Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Thomas Piketty: We gaan nu door met een parlement voor de eurozone, of we vallen

Democratie

Kleis Jager

De Franse econoom Thomas Piketty is, zo blijkt, nog steeds druk bezig met de thema's die hem zo'n drie jaar geleden tot mondiale hype maakten. © anp
Interview

Na zijn onverbiddelijke bestseller 'Kapitaal in de 21ste eeuw' pleit Thomas Piketty nu voor een democratische revolutie in Europa. Zijn idee voor een parlement voor de eurozone stuit vooral op scepsis. Maar een alternatief is er niet, waarschuwt hij.

De wereldberoemde econoom gaat volledig op in een grafiek op het scherm van zijn computer, die de inkomensontwikkeling in verschillende hoeken van de wereld in beeld brengt. Het kloppen op de half openstaande deur van zijn bescheiden werkkamer in de Paris School of Economics hoort hij niet. Dan schrikt hij opeens op: "Sorry! Ga zitten, wij hadden een afspraak."

Lees verder na de advertentie

Thomas Piketty, zo blijkt, is nog steeds druk bezig met de thema's die hem zo'n drie jaar geleden tot mondiale hype maakten: kapitaalverdeling en vermogensongelijkheid, de kloof tussen arm en rijk. De grafiek op het scherm is afkomstig uit zijn vermaarde World Top Income Database (WTID), die de basis is van zijn veelbesproken werk van 700 pagina's.

Het is nu een democratisch zwart gat: er is geen enkele controle op de besluiten van de eurogroep

Succes

"Mijn boek had een een paar gebreken", zegt Piketty, terwijl hij een kuipje in de Nespressomachine duwt. "De studie is te veel gericht op de westerse wereld. Dat kwam doordat ik over onvoldoende data beschikte. Daar zijn we nu volop mee bezig."

Aan zijn naam viel een tijd lang bijna nergens te ontkomen, of je nu een parlement bezocht of een café. "Er is een enorme behoefte aan transparantie over ongelijkheid", zo verklaart hij het succes. "Een grote behoefte aan kennis bij mensen die zo'n cruciaal onderwerp niet aan specialisten willen overlaten, die willen weten hoe het zit. Ik heb willen uitleggen hoe de ongelijkheid in de vorige eeuw kleiner werd en hoe de kloof zich na 1980 verdiepte. Op zo'n manier dat iedereen zich een oordeel kan vormen."

Maar u bent ook een geëngageerde intellectueel, iemand die niet verhult dat de economie altijd een politieke, morele dimensie heeft. In uw pamflet 'Naar een democratischer Europa' vertelt u wat we moeten doen met de eurozone.

"Dat klopt, dit boek is het resultaat van mijn grote ongerustheid over de staat van Europa en de eurozone. Het is nu een democratisch zwart gat: er is geen enkele controle op de besluiten van de eurogroep (de ministers van financiën van de eurozone, red.). Dit terwijl die besluiten voor heel veel mensen grote gevolgen hebben. Denk aan het herstelprogramma dat is opgelegd aan de Grieken. Mijn idee is dat een EZ-parlement, een parlement voor de eurozone - noodzakelijk is. Hierin heeft elk land het gewicht van zijn bevolkingsomvang, maar niet méér. Nu bepaalt eigenlijk het CDU van Angela Merkel wat er gebeurt, terwijl die partij ruwweg slechts de helft van de steun van de Duitsers heeft. De Duitse bevolking maakt 26 procent van de eurozone uit, dan hebben we het over 13 procent. Zonder een parlementaire, politieke unie, met meerderheidsbesluitvorming en een parlement, knalt de boel uiteindelijk uit elkaar. Het EZ-parlement zou voor 80 procent moeten bestaan uit leden van de nationale parlementen, want het hart van de democratische soevereiniteit ligt daar."

Het is erg te betreuren dat een deel van de Nederlandse elite de bevolking heeft willen wijsmaken dat zij de rekening van de Grieken betalen

Waarom vertrouwt u de controle op de eurogroep niet toe aan het Europees parlement?

