Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Stemmen voor 0,02 zetel: Sint-Eustatius ziet niks in de verkiezingen

Democratie

Hans Marijnissen

Verkiezingsposter bij de ingang van een supermarkt op Sint-Eustatius. © Sinaya Wolfert

Door een aanpassing van de Grondwet staat Sint-Eustatius voor historische verkiezingen. Voor het eerst mag het via ‘kiesmannen’ meestemmen voor de Eerste Kamer. Terwijl de eigen Eilandsraad juist door Nederland aan de kant is gezet.

Ja hoor, gevonden! Eindelijk iemand op dit eiland die zegt hij wil gaan stemmen op 20 maart. Shelton Serley staat in de schaduw van zijn afdak op de hoek van de Fort-Oranjestraat te zwoegen met letters. Maar hij klaagt niet: Serley heeft ten minste werk. Hij heeft de opdracht binnengehaald om maar liefst 600 straatnaambordjes te fabriceren en deze op hun plek te zetten.

Lees verder na de advertentie

Het is een van de meer symbolische maatregelen die Nederland neemt om hier orde op zaken te stellen. Vanwege 'grove taakverwaarlozing' heeft staatssecretaris Raymond Knops (BZK) een jaar geleden het complete bestuur en de controlerende Eilandsraad van Sint-Eustatius naar huis gestuurd en een almachtige Regeringscommissaris geïnstalleerd. Daarmee is de democratie in deze 'bijzondere gemeente van Nederland' even aan de kant gezet. Mike Franco, de oud-parlementsvoorzitter van Curaçao, heeft het nu in zijn eentje voor het zeggen. Volgens Knops 'zo lang als nodig en zo kort als mogelijk'.

Eilandbewoner Shelton Serley heeft de opdracht binnengehaald om 600 straatnaambordjes te fabriceren en op hun plek te zetten. © Sinaya Wolfert

Die bestuurlijke en sociaal-economische wederopbouw is niet vandaag of morgen geklaard, maar daarom is er óók gekozen voor wat snelle kosmetische ingrepen, zoals met die blauwe bordjes. Op de vergeelde papieren in het Gouvernementshuis hadden alle straten en zandpaden dan wel een naam, in het straatbeeld waren ze niet te herkennen. Vandaar die opdracht aan de Engelstalige Shelton Serley. Al weken is hij bezig met de 'Julianaweg' en de 'Kerkweg', terwijl hij geen idee heeft wat die letters samen op één bordje betekenen. Hij weet alleen waar hij ze uiteindelijk moet plaatsen.

© Louman & Friso

Serley komt oorspronkelijk van het naast gelegen eiland Saint Kitts. Sinds kort heeft hij de Nederlandse nationaliteit en daar is hij blij mee. "Ik heb een leven, ik heb werk, ik ben positief", zegt hij. En gaat hij straks stemmen? "Absoluut! De politiek kan ons verder brengen. Ik laat mijn stem horen en doe mee. Zoals ze het hier op het eiland geregeld hebben, is het nergens."

Geen provincie

Hij bedoelt dat hij geen democratie gewend is, maar zijn opmerking kan óók slaan op het wel heel bijzondere karakter van de verkiezingen op dit eiland op 20 maart. De Eilandsraad op het eiland is dan wel geparkeerd, er kan wél gestemd worden. Nederland gaat op die dag naar de stembus voor de Provinciale Staten. Die stellen op hun beurt weer de Eerste Kamer samen. De Caribische gemeenten mogen dit jaar voor het eerst ook aan deze verkiezingen meedoen, terwijl ze niet zijn ingedeeld in een provincie. Daarvoor is een uitzonderlijke constructie gekozen.

Hansko Broeksteeg, universitair hoofddocent staatsrecht aan de Radbouduniversiteit in Nijmegen, spreekt van een 'gordiaanse knoop' die is ontward als hij het nieuwe kiesrecht op deze eilanden moet uitleggen. Bij de ontmanteling van de Nederlandse Antillen op 10 oktober 2010 werden drie eilanden autonome landen (Sint-Maarten, Aruba en Curaçao), terwijl de drie kleintjes (Saba, Sint-Eustatius en Bonaire) bijzondere gemeenten van Nederland werden. Maar de samenstellers van dit nieuwe koninkrijk hebben volgens Broeksteeg één ding over het hoofd gezien. "Vanwege de schaal en de afstand zijn de drie gemeenten niet bij een provincie ingedeeld. Daarmee verviel het democratische recht voor de Nederlandse staatsburgers hier om indirect te stemmen voor de Eerste Kamer."

Diverse staatsrechtsgeleerden sprake er schande van, Broeksteeg ook, en uiteindelijk gingen ook de Tweede en Eerste Kamer om. De Kieswet diende te worden aangepast, en daarmee in 2017 ook de Grondwet die voor die aanpassing ruimte moest maken.

