Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Toezichthouder: Veiligheidsdiensten missen essentiële waarborgen om privacy te beschermen

Democratie

Kristel van Teeffelen

© ANP XTRA

De veiligheidsdiensten doen sinds de invoering van de nieuwe inlichtingenwet nog te weinig om de privacy van burgers te beschermen. 

Volgens de onafhankelijke toezichthouder - de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (CTIVD) - ontbreken nog altijd de waarborgen om te voorkomen dat er meer gegevens dan nodig worden verzameld en bewaard. Ook is er onvoldoende interne controle. Het kabinet heeft maatregelen aangekondigd. 

Lees verder na de advertentie

De invoering van de zogenoemde Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdienst 2017 - kortom de Wiv - ging gepaard met een stevig maatschappelijk debat. Dat richtte zich met name op de balans tussen de noodzaak om de nationale veiligheid te beschermen en het recht op privacy van burgers. In een door studenten uitgelokt raadgevend referendum stemde uiteindelijk een krappe meerderheid tegen de nieuwe wet. Die kwam er op 1 mei van dit jaar toch, zij het met een aantal extra beloften van het kabinet. 

Fundamentele stappen nodig

Het afgelopen half jaar onderzocht de CTIVD vooral de meest gevoelige punten van de Wiv. Het vandaag verschenen rapport gaat niet zozeer om de vraag of er al fouten zijn gemaakt, maar is vooral een inschatting van het risico op fouten. En de conclusie liegt er niet om: er moeten nog fundamentele stappen worden gezet om te voorkomen dat de AIVD en MIVD onrechtmatig te werk gaan, aldus de toezichthouder. Essentiële waarborgen om de privacy van de burger te beschermen ontbreken helemaal of gedeeltelijk.

Neem de zorgplicht. Dat verplicht de veiligheidsdiensten om continu te controleren of gegevens goed worden verzameld en of de analyses van de data deugen. Hoewel de verantwoordelijke ministers van binnenlandse zaken en defensie in december vorig jaar beloofde dat die zorgplicht bij het ingaan van de nieuwe wet helemaal op orde zou zijn, blijkt dat niet het geval. Volgens de CTIVD hebben de AIVD en MIVD nog steeds geen manieren bedacht om invulling te geven aan die zorgplicht. 

Volgens de ver­ant­woor­de­lij­ke ministers ‘is gebleken dat de nieuwe wet meer impact op de diensten heeft dan door ons bij de totstandkoming van de wet is onderkend’

Sleepwet 

Ook bij het het meest heikele punt in het debat over de nieuwe wet - in de volksmond het ‘sleepwet’  genoemd - ontbreekt het aan waarborgen. Die sleepwet houdt in dat de AIVD en MIVD in bulk internetverkeer van de kabel mogen verzamelen. Tot nu toe is dat nog niet gebeurd, omdat de diensten nog volop bezig zijn dat technisch voor elkaar te krijgen. Waar al wel sprake van is, is het onderscheppen van verkeer via de ether. En daarin ziet de toezichthouder een aantal risico's. 

Zo heeft het begrip 'zo gericht mogelijk’ - door de minister omarmd als belangrijke waarborg om te voorkomen dat de diensten te pas en te onpas gegevens aftappen - in de praktijk nog geen invulling gekregen bij de diensten. Datzelfde geldt voor de verplichting om continu te beoordelen of de verzamelde gegevens nog wel relevant zijn. De MIVD en de AIVD hebben daarvoor nog steeds geen beleid gemaakt. 

Extra maatregelen

Volgens de verantwoordelijke ministers ‘is gebleken dat de nieuwe wet meer impact op de diensten heeft dan door ons bij de totstandkoming van de wet is onderkend’. In een reactie op het kritische rapport worden daarom extra maatregelen aangekondigd. Zo wordt er iemand bij de AIVD aangewezen die verantwoordelijk wordt voor de invulling van de zorgplicht en gaat de MIVD extra investeren in het op orde brengen van de ICT van de dienst. 

GroenLinks wil een debat. “De AIVD en MIVD lijken wél voluit de bevoegdheden uit de sleepwet te gebruiken, maar zich niet te houden aan de vereiste waarborgen”, aldus Kamerlid Kathalijne Buitenweg.

Lees ook: 

De inlichtingenwet wordt aangepast

Zijn de veranderingen die het kabinet aanbracht naar aanleiding van het referendum over de Wiv ingrijpend, of vooral een cosmetische ingreep?

Deel dit artikel

Volgens de ver­ant­woor­de­lij­ke ministers ‘is gebleken dat de nieuwe wet meer impact op de diensten heeft dan door ons bij de totstandkoming van de wet is onderkend’