, zegt analist Tim Sweijs van denktank HCSS. “Maar het zou kunnen werken.”

Het is een gevaarlijke strategie, maar het zou kunnen werken

Tim Sweijs van denktank HCSS

Wat zijn dan wel de gevolgen?

In Iran hebben Trumps dreigementen de positie van de conservatieven versterkt, ten koste van de relatief gematigde president Rouhani. Maar een Amerikaanse terugtrekking hoeft in principe niet het einde van de atoomdeal te betekenen. De andere landen zouden kunnen besluiten om het akkoord zonder de VS voort te zetten.

Wel dreigt Trump volgens deskundigen de internationale orde te ondermijnen. “Als Trump de deal opblaast, zal dat grote schade toebrengen aan de internationale diplomatie”, zegt Sico van der Meer, expert op het gebied van massavernietigingswapens bij Instituut Clingendael. “Want andere landen, zoals Noord-Korea, volgen dit natuurlijk ook. Wat is het woord van Washington waard, als ze dit soort afspraken zomaar kunnen opzeggen?”



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Mogelijk zal Trump ook de Iraanse Revolutie Garde bestempelen tot 'ter­ro­ris­ti­sche organisatie'

De Amerikaanse president sprak meermaals van 'de slechtste deal ooit'

Trump weet natuurlijk ook dat een beetje Iran-bashing het altijd goed doet bij zijn achterban

Het is een gevaarlijke strategie, maar het zou kunnen werken

Tim Sweijs van denktank HCSS