Lacherig

Uitgegaan van een 'evenredige vertegenwoordiging' is het kiezerspotentieel van Bonaire gelijk aan 0,08 zetel voor de Eerste Kamer. Sint-Eustatius tekent voor 0,02 zetel en het kleine Saba voor 0,01. Caribisch Nederland als totaal heeft zo zeggenschap over 0,11 Eerste Kamerzetel. "Je kunt hier lacherig over doen", zegt Broeksteeg, "maar we zeggen ook niet dat Schiermonnikoog vanwege het geringe aantal kiezers niet meer mag meedoen. Zowel de inwoners van dat eiland als die in de Caribische gemeenten hebben kiesrecht, vastgelegd in artikel 4 van de Grondwet. Daar mag je niet aan tornen."

Als dat is vastgesteld, blijft de vraag hoe je dat indirecte kiesrecht dan organiseert, als de eilanden op 7000 kilometer van Nederland geen onderdeel uitmaken van een provincie. "Aanvankelijk was het plan om de Eilandsraden (vergelijk met de gemeenteraden, red.) mee te laten stemmen voor de Eerste Kamer", zegt Broeksteegh. "Maar dan loop je tegen de moeilijkheid aan dat ook niet-Nederlanders mogen stemmen voor de gemeente- en de Eilandsraad, terwijl voor de Provinciale Staten-verkiezingen het Nederlanderschap juist vereist is."

© Sinaya Wolfert

Daarom is voor de Caribische eilanden een aparte verkiezing bedacht en in de Kieswet vastgelegd. Als op 20 maart de bewoners van Sint-Eustatius, Saba en Bonaire kiezen voor hun eigen Eilandsraad, kunnen ze ook een aparte stem uitbrengen voor een zogenoemd 'kiescollege'. Daarvoor mogen alleen eilanders met de Nederlandse nationaliteit zich kandidaat stellen. "De enige taak van dit aparte kiescollege is het uitbrengen van een stem op een kandidaat voor de Eerste Kamer." Daarna wordt het weer opgeheven. Op Sint-Eustatius en Saba bestaat het kiescollege uit vijf zetels, Bonaire heeft er negen.

Of dit niet al uitzonderlijk genoeg is, op Sint-Eustatius is de stembusgang extra apart. De 1887 Nederlandse kiesgerechtigden hier mogen op 20 maart wél kiezen voor de Eerste Kamer, maar níet voor hun eigen Eilandsraad. Die is immers door Nederland aan de kant gezet.

© Sinaya Wolfert

De opkomst is op dit eiland, waar het wantrouwen in de politiek groot is, doorgaans al niet hoog (gemiddeld 23,65 procent voor de drie eilanden bij de Tweede Kamer-verkiezingen in 2017), maar sinds de ingreep door Nederland lijkt de aversie alleen maar groter. Wordt Nederland op straat niet als 'koloniaal' weggezet, dan is er wel politieke desinteresse: in de eigen politiek, maar al helemaal als het om een overzeese Eerste Kamer gaat met kandidaten die niemand kent. Hoewel Nederland het eiland heeft volgehangen met enthousiasmerende verkiezingsposters, zal het niemand verbazen als dit kiesdistrict (als het om uitgebrachte stemmen gaat) het kleinste van het koninkrijk wordt.

Boycot

Het kan nog gekker. De Nederlandse autoriteiten hebben er de afgelopen maanden alles aan gedaan om de bevolking aan te moedigen zich vooral beschikbaar te stellen voor het nieuwe kiescollege. Maar daar heeft zich slechts één partij voor aangediend. Het is de Democratische Partij (DP) van de Nederlander Koos Sneek, die al dertig jaar op het eiland woont. "Het ontbreken van de overige partijen kun je opvatten als een boycot. Ik vind het belangrijk mee te doen aan deze historische verkiezingen, maar ik kan ook begrijpen dat anderen dat niet doen, als protest tegen het uitstel van onze eigen Eilandsraadverkiezingen. Ik denk dat staatssecretaris Knops daar ook geen goed aan heeft gedaan. Alleen hij heeft bepaald dat de bevolking op de 20ste maart geen eigen vertegenwoordiging mag kiezen, terwijl hij de Statianen ook de vrijheid had kunnen geven om een nieuwe weg te kiezen. Dat recht wordt hen nu ontnomen."

Blijft over de indirecte verkiezingen voor de Eerste Kamer, via een kiescollege dat geheel zal worden gevuld door vertegenwoordigers van Sneeks eigen Democratische Partij. Weet hij al op welke Nederlandse partij zijn leden van het kiescollege zullen stemmen? "Die kiezen allemaal voor het CDA", zegt Sneek. Dus alvast 0,02 zetel voor het CDA. Spannender zal het hier niet worden.

Lees ook: 

Een jaar na de ingreep heeft de laatste boer van Sint-Eustatius een idee voor een nieuw begin

Nederland zette een jaar geleden het bestuur van Sint-Eustatius aan de kant vanwege ‘grove taakverwaarlozing’. Maar is het geïsoleerde en zeer arme eiland, met het formaat van Schiermonnikoog en iets meer dan 3000 inwoners, daarmee gered? ‘Nederland heeft een zorgplicht.’

Deel dit artikel