"Een muntunie zonder gemeenschappelijk begrotingsbeleid is onhoudbaar omdat, zoals we hebben gezien, wat het ene land doet grote gevolgen kan hebben voor de rest. Maar de nationale parlementen bepalen het fiscale beleid. De Bundestag, de Assemblée Nationale en de Tweede Kamer heffen belasting, daar wordt beslist wie wat betaalt. Dat gaan ze niet uit handen geven. Daarom zeg ik: geef de leden van de nationale parlementen een sleutelrol in de besluitvorming over de euro. Als je het EP een controlerende taak geeft, maak je precies de fout die is gemaakt bij de Europese eenwording: men heeft de nationale parlementen er altijd zoveel mogelijk buiten willen houden. Het resultaat is dat uiteindelijk de politiek zelf buitenspel is gezet. We hebben een monetaire unie willen maken met normen en regels, maar zonder politiek, zonder openbare uitwisseling van argumenten."

Veel Nederlanders vrezen dat er straks voortdurend geld van de sterke eurolanden naar de zwakkere eurolanden wordt gesluisd: dat heet in jargon een 'permanente transferunie'. In uw parlement hebben de landen die geld ontvangen de meerderheid, Nederland (17 miljoen inwoners van het totaal, 5 procent) bezet slechts 5 van de 105 zetels.

"Het gebruik van de uitdrukking transferunie wijst op een bijzonder ondemocratische houding. Stel je voor dat je dit idee toepast op Nederland zelf. En dat burgers in het westen zeggen dat ze niet te veel kwijt willen zijn aan de burgers in het noorden. Als het idee 'geen transferunie!' het richtsnoer is, dan wordt het ieder voor zich. Het is erg te betreuren dat een deel van de Nederlandse en Duitse elite de bevolking heeft willen wijsmaken dat zij de rekening van de Grieken en de rest betalen."

Maar het geld moet toch ergens vandaan komen? Nu houdt de Centrale Europese Bank de rente heel laag om onder andere Italiaanse banken te redden en de Italiaanse staatsschuld behapbaar te houden. Dat kost Nederlandse gepensioneerden geld, omdat pensioenfondsen hun verplichtingen moeten waarderen tegen marktrente en er bij 0 procent geen rendement is.

"Maar dat is uiteindelijk het resultaat van een rampzalig macro-economisch beleid gericht op bezuinigingen, op snelle schuldsanering. En de hoogste prijs hiervoor is niet betaald door de Nederlanders of de Duitsers. De zwaarst getroffenen zijn jonge Grieken, die voor 40 procent werkloos zijn."

Heeft Griekenland dat niet aan zichzelf te wijten?

"Jonge Grieken zijn hier niet verantwoordelijk voor, dat zijn de generaties voor hen. En de crisis van 2008 was een Amerikaanse crisis in de financiële sector, daar hebben wij zelf een ernstige Europese crisis van gemaakt. Terwijl Europa niet meer publieke schuld had dan de VS, of Japan. Wij hebben zelf de groei in 2011, 2012 en 2013 de kop ingedrukt, terwijl we elkaar de maat namen over boekhoudkundige voorbeeldigheid. In de VS was intussen weer sprake van groei. Zelfs het IMF geeft nu toe dat de bezuinigingen recessie in de hand werkten. Resultaat: in 2017, bijna tien jaar na het uitbreken van de crisis, is het niveau in Zuid-Europa van activiteit nog steeds niet op het niveau van 2007. Hoe wil je onder die omstandigheden schulden terugbetalen of de Nederlandse en Duitse gepensioneerden een goede rente geven?"

Stel je voor dat burgers in het westen van Nederland zeggen dat ze niet te veel kwijt willen zijn aan de burgers in het noorden

Wat verwacht u van het duo Merkel en Macron? Zij bereiden een 'verdieping van de eurozone' voor. Met een eigen minister van financiën, een parlement en een eigen budget om schokken op te vangen. Na de verkiezingen in Duitsland van 24 september moet duidelijk worden hoe dit precies eruitziet.

"Dit is precies wat ik bedoel! 'Na de verkiezingen hoort u meer': dat is een hele vreemde gang van zaken, of niet? Wij hebben geen idee wat ze bedoelen met een parlement. Natuurlijk hoop ik dat het tot iets leidt, maar waarom hebben we het nú niet over wat ze van plan zijn? Een minister van financiën voor de eurozone is mooi en dat kan de voorzitter van de eurogroep zijn. Maar het echte probleem is natuurlijk: welke bevoegdheden krijgt hij, wie beslist over budget, de belastingen? Dat blijft waarschijnlijk allemaal in de eurogroep en in dat geval verandert er dus niets. In ons plan heeft het parlement het laatste woord."

De Nederlandse premier Rutte hoopt dat een verdieping van de eurozone niet nodig zal zijn. Als oneerbiedig gezegd de 'knoflooklanden' hervormen en hun zaken op orde hebben, kan alles blijven zoals het is, is zijn idee.

"Als je er zo over denkt, dan moet je helemaal geen monetaire unie willen. Waarom zou je andere landen vertrouwen om aan dit avontuur te beginnen, maar niet de volgende stap willen zetten met een EZ-parlement? Wat Rutte zegt is incoherent. Sterker nog, het is hypocriet: wie geen EZ-parlement wil, wil eigenlijk geen euro of Europa. De keuze is eenvoudig: we gaan nu door, of we vallen. Ik begrijp de zorgen wel, maar een monetaire unie betekent nu eenmaal een enorme overdracht van soevereiniteit. Het werkt niet zonder een minimum aan gemeenschappelijke belasting, een eigen begroting en een parlement. Ik beweer niet dat de nationale parlementen afstand zouden moeten doen van het hele begrotingsrecht. Maar er zijn zaken die landen niet alleen voor elkaar krijgen, zoals de aanpak van belastingparadijzen en de moordende fiscale concurrentie. Nu kan niemand er iets aan doen dat Google een lager tarief betaalt voor de vennootschapsbelasting - de belasting op winst - dan ons midden- en kleinbedrijf. Alleen een EZ-parlement kan een een eind maken aan dit onrecht. Want de ministers van financiën in de eurogroep gaan niet over de tarieven, dat doen de nationale parlementen."

Wat Rutte zegt, is hypocriet: wie geen parlement voor de eurozone wil, wil geen euro of Europa

Toont het geworstel met de euro eigenlijk niet aan dat een democratie niet kan bestaan buiten het kader van de natiestaat? Er is geen Europees volk, geen Europese demos. Om bijvoorbeeld schulden te delen met Grieken en Italianen moet je ervan op aan kunnen dat het in de toekomst beter gaat. Dat vertrouwen ontbreekt.

"Dat zie ik heel anders. Ik denk dat loyaliteit en vertrouwen zaken zijn die je kunt opbouwen. Dat is in de geschiedenis ook gebleken. Solidariteit is nooit iets natuurlijks. Bewoners van de regio rond Parijs zijn niet van nature meer solidair met bewoners van de Limousin, een streek in het zuidwesten van Frankrijk, dan met die van Catalonië in Spanje, om maar eens wat te noemen. Solidariteit is een constructie, het is maakbaar. En als je enig gewicht in de schaal wilt leggen bij problemen als belastingparadijzen, de ontduiking van multinationals en de opwarming van de aarde heb je de euro nodig, dat kun je niet alleen. En redelijke gemeenschappelijke standpunten komen niet tot stand achter gesloten deuren. Zoals het nu gaat lijkt het erg op het congres van Wenen in 1815, de conferentie waar de toekomst van Europa na het verlies van Napoleon werd besproken. Het is een belediging voor de burger."

Nieuw Europees verdrag

Het nieuwe boek van de Franse econoom Thomas Piketty (1971) schreef hij samen met zijn collega's Stéphanie Hennette, Guillaume Sacriste en Antoine Vauchez. In 'Naar een democratischer Europa. Voorstel voor een nieuw verdrag' onderzoeken ze hoe burgers meer vertegenwoordigd en meer betrokken kunnen worden bij de Europese Unie.

De Bezige Bij, 12,99 euro.

Lees hier de recensie van het nieuwe boek van Thomas Piketty: De Eurogroep kan haar gang gaan ten koste van de zuidelijke lidstaten.

Thomas Piketty: 'Als je gewicht in de schaal wilt leggen bij problemen als belastingparadijzen, heb je de euro nodig.' © TR Beeld



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Het is nu een democratisch zwart gat: er is geen enkele controle op de besluiten van de eurogroep

Het is erg te betreuren dat een deel van de Nederlandse elite de bevolking heeft willen wijsmaken dat zij de rekening van de Grieken betalen

Stel je voor dat burgers in het westen van Nederland zeggen dat ze niet te veel kwijt willen zijn aan de burgers in het noorden

Wat Rutte zegt, is hypocriet: wie geen parlement voor de eurozone wil, wil geen euro of Europa